Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ١٢٠٩

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٢ – **سەدەی ١٣** – سەدەی ١٤ |
| ساڵەکان: | ١٢٠٦ ١٢٠٧ ١٢٠٨ – **١٢٠٩** – ١٢١٠ ١٢١١ ١٢١٢ |

١٢٠٩ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ١٩٠٨–١٩٠٩ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ٥٨٧–٥٨٨ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٢٠٩ *MCCIX* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٢٠١–١٢٠٢ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ٦٥٨ ԹՎ ՈԾԸ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ٦٠٥–٦٠٦ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٢٠٩–٢١٠ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٥٩٥٩ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢١٥٩ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ٦١٦ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −٦٣٥ – −٦٣٤ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ١٧٥٣ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٦٧١٧–٦٧١٨ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 戊辰年 (زەوی ئەژدیھا) ٣٩٠٥ یان ٣٨٤٥     *— تا —* 己巳年 (زەوی مار) ٣٩٠٦ یان ٣٨٤٦ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ١٧٥٢ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٣٧٥ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Jōgen (Kamakura period) ٣ (承元３年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | ١٢٠٩ *MCCIX* |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ٥٧١ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٤٩٦٩–٤٩٧٠ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ٩٢٥–٩٢٦ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٣٥٤٢ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٧٠٣ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٧٠٣年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٢٠٩ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٢٦٥–١٢٦٦ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١١٣١–١١٣٢ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٣١٠–٤٣١١ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ١٩٦٢ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی ئینگلیزی | ١٠ Joh٫ ١ – ١١ Joh٫ ١ |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

**١٢٠٩** (MCCIX) ساڵێکی ئاسایی بوو کە لە ڕۆژی پێنجشەممە لە ڕۆژژمێری جولیانی دەست پێ دەکات، ١٢٠٩یەمین ساڵی دەستنیشانکردنی سەردەمی مەسیحی (CE) و *ئانۆ دۆمینی* (AD)، ٢٠٩یەمین ساڵی ھەزارەی ٢ەم، ٩یەمین ساڵی سەدەی ١٣یەم، و ١٠یەمین و کۆتا ساڵی دەیەی ١٢٠٠ بوو. لە سەرەتای ساڵی ١٢٠٩، ڕۆژژمێری زایینی ١٣ ڕۆژ لەپێش ڕۆژژمێری جولیانی بوو، کە ڕۆژژمێرێکی باوی کات بوو.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
* دەروازەی مێژوو
# پارێزگای ئەکیتا

| پارێزگای ئاکیتا
秋田県 |
| --- |
| پارێزگا |
| ھێمای پارێزگای ئاکیتا |
| پارێزگای ئاکیتا لە سەر نەخشەی ژاپۆن |
| وڵات | ژاپۆن |
| ناوچە | ناوچەی تووھۆکو |
| دوڕگە | ھۆنشوو |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) |
|  • سەرجەم | ١١٠٦٠٥٠ |
| وێبگە | www.pref.akita.jp |

**پارێزگای ئەکیتا** (بە ژاپۆنی:秋田県 ئەکیتا-کێن) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی تووھۆکو لە باکووری دوڕگەی ھۆنشوو ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری ئاکیتایە.

نەخشەی پارێزگای ئاکیتا
## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی جوگرافیا
# ڕانس ھاوارد

| ڕانس ھاوارد |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Rance Howard |
|  |
| لەدایکبوون | ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨ Duncan، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧(٢٠١٧-١١-٢٥) (٨٩ ساڵ ژیاوە) لۆس ئانجلەس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Harold Engle Beckenholdt |
| ھۆی مەرگ | سستبوونی دڵ |
| شوێنی ناشتن | Hollywood Forever Cemetery |
| ھاوسەر | Jean Speegle Howard |
| منداڵ | ڕۆن ھاوارد، کلینت ھاوارد |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| پیشە | ئەکتەر، ئەکتەری تەلەڤیزیۆن، ئەکتەری فیلم، سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەری فیلم |
| پەروەردە | University of Oklahoma |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٥٦ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ڕانس ھاوارد** (بە ئینگلیزی: Rance Howard؛ ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨ لە دانکان، ئۆکلاھۆما – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ لە لۆس ئانجلەس) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٥٦ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی ڕۆژی ڤالانتایندا کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ڕانس ھاوارد لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# پارێزگای تۆیاما

**پارێزگای تۆیاما** (بە ژاپۆنی:富山県) یەکێک لە پارێزگاکانی ژاپۆنە کە لە ناوچەی چووبو ھەڵکەوتووە.
ناوەندی ئەم پارێزگایە شاری تۆیامایە.

بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ئەم پارێزگایە ١،١٠٤،٢٣٩ کەس بووە.

