Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر

| خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر |
| --- |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٩ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Academy Award for Best Director |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| Conferred by | ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو |
| براوە | ئەلێخاندرۆ گۆنزالێز ئینیاریتو، ئەلێخاندرۆ گۆنزالێز ئینیاریتو، Alfonso Cuarón، Ang Lee، Bong Joon-ho |
| وێبگە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنەر** (بە ئینگلیزی: Academy Award for Best Director)یەکێکە لە گرنگترین خەڵاتەکانی ئۆسکار کە ساڵانە دەبەخشرێت بە باشترین دەرھێنەری فیلم.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# کال ناگا

| کال ناگا |
| --- |
| بە عەرەبی: خالد أبو النجا |
|  |
| لەدایکبوون |  (١٩٦٦-١١-٠٢) ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٦ قاھیرە، میسر |
| خوشک و برا | Seif Abol Naga |
| زمانی زگماکی | زمانی عەرەبی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی عەرەبی |
| پیشە | ئەکتەر، دەرھێنەری فیلم، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەری فیلم، ئەکتەری تەلەڤیزیۆن |
| شوێنی کارکردن | یوونیسێف |
| پۆستەکان | باڵیۆزی نیازپاکی یوونیسێف |
| پەروەردە | زانکۆی عەین شەمس |
| دەستپێکی چالاکی | ٢٠٠٠ |
| ئایین | ئیسلام |
| شاکارەکان | Microphone، Heliopolis، Villa 69 |
| وێبگە |  |
| Documentation files at | SAPA Foundation, Swiss Archive of the Performing Arts |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کال ناگا** (بە ئینگلیزی: Kal Naga؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٦٦ لە قاھیرە) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە ٢٠٠٠ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە زنجیرەی ڤایکینگەکاندا کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کال ناگا لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* ھێمای دەروازەدەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی میسر
# گوێ

گوێی مرۆڤ (دەرەوە)
**گوێ** ئەو ئەندامەیە کە دەنگ وەردەگرێت و دەیناسێتەوە و هاوسەنگیی ناوەکی دەپارێزێت. گوێ لە سێ بەشی سەرەکی پێک دێت ئەوانیش گوێی دەرەوە و گوێی ناوەوە و گوێی ناوەڕاست.

## گوێی دەرەوە

گوێی دەرەوە لە پەڕەی گوێ و بیستە جۆگە (Auditory canal) و تەپڵە پەردە (Tympamic membrane) پێک دێت.

پەڕەی گوێ لەرینەوە دەنگییەکان ئاڕاستەی ناو گوێ دەکات و لەڕێگەی بیستە جۆگەوە بە تەپڵە پەردە دەگات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی پزیشکی
* ھێمای دەروازەدەروازەی گیانلەبەران
# ڤیلنیوس

| ڤیلنیوس |
| --- |
| شار |
| Vilnius |
| وێنەی چەند شوێنی شاری ڤیلنیوس |
| وڵات |  لیتوانیا |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) |
|  • سەرجەم | ٥٦٠.١٩٠ |
|   | <!—دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> |
| وێبگە | وێبگەی فەرمی |

**ڤیلنیوس** پایتەختی وڵاتی لیتوانیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٥٦٠.١٩٠ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیسی

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی پۆڵەندا
* دەروازەی نژیاروانی
# ناوچەی کانسای

ناوچەی کانسای لەسەر نەخشەی ژاپۆن
**ناوچەی کانسای** (بە ژاپۆنی:関西地方 خوێندنەوە: کانسای چیھۆ) یان **ناوچەی کینکی** (بە ژاپۆنی:近畿地方 کینکی چیھۆ) یەکێک لە ناوچەکانی وڵاتی ژاپۆنە کە لە دووڕگەی ھونشۆدا ھەڵکەوتووە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ژاپۆن
# ئێلح

ئەم وتارە سەبارەت بە **ئێلح (باتمان)** نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە **باتمان (ڕوونکردنەوە)**.

