Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دین لە برونێی

مزگەوتی سوڵتان عومەر عەلی سەیفەدین شەوانە
ئیسلام ئاینی دەوڵەتی برونێیە، بەڵام ئازادی ئایین مسۆگەرە. بەڵام ئەم ئازادییە بۆ چەند حاڵەتێک سنووردارە.مافی پراکتیزەکردنی تایبەت بە کۆمەڵێک ئایین دراوە . جگە لەوەش هەندێک جەژنی غەیرە ئیسلامی، وەک ساڵی نوێی مانگی، کریسمس، ڕۆژی ڤێساک و گەوای دایاک، دانپێدانراون. ئەم مافانە، بەڵام سنووردارن: پەروەردەی ئایینی کۆنترۆڵ دەکرێت، تەنانەت لە چینی و مەسیحی و قوتابخانە تایبەتەکان، و هەر ماددەیەکی ئایینی غەیرە ئیسلامی کە دابەش دەکرێت وەک نایاسایی و بە توندی قەدەغە دەکرێت، ڕۆژنامەنووس دەکرێت؛ کە ئەگەر بگیرێت دەبێتە هۆی دەستبەجێ سزای لەسێدارەدان بەبێ بڕیاردان و کەرەستەی پەیوەندیدار دەست بەسەردا دەگیرێت، بە پشتبەستن بە یاسای سزادانی شەرعی ساڵی ٢٠١٤.
دەوڵەتی مەدحابی ئیسلام مەکتەبی شافیعی فیقهی ئیسلامی سوننەە. زۆربەی دانیشتوانی موسڵمانی برۆنێی بەشداری قوتابخانەی شافیعیش دەکەن و شافیعی سەرچاوەیەکی سەرەکی یاسایە بۆ وڵاتەکە بەڵام بە مۆڵەتی سوڵتان، یاسادانەران دەتوانن ڕاوێژ بە سێ قوتابخانەی تری سوننەی فیقه.

ژمارەی دانیشتووان بەپێی ئایین لە سەرژمێری ساڵی ٢٠١٦ی برۆنێی
██ ئیسلام (81%)██ ئایینی مەسیحی (7%)██ ئایینی بودا (7%)██ ئەوانی تر (5%)

*برونێی لە نێوان 'ئاینەکان لە*، ئیسلامی سوننە زاڵە. لە ساڵی ٢٠١٦دا مەزەندە کرابوو کە ٨٠.٩%ی دانیشتوانی برۆنێی موسڵمانن. بەڵام ئایینەکانی دیکەش پێگەیەکی بەرچاویان لە برۆنێی هەیە: 7%ی دانیشتووانەکەی مەسیحی و 7%ی دیکە بودایین. 5%ی دیکەش بەشداری ئایینە جۆراوجۆرەکان دەکەن، لەوانە ئایینە ڕەسەنەکان..

لە برونێی، غەیرە موسڵمانەکان ئەگەر بیانەوێت ببنە ئایینێکی تر، دەبێت تەمەنیان لە ١٤ ساڵ و ٧ مانگ کەمتر نەبێت. منداڵێکی کەم تەمەن ئەگەر دایک و باوکی موسڵمان بوون خۆکارانە دەبێتە موسڵمان.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئایین
* دەروازەی ئیسلام
# کۆمار

**کۆماری** شێوازێک لە حکوومەتە کە سەرۆکی وڵات (کە بە سەرۆک کۆمار ناودەبرێ) بە ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی خەڵک ھەڵدەبژێریێت و سەردەمی بەرپرسایەتی سەرۆککۆمار بۆ ماوەیەکی دیاریکراوە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی

* دەروازەی فەڕەنسا
* دەروازەی فەلسەفە
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی یاسا
* دەروازەی ئیتاڵیا
# ژیاننامەی ژنانی نموونەیی

ژیاننامەی ژنانی نموونەیی |  |
| نووسەر | لیو سیانگ |
| سەردێڕی سەرەکی | *داڕێژە:Noitalics (لیێ-نو ژوان)* |
| وڵات | چینی دێرین، ئیمپراتۆریەتی ھان |
| زمان | Classical Chinese:: چینی کلاسیکی |
| چەشن | ژیاننامە |
| ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە | c. 18 BCE |

**ژیاننامەکانی ژنانی نمونەیی** ( بە چینی:列女傳; خوێندنەوە: لیێ-نو ژوان) کتێبێکە لەلایەن زانای ئیمپراتۆریەتی ھان لیو سیانگەوە گەشەی پێدراوە، کە تیایدا ژیاننامەی ١٢٥ ژنی نموونەیی تیایە کە لە مێژوویی دێرینی چین ژیاون، کە کتێبەکە پشت بە سەرچاوە مێژوویەکانی وەک (تۆماری مێژوویی بەھار و پایز، زوۆ ژوان، شیجی) دەبەستێت

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Biographies of Exemplary Women»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢١.

