Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ئەکادیمیای زانستی مەنگۆلیا

ئەکادیمیای زانستی مەنگۆلیا| Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академи |
| وێبگە | www.ac.mn |

**ئەکادیمیای زانستی مەنگۆلیا** (بە زمانی مۆنگۆلی:Монгол улсын Шинжлэх ухааны Академи, Mongol ulsyn Shinjlekh ukhaany Akademi) یەکەم ئەکادیمیای مۆدێرنی زانستیە، کە لە ١٩٢١ەوە دامەزرا لەسەرەتای دامەزراندن و سەربەخۆ بوونی حکومەتی مەنگۆلیا.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Mongolian Academy of Sciences»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٧ی ئابی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

* دەروازەی مەنگۆلیا
* دەروازەی زانست
# ٢٥ی ئازار

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | ئازار | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
| 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ | 0٧ |
| 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ |
| ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ | ٢١ |
| ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ |
| ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**٢٥ی ئازار** ٨٤ەم ڕۆژی ساڵە (٨٥ەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ٢٨١ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

* ١٦٥٥ - تیتان، گەورەترین مانگی ھەسارەی زوحەل لەلایەن کریستیان ھایجنزەوە دۆزرایەوە.

## لەدایکبوونەکان

* ١٨٧٤ - سونجۆنگی کۆریا، کۆتا پادشای کۆریا و دووەم ئیمپراتۆری کۆریا.
* ١٩٤٧ - ئیبراھیم جەعفەری، سیاسەتوان و سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق.
* ١٩٦٥ - سارا جێسیکا پارکەر، ئەکتەری ئەمریکی.

## مردنەکان

* ١٩٨٠ - ڕۆلان بارت، بیرداڕێژی ئەدەبیی خەڵکی فەڕەنسە (لەدایکبوون: ١٩١٥)

## بۆنەکان

* ڕۆژی ئازادی (بیلاڕووسیا)
* ڕۆژی سەربەخۆیی، ڕۆژی سەربەخۆیی یۆنان لە دەوڵەتی عوسمانی (یۆنان)
* ڕۆژی ماریلاند (ماریلاند)
* ڕۆژی دایک (سلۆڤینیا)
* تێکۆشان بۆ مافەکانی مرۆڤ (سلۆڤاکیا)

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ویکی

**ویکی** (بە ئینگلیزی: Wiki) بەو ماڵپەڕانە دەوترێت کە بەکارھێنەرەکان مافی شت نووسین، دەستکاری و سڕینەوەی ناوەڕۆکەکەیان ھەیە.

یەکەمین ویکی لە ساڵی ١٩٩٤ دا دانرا بۆ نووسین لە ویکییەکاندا بە زۆری زمانێکی سادەکراو بەکاردێت کە لە زمانە وێبنووسییەکان ئاسانترە.

## سەرچاوەکان

ویکیی ئینگلیزی؛ ئەیلوولی ٢٠١٥

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی ئینتەرنێت
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# لوۆیانگ

**لوۆیانگ** دەکەوێتە شوێنی ھەردوو ڕووباری لوۆ و ڕووباری زەرد لە رۆژاوای پارێزگای ھێنان.

## مێژوو

لوۆیانگی شوێنێکی گرنگ بووە لەوەتەی شارستانی نیۆلیسیکەوە، بەھۆی ئەم گرنگیەوە چەندین شار کە وەک لوۆیانگ ئاماژەیان پێکراوە لەم شوێنە بنیاد نراون، لە ٢٠٧٠ی پێش زاین، لە ئیمپراتۆریەتی سیا پاشا تای کانگ پایتەختی سیای بۆ بەشی لوۆ و یی گواستۆتەوە و ناوی شارەکەی ناوە ژێنسون (斟鄩)، لە ١٦٠٠ی پێش زایین، پاشا تانگی شانگ شکستی بە دواین پاشای ئیمپراتۆریەتی سیا ھێنا پاشا جیێ ھێناو و رۆژاوای بۆو (西亳 - Western Bo)ی دامەزراند پایتەختێکی نوێ بوو لەسەر ڕووباری لوۆ، ھەرچۆنێک بێت وێرانبووەکانی ئەم سەردەمە دەکەوێتە پارێزگای لوۆیانگ

لە ١٠٣٦ی پێش زاین کەسێک بەناوی چێنگژۆو (成周) ڕێنمایی کرا لەلایەن دووکی ژۆو بۆ ئەو شتانەی کە ماونەتەوە و پێشوو تر خاوەنداریەتیان لەلایەن شانگەوە بوو، دووک ھەروەھا نۆ مەنجەڵەکەی گواستەوە بۆ ئیمپراتۆریەتی ژۆو لە ھائۆجینگ کە پایتەختەکەیەتی لە لوۆیانگ بنیادنراوە (ئەوساتی چێنگژۆو)، ھەروەھا دووەم پایتەختی رۆژاوای ژۆو ھەر لەوێ لە چێنگژۆو (لوۆیانگ) بنیادنراوە. دووەم پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ژۆو لە لوۆیانگ بنیاندنراوە. لە ٥١٠ی پێش زاین پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ژۆو گواسترایەوە بۆ لوۆیانگ کە پێشوو تر لە ٧١٠ی پێش زاین تا ٥١٠ پایتەختەکەی وانگچێنگ بوو، دواتر ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان پایتەختێکی خۆی لەسەر پایتەختی پێشوو تری ژۆو بنیادنا ھەر لەوێ (لوۆیانگ) ھەرچۆنێک بێت لوۆیانگی مۆدێرن دوبارە بنیادنرایەوە لەسەر وێرانبووەکانی پێشووی وانگچێنگ، کە تا ئەمرۆش بوونی ھەیە لە پارکی وانگچێنگ، وە ھەروەھا وەزیری ئیمپراتۆریەتی چین، وەزیر لو بوو وێی، لوۆیانگی پێ بەخشرا، وەزیر لوو دەستی بە پرۆگرامەکانی کرد بۆ پەرەپێدان و جوانتر کردنی لوۆیانگ، وتراوە ئیمپراتۆر گائوزووی ھان سەردانی لوۆیانگی کردووە و ویستوویەتی بیکات بە پایتەختی خۆی بەڵام لەلایەن وەزیرەکانی پاشگەزت کراوەتەوە و سیانی وەک پایتەخت ھەڵبژاردووە لەجیاتی لوۆیانگ.

### ئیمپراتۆریەتی ھان

مۆزەخانەیەکی مێژوویی لوۆیانگ کە باس لە کەلوپەلە شاھانەکانی ئیمپراتۆریەتی ڕۆژھەڵاتی ژۆو ئەکات
نەخشەی لوۆیانگ لە سەردەمی ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتی ھان کە لەو سەردەمە لوۆیانگ پایتەختی چین بوو.
لە ٢٥ی زایینی لوۆیانگ، وەک پایتەختی ڕۆژھەڵاتی ھان ڕاگەیانرا لە ٢٧ی تشرینی دووەم لەلایەن ئیمپراتۆر گوانگووی ھان

ھەرچۆنێک بێت ئەم بابەتە مێژوویانە گرنگی لوۆیانگ دەسەلمێنن لە چین. کە بۆ چەنەھا سەدە لوۆیانگ شوێنێکی گرنگ بووە بۆ چین کە چەندین رووداوی گرنگی مێژوویی چینی لەناو تۆمارکراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* پارکی وانگچێنگ لە لوۆیانگ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| پێشوو ھائۆجینگ | **Primary capital of China** 771–256 BCE | جێگر — then Xianyang |
| پێشوو چانگان | **Primary capital of China** 25–190 CE | جێگر — then چانگان |

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی پاشایەتی
* دەروازەی جوگرافیا