| ئێلح
باتمان |
| --- |
| شار |
|  |
| وڵات |  کوردستان |
| پارچە | باکووری کوردستان |
| پارێزگا | باتمان |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠٠٨) |
|  • سەرجەم | ٢٩٨٫٣٤٢ |
| زمان و ئایین |
|  • زمان | کوردی |
| کۆدی تەلەفۆن | ٤٨٨(٩٠+) |

**ئێلح** یان **باتمان** شارێکە لە باکووری کوردستان، کە لە پارێزگای باتمان ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٨ ژمارەی دانیشتووانی ٢٩٨٬٣٤٢ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی تورکیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کوردستان
# سامسون

| سامسون |
| --- |
| شار |
| Samsun |
|  |
| وڵات |  تورکیا |
| ژمارەی دانیشتووان (2012) |
|  • سەرجەم | ٥٣٨٬١٠٦ |
| وێبگە | www.samsun.bel.tr |

**سامسون** (بە تورکی: Samsun) یەکێکە لە شارەکانی وڵاتی تورکیا کە دەکەوێتە ناو پارێزگای سامسون. ئەم شارە دوو زانکۆ و چەندین کارگەی وەبەرهەم هێنان لە خۆ دەگرێت.

## جوگرافیا

## کەشوھەوا

| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «سامسون» |
| --- |
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ٢٢ | ٢٥ | ٣٢ | ٣٤ | ٣٧ | ٣٥ | ٣٩ | ٣٩ | ٣٤ | ٣٥ | ٣٢ | ٢٤ | ٣٩ |
| نێونجی بەرزترین پلە | ١٠ | ١٠٫٧ | ١١٫٩ | ١٥٫٣ | ١٨٫٧ | ٢٣٫٣ | ٢٦ | ٢٦٫٢ | ٢٣٫٤ | ١٩٫٧ | ١٦٫٣ | ١٢٫٥ | ١٧٫٨٣ |
| نێونجی ڕۆژانە | ٦٫٦ | ٧٫١ | ٨٫١ | ١١٫٥ | ١٥٫٢ | ١٩٫٥ | ٢٢٫٣ | ٢٢٫٤ | ١٩٫٦ | ١٥٫٨ | ١٢٫٤ | ٩ | ١٤٫١٣ |
| نێونجی کەمترین پلە | ٣٫٣ | ٣٫٦ | ٤٫٤ | ٧٫٨ | ١١٫٧ | ١٥٫٧ | ١٨٫٦ | ١٨٫٧ | ١٥٫٨ | ١١٫٩ | ٨٫٦ | ٥٫٦ | ١٠٫٤٨ |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٧ | −٧ | −٧ | −٢ | ٢ | ٨ | ١١ | ٩ | ٧ | ٣ | −٣ | −٥ | −٧ |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٧٤ | ٦٦ | ٦٩ | ٥٨ | ٤٦ | ٣٨ | ٣٨ | ٣٣ | ٦١ | ٨١ | ٨٩ | ٨٦ | ٧٣٩ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە باراناوییەکان (≥ ٠.١ mm) | ١٠ | ١٠ | ١١ | ٩ | ٨ | ٦ | ٤ | ٤ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ٩٢ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٦٨ | ٧٢ | ٧٧ | ٨٠ | ٨٢ | ٧٨ | ٧٤ | ٧٤ | ٧٥ | ٧٢ | ٧١ | ٦٩ | ٧٤٫٣ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٩٣ | ٨٤ | ١٢٤ | ١٥٠ | ٢١٧ | ٢٧٠ | ٣١٠ | ٢٧٩ | ٢١٠ | ١٥٥ | ١٢٠ | ٩٣ | ٢٬١٠٥ |
| سەرچاوەی یەکەم: *BBC Weather* for record temperatures, precipitation, rainy days, sunshine and humidity |
| سەرچاوەی دووەم: = *Climate-Data.org* for average temperatures |

## مێژوو

## کلتوور

## گالەری

## ئەمانەش ببینە

* پێرستی شارەکانی تورکیا

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

ویکی ئینگلیزی

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی تورکیا
# تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی

بەرھەمی گشتی نیشتیمانی وڵاتانی جیهان لە ٢٠٠٥
**بەرھەمی گشتی نیشتیمانی** یان **GDP** یەکێکە لە پێوەرەکانی پێوان لە زانستی ئابوورزانی. بەرھەمی گشتی نیشتیمانی بریتیە لە بایەخی کۆی شت ومەک و ئەو خزمەتگووزاریانەی کە لە درێژایی کاتێکی دیاریکراو (زۆرتر یەک ساڵە)، لە وڵاتێک دا بەرهەم دێت.

لەم شیکاریە دا مەبەست لە شت و مەک و خزمەتگووزاری کۆتایی، ئەم شت و مەک و خزمەتگووزاریانەیە کە لە کۆتایی زنجیرەی بەرهەمهێنان دان بخۆیان بۆ بەکارهێنانەکانی تر ناکردرێن.

## ئەمانەش ببینە

* پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی

## سەرچاوەکان

* «fa:تولید ناخالص داخلی»، ویکیپیدیای فارسی.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی ئابووری
# سیدنی

| سیدنی نیو ساوت وێلز |
| --- |
| خانەی ئۆپێرای سیدنی و سەنتەری بازرگانی شار لە شەقامی جێفرییەوە |
| سیدنی |
| پۆتانەکان | ﻿ / ﻿ |
| دانیشتووان | ٤٬٨٤٠٬٦٠٠ (2014) ((١)ەم) |
|  • چڕی | ٣٨٠/km2 (٩٨٠/sq mi) (2013) |
| دامەزران | ٢٦ی جانواری ١٧٨٨ |
| ناوچە | ١٢٬٣٦٧٫٧ km2 (٤٬٧٧٥٫٢ sq mi)(GCCSA) |
| ناوچەی کاتی | AEST (UTC+10) |
|  • هاوین(کاتی هاوینە) | AEDT (UTC+١١) |
| شوێن | * ٨٧٧ km (٥٤٥ mi) NE of مێلبۆرن
* ٩٢٣ km (٥٧٤ mi) S of بریزبێن
* ٢٨٧ km (١٧٨ mi) NE of کانبێرا
* ٣٬٩٣٦ km (٢٬٤٤٦ mi) E of پێرس
* ١٬٤٠٤ km (٨٧٢ mi) E of ئەدێلاید
 |
| ناوچە خۆجێیەکانی حکومەتی نیو ساووت وێلز | various (38) |
| ناوچەکان | ناوچی کامبێرلەند |
| ناوچەکانی دەنگدانی ویلایەت و مەڵبەندەکانی ئوسترالیا | ناوچەی دەنگدانی نیو ساوت وێلز |
| ناوچە فیدراڵەکان | various (24) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **تێکڕای بەرزی پلە** | **تێکڕای نزمی پلە** | **باراب بارینی ساڵانە** |
|  21.7 °C 71 °F | 13.8 °C 57 °F | ١٬٢١٣ mm ٤٧٫٨ in |
|  |

 |

**سیدنی** (بە ئینگلیزی: Sydney) سیدنی دەکەوێتە پارێزگای نیو ساوس وێڵزی ئوسترالیا، گەورەترین و کۆنترین شاری ئوسترالیایە. لە ساڵی ١٧٨٨ لەلایەن ئارسەر فیلیپەوە دامەزراوە کە فەرماندەی یەکەم کەشتیگەلی بەریتانیا بوو کە گەیشتە ئوسترالیا. ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٥،٢٥٩،٧٦٤ کەسە، بەپێی ئاماری سەرژمێری ساڵی ٢٠٢١ یەکەم شوێنی نیشتەجێبوونی ئەورووپییە لە کیشوەری ئوسترالیا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی ئوسترالیا
* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
# ١٩٥٧

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٥٤ ١٩٥٥ ١٩٥٦ – **١٩٥٧** – ١٩٥٨ ١٩٥٩ ١٩٦٠ |

١٩٥٧ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٥٦–٢٦٥٧ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٣٣٥–١٣٣٦ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٥٧ *MCMLVII* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٤٩–١٩٥٠ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٤٠٦ ԹՎ ՌՆԶ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٣٧٦–١٣٧٧ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٥٧–٩٥٨ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٧٠٧ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٩٠٧ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٦٤ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ١١٣–١١٤ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٥٠١ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٦٥–٧٤٦٦ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٤٦ |
| ڕۆژژمێری چینی | 丙申年 (ئاگر مەیموون) ٤٦٥٣ یان ٤٥٩٣     *— تا —* 丁酉年 (ئاگر کەڵەشێر) ٤٦٥٤ یان ٤٥٩٤ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٥٠٠ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٢٣ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōwa ٣٢ (昭和３２年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٣١٩ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٧١٧–٥٧١٨ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٦٧٣–١٦٧٤ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢٩٠ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٤٦ 民國٤٦年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٥٧ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٢٠١٣–٢٠١٤ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٧٩–١٨٨٠ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٥٨–٥٠٥٩ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٧١٠ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٥ ئێلیزابێتی\_دووەم – ٦ ئێلیزابێتی\_دووەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٥٧** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

* مایکل چایت

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ویلایەتی با

**با** (بە چینی:巴 خوێندنەوە: با) ویلایەتێکی دێرینی چین بوو کە دەکەوتە ڕۆژھەڵاتی سیچوان لە چین، پایتەختەکەی بریتی بوو لە یی چێنگ (ئەمڕۆ شاری ئێنشی) لە ھوبێی، دواتر لە ٣١٦ی پێش زایین با خرایە ژێر ویلایەتی چین، خەڵکی مێژوویی بۆ و خەڵکی مۆدێرنی توجیا بەشێوەی ڕەسەن ھەنێک لە ناوچەکانیان ئەگەڕێتەوە بۆ خەڵکی ویلایەتی با.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «مێژووی چین»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی پاشایەتی
# حکوومەت

حکومەتەکان لە جیهان
**حکوومەت** یان **میری** (لە عەرەبییەوە: *حکومة*؛ بە واتای *فەرمانڕەوایی* دێتەوە) بە ڕێکخراوە یان بنکەیەک دەوترێت کە بەھۆیەوە یەکەی ڕامیاری بتوانێت دەسەڵاتی خۆی بخاتە کار و دەست بگرێت بەسەر ڕامیاری ڕێژیی گشتیدا و زاڵ بێت بەسەر کردەوەی ئەندامان یان گوێڕایەڵان و بەرفەرمانانی خۆیدا. وشەکانی حکوومەت و دەوڵەت زۆر بە یەکترین نزیکن، بەڵام چەمکی حکوومەت لە حاند دەوڵەتدا بەرھەستتر و بەرچاوترە. لە کۆمەڵگە سەرەتایییەکاندا ڕێکخراوە حکوومەتییەکان بەدی ناکرێن، بەڵام دەبینرێت کە لە جیھانی ئەمڕۆدا حکوومەت جیاوازە و ڕۆژبەڕۆژ بەرەو ئاڵۆزبوونی زیاتر دەچێت.

## ئەرکەکانی حکوومەت

بەگشتی، لە حکوومەتەکان چاوەڕوان دەکرێ ئەم ئەرکانە بەجێ بھێنن:

* دانانی یاسا و پیادەکردنی
* پاراستنی سامان کۆمەڵگە
* دابینکردنی ئاسوودەیی و خۆشکردنی باری ژیان بۆ ئەندامانی کۆمەڵگە.
* بەڕێوەبردنی کارەکانی وڵات
* پارێزگاریکردن لە وڵات و کۆمەڵگە

## جۆرەکانی حکوومەت

شێوەی حکوومەتەکان لە سەرانسەری جیھاندا کە بە ڕەنگ نیشاندار کراون. بۆ ئەوەی بزانی مەبەست لە ھەر ڕەنگێک چ شێوازێکی فەرمانڕەوایییە، لەسەر ئەم وێنەیە کلیک بکە.
* بشێوەخوازی یان ئانارکیزم - فەلسەفەیەکی سیاسی کە دەوڵەت بە ناپێویست، پڕزیان، یان لانی کەم بە نەخوازراو دەزانێ و ھۆگری کۆمەڵگەیەکی بێدەوڵەوتە.
* دەسەڵاتخوازی - حکوومەتگەلی دەسەڵاتخواز جەخت لەسەر دەسەڵاتی دەوڵەت لە کۆمار یان کۆمەڵگە دەکەن. دەسەڵاتخوازی سیستەمێکی سیاسییە کە تێیدا فەرمانڕەواکان بەبێ ھەڵبژاردن دەسەڵاتیان گرتووەتە دەست، بەڵام زیاتر وایە کە ئەو فەرمانڕەوایانە ڕێگە بە ھەندێک لە ئازادییەکانی تاکەکەس دەدەن.
* کۆمۆنیزم - پێکھاتەیەکی سیاسی-کۆمەڵایەتییە کە ھەوڵ بۆ دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی بێدەوڵەت و بێچین دەدا کە ھەموو ئەندامانی ھاوبەش بن لە خاوەنایەتیی ساماندا.
* پادشایی - تەنیا یەک کەس بەپێی میکانیسمی میراتبەری فەرمانڕەوایی دەکا کە ئەوەشی بە میرات پێ گەیشتووە و چاوەڕوان دەکرێ ئەویش بە میرات بیدا بە میراتبەرانی.
* دیموکراسی - حکوومەت بە ھەڵبژاردن دەستنیشان دەکرێ، ھەڵبژاردنێک کە زۆرینەی خەڵک بۆیان ھەبێ بەشداریی تێدا بکەن.
* کۆماری دەستووری - حکوومەتێک کە بە دەنگی لانی کەم چەند بەشێک لە ئاپۆرەوە ھەڵبژێردرابێ و ھێز و تواناشی بەھۆی قانوون یان دەستوورەوە سنوودار کرابێتەوە.
* دیکتاتۆری - حکوومەتی تاکەکەسێک کە زۆری بەسەر ھەموو وڵاتدا دەشکێ. دیکتاتۆر کە فەرمانی گرت بە دەستەوە، ئیتر بەری نادا و بە زەبر و زۆر لە دەستی خۆیدا ڕای دەگرێ.
* ئۆلیگارشی - گرۆ یان تاقمێکی بچووک ھەوساری حکوومەتیان بە دەستەوەیە.
* دینسالاری - پێشەوا ئایینییەکان حکوومەت دەکەن.

## وتارە پێوەندیدارەکان

* شێوەکانی فەرماندەکردنی وڵات
* ڕامیاری
* ڕامیاری ڕێژی گشتی
* وڵاتی سەروەر
* حکوومەتی ھەرێم
* وڵات

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی سیاسەت
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی سیاسەت
# ١٧٩٩

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٧ – **سەدەی ١٨** – سەدەی ١٩ |
| ساڵەکان: | ١٧٩٦ ١٧٩٧ ١٧٩٨ – **١٧٩٩** – ١٨٠٠ ١٨٠١ ١٨٠٢ |

١٧٩٩ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٤٩٨–٢٤٩٩ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١١٧٧–١١٧٨ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٧٩٩ *MDCCXCIX* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٧٩١–١٧٩٢ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٢٤٨ ԹՎ ՌՄԽԸ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٢١٣–١٢١٤ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٧٩٩–٨٠٠ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٥٤٩ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٧٤٩ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٢٠٦ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −٤٥ – −٤٤ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٣٤٣ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٣٠٧–٧٣٠٨ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 戊午年 (زەوی ئەسپ) ٤٤٩٥ یان ٤٤٣٥     *— تا —* 己未年 (زەوی بزن) ٤٤٩٦ یان ٤٤٣٦ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٣٤٢ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٩٦٥ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Kansei ١١ (寛政１１年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١١ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١١٦١ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٥٥٩–٥٥٦٠ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٥١٥–١٥١٦ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤١٣٢ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١١٣ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١١٣年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٧٩٩ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٨٥٥–١٨٥٦ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٧٢١–١٧٢٢ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٩٠٠–٤٩٠١ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٥٥٢ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٣٩ جۆرجی\_سێیەم – ٤٠ جۆرجی\_سێیەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٧٩٩** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

* ١١ی ئایار : تۆماس نۆیل ، شاعیری بەریتانی

## مردنەکان

* ١٤ی کانوونی یەکەم : جۆرج واشێنگتن ، یەکەم سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان .

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ئەندەلوس (ھەرێم)

| ئەندەلوس |
| --- |
| بە ئیسپانی: Andalucía |
|  |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٣٥ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Andalucía |
| ئەرشیڤەکان لە | General archive of Andalusia |
| زمانی فەرمی | زمانی ئیسپانی |
| سروودی نیشتمانی | La bandera blanca y verde |
| وڵات | ئیسپانیا |
| پایتەخت | سێڤیلیا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ئیسپانیا |
| ناوچەی کاتی | UTC+01:00، UTC+02:00 |
| ناوچەی جوگرافی | Baetic Depression، Baetic System |
| پۆتانی شوێن | ٣٧°٢٤′١٨″N ٥°٥٩′١٥″W |
| بەرزترین خاڵ | Mulhacén |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | President of the Junta of Andalusia |
| سەرۆک | Juan Manuel Moreno |
| دەستەی جێبەجێکردن | Consejo de Gobierno de la Junta de Andalucía |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Parliament of Andalusia |
| دەسەڵاتی دادوەری باڵا | High Court of Justice of Andalusia |
| Public holiday | Andalusia Day |
| دانیشتووان | ٨٬٦١٩٬٦١٦ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٦٠٠ مەتر |
| خوشکەشارەکان | بوێنس ئایریس |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Extremadura، Castile–La Mancha، Region of Murcia، گیبرالتار |
| جێگەی دەگرێتەوە | Kingdom of Seville، Kingdom of Granada، Kingdom of Jaén، Kingdom of Córdoba، Intendancy of New Populations of Andalusia and Sierra Morena |
| ڕووبەر | ٨٧٬٢٦٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | AN |
| وێبگە |  |
| وەسفی ئاڵا | flag of Andalusia |
| وەسفی نیشان | coat of arms of Andalusia |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Andalusia |
| ئابووری بابەت | economy of Andalusia |
| دیمۆگرافیای بابەت | Demographics of Andalusia |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ھەرێمی ئەندەلوس** یان **ئەندەلوسیا** (بە ئیسپانی: *Junta de Andalucía*) ناوچەیەکی کارگێڕییە و دەکەوێتە باشووری ئیسپانیا، یەکێکە لە حەڤدە ناوچە سەربەخۆکانی و دووەم گەورەترین ھەرێمەکانی. پایتەختەکەی شاری سێڤییایە و خاکەکەی بەسەر ھەشت پارێزگادا دابەشکراوە: ھوێلڤا، سێڤییا، ئەلمێریا، کۆردۆبا، مەلەگا، جین، گرانادا، کادیز.

## جوگرافیا

ئەندەلوس دەکەوێتە باشووری ئیسپانیا، لە باکوورەوە لەگەڵ کاستیل و مێنشڤیکەکان و ئێکسترێمادورا، و لە باشوورەوە لەگەڵ زەریای ئەتڵەسی دەریای ناوەڕاست و جەبەل تاریق، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ مورسیا و لە ڕۆژاوا لەگەڵ پورتوگال. ئەندەلوس ڕووبەرەکەی ٨٧٢٦٨ کیلۆمەتر دووجایە (دووەم گەورەترین ڕووبەرە لە ئیسپانیا).

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی ئیسپانیا
* دەروازەی جوگرافیا
# جیھانی ئیسلامی

ڕێژەی سەدی موسوڵمانان لە وڵاتانی جیھان
**جیھانی ئیسلامی** بریتییە لە تەواوی ئەو کۆمەڵانەی کە پەیڕەویی ئایینی ئیسلام دەکەن یان ئەو کۆمەڵانەی ئیسلام تێیاندا پەیڕەو دەکرێت. بە پێی زانستی جیۆپۆلیتیکی مۆدێرن، جیھانی ئیسلامی بە ئەو وڵاتانەی دەگورێت کە ئیسلام تێیاندا بەربڵاوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Muslim world»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٤ی ئازاری ٢٠٢٠.

* دەروازەی ئایین
* دەروازەی ئیسلام
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی زانست
* دەروازەی فەلسەفە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی کۆمەڵگا
# گەلەستێرەی لوولپێچ

نموونەیەک لە گەلەستێرەیەکی لوولپێچ، گەلەستێرەی پینویل (ناسراو بە تەنی مێسییەی ١٠١ یان ئێن جی سی ٥٤٥٧)
A barred spiral galaxy
گەلەستێریەکەی لوولپێچ جۆرێک گەلەستێرەیە کە وەک پەپکەیەکی خولاوە وایە کە ناوەندەکەی ماسیوە. ئەستێرەکان و گاز، تۆز، ماددەی تاریک و کونی ڕەشی زۆر قورس لە خۆ دەگرێت.

گەلەستێرەکان سەرەتا لە سەدەی ١٨ی زایینی بە دەستی ویلیام ھێرشل تۆمار کران. گەلەستێرەی لوولپێچ یەکەم جار بە دەستی ئێدوین ھابل لە بەرھەمەکەی لە ساڵی ١٩٣٦دا پێناسە کرا.  ئەوان بەپێی شێوەکانیانەوە ناونراون. قۆلەکانی لوولپێچ، ئەو شوێنەن کە ئەستێرە گەرمە کەمتەمەنەکانی لێ ساز دەبێت، کە ئەوەش ھۆکاری ڕووناکتربوونی ئەوان بەرانبەر بە ناوەندی گەلەستێرەیە. ھەندێک لە گەلەستێرە لوولپێچەکان، قۆلی کۆن و زەردییان ھەیە کە ئەستێرە بەتەمەنترەکان لە خۆ دەگرێت.

نزیکەی ٦٠%ی گەلەستێرەکانی گەردوون لە نزیک ئێمە گەلەستێرەی لوولپێچ و بێڕێسان.  ئەوانە زۆرتر لەو شوێنانەی گەردوون پەیدا دەبن کە چڕیی کەمیان هەیە، و لە هێشووەکانی ناوەندی گەلەستێرەکان زۆر کەمن.

## سەرچاوەکان

* پەڕگە:Picture for kurdish wiki.662.pngدەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی زانست
# پیسایی

ھەڵسەنگاندنی پیساییی فیل (ڕاست) و پیساییی مرۆڤ (چەپ)
**پیسایی** یان **گوو** پاشماوەی بەستوو یان نیمچەبەستووی خۆراکەکانە کە لە ڕیخۆڵەی چکۆلە و لەلایەن بەکتریاکان لە ڕیخۆڵەی گەورە لێکھەڵوەشاوە. پیسایی ھەتا ڕادەیەکی کەم خاوەنی ھەندێک لە پاشماوەکانی مێتابۆلیک، شتانێک وەکوو گۆڕانکاریی بەکتریاییی بیلیڕووبین و خانە مردووەکانی شانەی پۆشەر لە سەرپۆشی ڕیخۆڵەیە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی پزیشکی
* دەروازەی ژینگە
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی ئاو
# کاری سەرچاوە

| کاری سەرچاوە |
| --- |
|  |
| لقی | tertiary source، instructional materials، قەواڵە، written work، بڵاڤۆک |
| کۆد (٢٠١٢) | 10002946 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کاری سەرچاوە** بەرھەمێکی وەک کتێب یان گۆڤارێکی خولیی (یان ھاوتا ئەلیکترۆنییەکەی) کە بۆ زانیاری ئاماژەی پێدەکرێت. کاری سەرچاوە بۆ ئەوە دروست نەکراوە کە لە سەرەتاوە تا کۆتایی بخوێنرێتەوە. فەرھەنگی زمان نموونەیەکی سادە و باوی کاری سەرچاوەیە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Reference work»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٩ی ئابی ٢٠٢٣.

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کتێب
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی زانست
* دەروازەی وێژە