* Carlitz, Katherine. (1991). "The Social Uses of Female Virtue in Late Ming Editions of *Lienu Zhuan*." *Late Imperial China* 12.2: 117-48.
* Raphals, Lisa. (1998). *Sharing the Light: Representations of Women and Virtue in Early China*. SUNY Press.
* O'Hara, Albert Richard, tr. (1945). *The position of woman in early China: according to the* Lieh nu chuan, *"The biographies of Chinese women"*. Washington, DC: Catholic University of America Press. 1955 reprint. Hong Kong: Orient Publishing Co. 1980 reprint. Westport, CT: Hyperion Press.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* *Lienü Zhuan*, زانکۆی ڤێریجینا
* *Lienü Zhuan*, زانستنامەی-چین

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ژن
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی چاند
# سیناریۆ (ھونەر)

**سیناریۆ** یان **نووسینی سینەمایی** بریتییە لە پێناسەیەکی گشتی بۆ دیمەنە سینەماییەکان و شانۆگەرییەکان کە پێکدێت لە باسکردنی شوێن لە دەرەوە یان ناوەوە، شەو یان بەیانی و باسکردنی دەرچوونی کەسایەتییەکان یان هاتنە ناوەوەیان وەک ڕووداو، وەکو ئەوەی کێشراوە و هەموو ئەوەی لەسەر دەرهێنەر و ئەکتەرەکانە تەنها جێبەجێ کردنی ئەو دیمەنەیە، بەبەکار هێنانی کەل و پەلی ڕووناک کەرەوە و جوڵە و دیکۆر. کە لە کۆتاییدا دیمەنەکانی سیناریۆ دەبێتە دیمەنی فیلمەکە.

وا بڵاوە نوسەری گوفتوگۆ هەمان نوسەری سیناریۆ بێت بۆ ئەوەی کارەکە تەواو بێت، بەڵام هەندێک نوسەر هەن تایبەتن بە نوسینی سیناریۆ بەتەنها. و لەوانەیە هەندێ جار نوسەری سیناریۆ دەرهێنەری فیلمەکەش بێت لەبەر ئەوەی لەم حاڵەتەدا دەتوانێ باشتر دیمەنەکان جێبەجێ بکات.

## ھەروەھا

* سیناریۆ (پیلان دانان)

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Screen play»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٢ نیسان ٢٠١٧.

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «سيناريو (فن)»، ویکیپیدیای عەرەبی. سەردان لە ٢٢ نیسان ٢٠١٧.

* دەروازەی وێژە
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی نووسین
# دەقی سەرچاوە

| دەقی سەرچاوە |
| --- |
|  |
| لقی | source of information، work، دەق |
| بەکارھێنان | وەرگێڕان |
| بەرامبەر | edition of a translation |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دەقی سەرچاوە** (بە ئینگلیزی: Source Text) ئاماژەیە بۆ ئەو دەق، بەڵگەنامە، یان ماددە ڕەسەنەی کە وەرگێڕان یان پێداچوونەوەی لێ دەکرێت. ھەروەھا دەتوانێت ئاماژە بە ھەر دەقێک بکات کە وەک مادەی ئاماژە بۆ پڕۆژەیەک یان ئەرکێکی دیاریکراو بەکاربھێنرێت. لە وەرگێڕاندا، دەقی سەرچاوە بە شێوەیەکی گشتی ئەو دەقەیە کە وەرگێڕەکە لێیەوە کاردەکات. کاری وەرگێڕ ئەوەیە کە مانای دەقی سەرچاوە بە وردی بگەیەنێتە زمانی ئامانج، لە ھەمان کاتدا ھەر نوانسێکی کولتووری یان دەربڕینێکی ئیدیۆماتیک کە ڕەنگە لە دەقی ڕەسەندا ھەبێت، لەبەرچاو بگرێت.

لە پیشەسازییەکانی تردا، دەقی سەرچاوە دەتوانرێت وەک مادەی ئاماژە بۆ نووسین، دەستکاریکردن، یان کۆکردنەوەی بەڵگەنامەی تەکنیکی، کەرەستەی بازاڕکردن، یان ھەر جۆرە ناوەڕۆکێکی تری نووسراو بەکاربھێنرێت. بە گشتی دەقی سەرچاوە پێکھاتەیەکی گرینگە لە ھەر جۆرە وەرگێڕانێک یان پڕۆژەی دروستکردنی ناوەڕۆکدا، چونکە وەک بناغەیەک کاردەکات کە ھەموو کارەکانی دواتر لەسەری بنیات نراون

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Source text»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣.

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی زانست
# کڵێسا

کڵێسایەک لە ئەسکەندەرییە، لە میسر.
**کڵێسا** یان **کەنیسە** یان **کڵێسە** پەرستگای مەسیحییەکانە کە تێیدا کۆ دەبنەوە بۆ پاڕانەوە و نزاکردن. سەرەتا کڵێساکان لە ماڵە تایبەتەکان بوون و لەوێ کۆبوونەتەوە بۆ نزاکردن لە دواییدا بینای تایبەتی بۆ دروست کراوە. بە یۆنانی کڵێسا واتە **کۆبوونەوە** (*گربوونەوە*)یان *بانگێشت*.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی ئایین
* دەروازەی نژیاروانی
* دەروازەی مەسیحییەت
* دەروازەی کڵێسا
* دەروازەی مێژوو
# مەسیحییەتی ڕۆژاوا

| مەسیحییەتی ڕۆژاوا |
| --- |
|  |
| لقی | مەسیحییەت، Chalcedonian Christianity |
| جێبەجێکار | Western Christian |
| جیاکراوەتەوە لە | مەسیحییەتی ڕۆژھەڵات |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مەسیحییەتی ڕۆژاوا** ئەو کولتور و بیروباوەڕەیە کە کەنیسەی ڕۆمانی کاسۆلیکی و ئەو تایەفانەی کە لە مێژوودا لێیەوە سەرچاوەیان گرتووە، وەکو ئەنگلیکانیزم (کە ھەندێکجار بە بەشێک لە پرۆتستانتیزم دادەنرێت) و پرۆتستانتیزم و لە لایەکی دیکەوە مەسیحییەتی ڕۆژھەڵاتی نوێنەرایەتی دەکەن. مەسیحییەتی ڕۆژاوا کولتوری ئایینی زۆربەی مەسیحییەکانی جیھانە.

مەسیحییەتی ڕۆژاوا لە جیھانی ڕۆژاوا گەشەی کردووە و بەم پێیەش شێوەی باڵادەستی ئایینی مەسیحییە لە ڕۆژاوا و باکوور و ناوەڕاست و باشووری ئەورووپا. شێوەی باڵادەستی ئایینی مەسیحییە لە باکووری ئەفریقای کۆن، ھەروەھا باشووری ئەفریقا و ھەموو ئوسترالیا و نیوەگۆی ڕۆژاوا.

ئەمڕۆ وەسفە جوگرافییەکانی ئایینی مەسیحی (ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا) ئیتر ڕەنگدانەوەی واقیعێکی جوگرافی نین. تا سەدەی شانزەھەم، دەستەواژەی جوگرافیا وەسفی واقیعێکی ڕاستەقینەی دەکرد. بەڵام دوای سەرەتای سەردەمی دۆزینەوە، جگە لە کۆچکردن (ھەم ئەوانەی کە مەسیحییەکانی ڕۆژھەڵاتیان دەگواستەوە بۆ ڕۆژاوا، و ھەم ئەوانەی کە دانیشتوانی مەسیحییەکانی ڕۆژاوایان دەگواستەوە بۆ ھەموو بەشەکانی جیھان)، میسیۆنەرە مەسیحییەکانی ڕۆژاوا و ئینجیلیستەکان لە جیھانی نوێ و ئەفریقای ژێر سەحرا و ڕۆژھەڵاتی نزیک و ئۆقیانووس چالاک بوون. لە ماوەی پێنج سەدەی ڕابردوودا، کڵێسا مەسیحییەکانی ڕۆژاوا (بەتایبەت کاسۆلیکی و ئینجیلی) بوونەتە کەنیسەی گشتگیر.

لە ڕووی مێژووییەوە، مەسیحییەتی ڕۆژاوا پەیوەست بووە بە زاراوەی جیۆپۆلەتیکی «ڕۆژاوای مەسیحی»، بە پلەی یەکەم بەھۆی ئەو ڕۆڵەی کە کەنیسەکانی مەسیحی ڕۆژاوا لە داڕشتنی ڕوواڵەتەکانی شارستانییەتی ڕۆژاوادا بینیویەتی، و ئەو ڕۆڵەی ڕۆژاوا بینیویەتی لە بڵاوکردنەوەی ئایینی مەسیحی و داڕشتنی مێژووەکەی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی مێژوو
# ڕۆما

| ڕۆما |
| --- |
| شار |
| Roma |
| وێنەی چەند شوێنی شاری ڕۆما |
| ئاڵا |
| وڵات |  ئیتاڵیا |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) |
|  • سەرجەم | ٢٧٦١٤٧٧ |
|   | <!—دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> |
| وێبگە | www.comune.roma.it |

**ڕۆما** پایتەختی وڵاتی ئیتالیایە. بە پێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتوانی ئەم شارە ٢,٧٦١,٤٧٧ کەس بووە.

## سەرچاوەکان

ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی ئیتاڵیا
* دەروازەی یەکێتیی ئەورووپا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی مەسیحییەت
* دەروازەی جوگرافیا
* ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان
* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
# قوتابخانەی گشتی

بە ٥٬٤٩٨ خوێندکار لە ساڵی خوێندنی ٢٠٢١–٢٢، قوتابخانەی ئامادەیی باڵای ڕیدینگ لە ڕیدینگ، پێنسیلڤانیا، گەورەترین قوتابخانەی ویلایەتییە لە پێنسیلڤانیا و یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی ویلایەتی لە ئەمریکا .
**قوتابخانەی دەوڵەتی**, **قوتابخانەی گشتی**, یان **قوتابخانەی حکومی** قوتابخانەیەکی سەرەتایی یان ناوەندییە کە ھەموو خوێندکاران بەبێ بەرامبەر تێیدا دەخوێنن. ئەم جۆرە قوتابخانانە بە تەواوی یان بەشێکیان لە ڕێگەی باجەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت و لەلایەن حکومەتی ویلایەتەوە بەڕێوەدەبرێن.

قوتابخانەکان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پارەیان بۆ دابین دەکرێت، بە شێوەیەکی بنەڕەتی لە ھەموو وڵاتێکی جیھاندا ھەن، ھەرچەندە گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە پێکھاتە و بەرنامە پەروەردەیییەکانیاندا ھەیە. خوێندن کە حکوومەت پارەی بۆ دابین دەکرێت بەگشتی خوێندنی سەرەتایی و ناوەندی (تەمەن ٤ ساڵ تا ١٨ ساڵ) دەگرێتەوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «State school»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٩ی نیسانی ٢٠٢٤.

* دەروازەی پەروەردە
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# خەڵکانی ڕەسەن

**خەڵکانی ڕەسەن** بە یەکەمین دانیشتووانی ناوچەیەک و نەوەکانی ئەوانە دەوترێت. بەڵام ئەم زاراوەیە تاقە پێناسەی ڕەوای نییە و دەتوانرێت بۆ وەسفکردنی گەل و کولتوورە جیاجیاکان بەکار بھێنرێت. ئەم زاراوە لە کانتێکستی مۆدێرندا بۆ یەکەمجار لەلایەن ئەوروپییەکانەوە بۆ جیاکردنەوەی گەلانی ڕەسەنی ئەمریکا لە دانیشتوانی ئەوروپیی ئەو کیشوەرە، و ھەروەھا لە ئەفریقییەکانی ژێر-سەحرا کە دانیشتووە ئەورووپییەکان کان بەشێوەی زۆرەملی کۆیلەیان کرد و ھێنایان بۆ ئەمریکا بەکارھێنرا. ڕەنگە ئەم زاراوەیە بۆ یەکەمجار لەم کانتێکستەدا لەلایەن سێر تۆماس براونەوە لە ساڵی ١٦٤٦دا بەکارھاتبێت، کە وتبوو "ھەرچەندە لە زