# مێنشێڤیک

| مێنشێڤیک |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | پارتی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٠٣ |
| ڕێبەر | جولیۆس مارتۆڤ |
| وڵات | ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی، کۆماری ڕووسیا، کۆماری سۆڤیەت فیدراڵی سۆسیالیستی ڕووسیا |
| ئایدۆلۆژیای سیاسی | سۆسیالیزم |
| کۆتاییھاتن | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٤ |
| بەرامبەر | بۆلشێڤیک |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مۆنشێڤیک** یان **مەنشەفیک** (بە ڕووسی: меньшевик) وشەیەکی ڕووسییە بە واتای کەمینە، کەم و کەمایەتی؛ دەستەیەک بوون لە حیزبی سۆسیالدیموکراتی مارکسیسیتی ڕووسیا کە لە دووەمین کونگرەی ئەو حیزبەدا لە ساڵی ١٩٠٣دا لێی جیا بوونەوە. ئەمان جیاوازیان لە دەستەکەی تر ئەوە بوو کە زۆر دژایەتییان دەکرد لەگەڵ لێنین و سیاسەتەکانی ئەودا. دواتر مۆنشێڤیکەکان نەرمایەتی زۆرتریان دەنواند لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی لیبرالی یەکێتیی سۆڤیەت.

## مێژووی جیابوونەوە

### ١٩٠٣–١٩٠٦

لە دووەم کۆنگرەی حیزبی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا لە ئابی ١٩٠٣، جوولیوس مارتۆڤ و ڤلادیمیر لێنین ناکۆک بوون، یەکەم، سەبارەت بەوەی کام کەسانە لە لیژنەی سەرنووسەری «ئیسکرا»، ڕۆژنامەی حیزب بن؛ دووەم، سەبارەت بە پێناسەی «ئەندامی حیزب» لە پەیڕەوی ناوخۆی ئاییندەی حیزبدا:

* داڕشتنەکەی لێنین داوای دەکرد ئەندامی حیزب دەبێت ئەندامی یەکێک لە ڕێکخراوەکانی حیزب بێت
* داڕشتنەکەی مارتۆڤ تەنھا ئەوەی ڕای گەیاند کە دەبێت لەژێر ڕێنوێنیی ڕێکخراوێکی حیزبیدا کار بکات.

ئەگەرچی جیاوازیی پێناسەکان بچووک بوو، کە ھی لێنین زیاتر سنووردارکەر بوو، بەڵام نیشاندەری ئەوە بوو کە بوو بە جیاوازییەکی سەرەکی لە نێوان فەلسەفەی دوو باڵە تازە دەرکەوتووەکە: لێنین داکۆکی لە حیزبێکی بچووکی شۆڕشگێڕە پیشەگەرەکان دەکرد لەگەڵ پەراوێزێکی گەورە لە لایەنگران و پشتیوانانی دەرەوەی حیزب، لەکاتێکدا مارتۆڤ پێی وابوو باشترە حیزبێکی گەورەی چالاکوانان ھەبێت کە نوێنەرایەتییەکی بەرفراوانی ھەبێت.

پێشنیارەکەی مارتۆڤ لەلایەن زۆرینەی نوێنەرانەوە پەسەند کرا (٢٨ دەنگ بەرامبەر ٢٣ دەنگ). بەڵام، دوای ئەوەی حەوت نوێنەر بە تووڕەیی لە کۆنگرەکە چوونە دەرەوە—کە پێنجیان نوێنەری بوندی جوولەکە بوون کە وەک ناڕەزایەتی بەرامبەر شکستخواردنی پێشنیارە فیدراڵییەکەی خۆیان ڕۆیشتن—لایەنگرانی لێنین زۆرینەیەکی کەمیان بەدەست ھێنا، کە لە پێکھاتەی کۆمیتەی ناوەندی و دەزگا ناوەندییەکانی تری حیزب کە لە کۆنگرەدا ھەڵبژێردران ڕەنگی دایەوە. ئەمە ھۆکاری پشتی ناونانی باڵەکان بوو. دواتر گریمانەی ئەوە کرا کە لێنین بە مەبەست سووکایەتی بە ھەندێک لە نوێنەران کردووە بۆ ئەوەی کۆبوونەوەکە وەک ناڕەزایەتی بەجێبھێڵن و زۆرینەی بۆ بمێنێتەوە؛ بەڵام بەلشەفیکەکان و مەنشەفیکەکان یەکگرتوو بوون لە دەنگدان دژی پێشنیارەکەی بووندییەکان، کە بە ٤١ بەرامبەر ٥ دەنگ دۆڕا. سەرەڕای ئەنجامی کۆنگرەکە، لە ساڵانی دواتردا مەنشەفیکەکان پشتیوانییەکی زۆریان لە نێوان سۆسیال دیموکراتە ئاسایییەکاندا کۆکردەوە و بە شێوەیەکی کاریگەر ڕێکخراوێکی حیزبیی تەریبایان بونیاد نا.

### ١٩٠٦–١٩١٦

لە چوارەم کۆنگرەی حیزبی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا لە ساڵی ١٩٠٦، یەکگرتنەوەیەک بە فەرمی بەدی ھات. بە پێچەوانەی دووەم کۆنگرە، مەنشەفیکەکان لە سەرەتاوە تا کۆتایی لە زۆرینەدا بوون، بەڵام پێناسەکەی مارتۆڤ بۆ ئەندامی حیزب، کە لە یەکەم کۆنگرەدا زاڵ بوو، بە ھی لێنین گۆڕدرا. لە لایەکی ترەوە، چەندین ناکۆکی دەربارەی ھاوپەیمانی و ستراتیژ دەرکەوتن. ھەردوو باڵەکە پێکھاتە جیاوازەکانی خۆیان پاراست و بەردەوام بوون لە کارکردن بە جیا.

وەک پێشتر، ھەردوو باڵەکە پێیان وابوو کە ڕووسیا ھێندە گەشەی نەکردووە تا سۆسیالیزم تێیدا بگونجێت و بۆیە ئەو شۆڕشەی کە پلانیان بۆ دادەڕشت، بە ئامانجی ڕووخاندنی ڕژێمی قەیسەری، دەبێتە شۆڕشی بۆرژوا-دیموکراتی. ھەردووکیان پێیان وابوو کە چینی کرێکار دەبێت بەشداری لەم شۆڕشەدا بکات؛ بەڵام دوای ساڵی ١٩٠٥ مەنشەفیکەکان زیاتر مەیلیان بۆ کارکردن لەگەڵ پارتە دیموکراتە لایەنگرانی بۆرژوا لیبراڵەکان ھەبوو وەک دیموکراتە دەستوورییەکان چونکە ئەمانە دەبنە سەرکردەی «سروشتی» شۆڕشێکی بۆرژوازی. بە پێچەوانەوە، بەلشەفیکەکان پێیان وابوو دیموکراتە دەستوورییەکان توانای خەباتێکی ڕادیکاڵی پێویستیان نییە و مەیلیان بۆ داکۆکیکردن لە ھاوپەیمانی لەگەڵ نوێنەرانی جووتیاران و پارتە سۆسیالیستە ڕادیکاڵەکانی تری وەک سۆسیالیستە شۆڕشگێڕەکان ھەبوو. لە ئەگەری شۆڕشێکدا، ئەمە مەبەست لێی گەیشتن بوو بە دیکتاتۆریەتی پڕۆلیتاریا و جووتیاران، کە شۆڕشی بۆرژوازی تا کۆتایی دەبات. مەنشەفیکەکان گەیشتنە ئەوەی داکۆکی لە شێوازە یاسایییەکان و کاری سەندیکایی بکەن، لەکاتێکدا بەلشەفیکەکان لایەنگری توندوتیژیی چەکداری بوون.

ھەندێک لە مەنشەفیکەکان دوای شکستی ١٩٠٥ حیزبیان بەجێھێشت و چوونە ناو ڕێکخراوەکانی ئۆپۆزسیۆنی یاسایی. دوای ماوەیەک، ئارامیی لێنین بەرامبەر سازشەکانی ئەوان نەما و لە ساڵی ١٩٠٨دا، ئەم مەنشەفیکانەی بە «لیکویداسیۆنیستەکان» ناوبرد.

### ١٩١٢–١٩١٤

لە ساڵی ١٩١٢، حیزبی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا کۆتا جیابوونەوەی خۆی بەخۆوە بینی، کە تێیدا بەلشەفیکەکان حیزبی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا (بەلشەفیکەکان) و مەنشەفیکەکان حیزبی کرێکارانی سۆسیال دیموکراتی ڕووسیا (مەنشەفیکەکان)یان پێکھێنا. باڵی مەنشەفیکەکان لە ساڵی ١٩١٧ لە ناوەڕاستی جەنگی جیھانیی یەکەم زیاتر دابەش بوو. زۆربەی مەنشەفیکەکان دژی جەنگ بوون، بەڵام کەمینەیەکی دەنگبەرز بە ناوی «بەرگریی نیشتمانی» پشتیوانییان لێ دەکرد.

لە ساڵی ١٩١٧دا، ٥٠٪ی سەرکردایەتیی مەنشەفیکەکان جوولەکە بوون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی یەکێتیی سۆڤیەت
* دەروازەی سۆشیالیزم
* دەروازەی ئابووری