نەخشەی پارێزگای تۆیاما
## سەرچاوەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ژاپۆن
# سەکاکان

نەخشی چەند سەربازێکی سەکایی کە لەسەر پیاڵەیەک کێشراوە
**سەکاکان** (کۆی سەکا) کۆمەڵە خەڵکێکی کۆچەریی ئاریایی و ئێرانی بوون کە پایتەختیان لە سەقز بو. کە شوێنی نیشتەجێبوونیان لە باکوورەوە بە دەشتەکانی خوارووی سیبیریا، لە باشورەوە بە دەریای خەزەر و دەریای ئاراڵ، لە ڕۆژھەڵاتەوە بە تورکستانی چین و لە ڕۆژاواوە بە ڕووباری دانووب دەگەیشت. سەکاکان خەڵکێکی شەڕانی بوون و جارجار ھێرشیان دەکردە سەر دراوسێکانیان. سەکاکان لقێک بوون لە ھیندوئەوروپایییەکان کە ھەمیشە لە مێژووی کۆنی ئێراندا دیار بوون. لە نووسینەکانی ھێرۆدۆت، ئەپیکور، ئەرەستۆ و بەتڵیمۆس زانیاری لەربارەی سەکاکان ھاتووە. سەکاکان دواتر بە پێچەوانەی ماد و پارس ئایینی زەردەشتییان پەسەند نەکرد.

## ناو

سکونخا پاشای سەکاکان لەکاتێکدا دەستی بەستراوە لەسەر بەردی داتاشراوی بێستوون (لە تایبەتمەندیییەکانی، کڵاوەکەیەتی کە بۆ سەکاکان دەگەڕێنرێتەوە)
سەکاکان لە زمانی ئاسوورییەکاندا شکوزیان پێدەوترا و پارسی و ئێرانیییەکانیش سەکایان پێ دەوتن. بەو جۆرەی لەسەر بەر‌دەنووسراوەکانی ھەخامنشییەکان ھەڵکۆڵراوە؛ سەکە یان سەکا ناوێکە کە لە زمانی پارسیی کۆندا بۆ ئەو سەکایانە بەکاردەھات کە لە دەروبەری ئاسیای ناوەڕاستدا لەگەڵ ئێرانیییەکاندا ھەڵسوکەوتیان ھەبوو.

ئەمانە لە نووسینەکانی ھێرۆدۆتدا ناویان بە سکیث ھاتووە. بۆیە ئەم ناوەیان لێ نرا بوو چونکە سکیث لە زمانی یۆنانیدا بە مانای پیاڵە دێت و ئەمانەش ھەمیشە پیاڵەیەکیان لەگەڵ خۆیاندا ھەڵ دەگرت. ھەروەھا ھیرۆدۆت دەڵێت کە سەکاکان خۆیان بە سکۆلۆتز (Secolotes) ناو دەبرد. ھەر ئەم وشەیە لە زمانە ئەورووپییەکاندا گۆڕاوە بە سیت (Scythe). لە زمانی عەرەبیشدا مێژووناس و جوگرافیناسەکانی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی ئیسلامی پێیان دەوتن ساک یان ساس.

بە تەواوی ڕوون نییە کە سەکاکان چ ناوێکیان لە خۆیان ناوە، بەڵام گومانی زۆر بەھێز ئەوەیە کە ناویان ھەر سەکە یان سەکا یان شتێکی نزیک لەوە بووە، چونکە ئەو ناوانەی لە لایەن نەتەوە جیاوازەکان لە شوێنە جیاجیاکانی جیھانەوە لەبارەی ئەوان بەکارھاتووە، ھەموویان لەیەک دەچن. لە فەرھەنگی شانامە دا لە ژێر وشەی سەگسار (سگسار)دا ھاتووە: «از مرز و بوم‌ھایی کە داھیان در آن جای گرفتند».

## سەکاکان و ماد

لە نووسراوەکانی ھێرودوتدا ھاتووە سەکاکان چەندین جار ھێرشیان کردە سەر وڵاتی ماد. ھەڤەخشترە پاشای گەورەی ماد پەیوەندیێکی باشی لە سەردەمی خۆی‌دا لەگەل پاشای سەکاکان دروست کرد دوای ئەوە بوو کە توانی شکست بە ئاشووریەکان بھێنێت. سەکاکان وردەوردە بوون بە بەشێک لە ماد ھەر بۆیە بوونە خاوەن شوێنی تایبەت لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی مادەکان، ئەو شوێنە وا بڕوا وایە ناوی شاری سەقز دیاری ئەوانە کە بە سەکز یان سەکاکز ناویان لێ بردووە.

## سەرچاوەکان

* بریتانیکا

* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی ئێران
* دەروازەی کازاخستان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کوردستان
* دەروازەی ئوکراینا
# نووری شاھین

**نووری شاھین** (لە ٥ی ئابی ١٩٨٨ لە ئەڵمانیا لەدایک بووە) بەڕێوەبەری تۆپی پێ و یاریزانێکی پێشووی تۆپی پێیە.
لە ساڵی ٢٠٠١ پەیوەندی بە ئەکادیمیای وەرزشی یانەی بوروسیا دۆرتمۆندەوە کردووە. لە ٦ی ئابی ٢٠٠٥ ڕیکۆردێکی بە ناوی خۆیەوە تۆمارکرد بەوەی بووە لاوترین (کەمتەمەنترین)یاریزان لە خولی بۆندسلیگادا یاری بکات لە یاری بەرامبەر وۆڵفسبۆرگ. سێ مانگ دواتر لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ بووە کەمتەمەنترین یاریزان کە لە خولی ئەڵمانییدا گۆڵ تۆمار بکات بەرامبەر یانەی نورێمبێرگ.

نوری شاھین
## کاروانی وەرزشی

کاروانی نێودەوڵەتی نوری شاھین لەگەڵ ھەڵبژاردەی تورکیای ژێر تەمەن ١٧ ساڵان دەستی پێکرد کاتێک تەنیا ١٦ ساڵی تەمەن بوو لە پاڵەوانییەتی وڵاتانی ئەورووپای ژێر تەمەن ١٧ ساڵان. لەو پاڵەوانییەتییەدا یەکێک بوو لە یاریزانە باشەکان و دووەم گۆڵکەر بوو. لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥یشدا لەگەڵ ھەڵبژاردەی یەکەمی تورکیا یەکەم یاری نێودەوڵەتیی خۆی کرد بەرامبەر ئەڵمانیا و بووە لاوترین یاریزانیش لە مێژووی ھەڵبژاردەی وڵاتەکەیدا کە گۆڵ بکات.
لە وەرزی ٢٠٠٧–٢٠٠٨ بوروسیا دۆرتمۆند بەخواستن نووری شاھینی وێدایە یانەی فیێنۆردی ھۆڵەندی و ساڵێک دواتر گەڕایەوە یانە ئەڵمانییەکە … لەگەڵ بوروسیا دۆرتمۆند بەشداری لە ١٣٥ یاریی دا کردووە و ١٣ گۆڵی بۆ تۆمارکردوون، لەوەرزی ٢٠١١–٢٠١٢ ڕووی کردە یانەی ڕیال مەدرید و تا ئێستاش بەردەوامە لەگەڵ یانەی ڕیال مەدریدی ئیسپانی

## دەستکەوتەکان

### بروسیا درۆتمۆندی ئەلمانی

* خولی ئەڵمانی ناسراو بە بۆنیسلیگا وەرزی ٢٠١٠ – ٢٠١٢

## ڕیال مەدریدی ئیسپانی

* خولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا ٢٠١١ – ٢٠١٢

## ھەڵبژاردەی توورکیا

* جامی نەتەوەکانی ئەورووپای خوار تەمەن ١٧ ساڵی لە ساڵی ٢٠٠٥.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی یاریگا
* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی وەرزش
* دەروازەی تۆپی پێ
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی وڵاتەکان
* ھێمای دەروازەدەروازەی دەیەی ٢٠١٠
* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی تورکیا
# دەریای ئێژە

| دەریای ئیجە Aegean Sea |
| --- |
| نەخشەی دەریای ئیجە |
|  |
| شوێن | ئەورووپا |
| پۆتانەکان | ﻿ / ﻿ |
| جۆری | دەریا |
| سەرچاوە | دەریای ناوەڕاست |
| وڵاتەکەی | یۆنان و تورکیا |
|  |
| ئەوپەڕی درێژی | ٧٠٠ km (٤٣٠ mi) |
| ئەوپەڕی پانی | ٤٠٠ km (٢٥٠ mi) |
| ڕووی ئاوەکە | ٢١٤،٠٠٠ |

**دەریای ئێژە** یان **ئیجە**، یەکێکە لە لقەکانی دەریای ناوین، درێژییەکەی ٦٤٣.٥کم و پانییەکەی ٣٢٢کم، ئەکەوێتە نێوان نیمچەدوورگەی یۆنانی و ئەنادۆڵەوە، ئەگات بە دەریای مەڕمەڕە لە ڕێگەی گەرووی دەردەنیلەوە و بەسەر تورکیا و یۆناندا ئەڕوانێت.

ناوە دێرینەکەی ئەرخەبیلاجو بووە و ئێستا ئەو ناوە بە ژمارەیەکی زۆر لە دوورگەکانی ئەوترێت.

چەندیین شارستانی لە کەنارەکانییدا هەڵکەوتوون، لەوانە مینوسیو کریت، چەندین شاری تیا دامەزرێنراوە وەک ئەتینا و ئیسبڕتە، هەوەها چەندین نەتەوەی جیاواز لەم کەنارانەدا نیشتەجێبوون وەک فارس و ڕۆمان هەروەها ئیمپراتۆریەتییەکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی و سەلجوقی و عوسمانی تێدا بووە.

پۆل؛دەریاکانی یۆنان

* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی ئاو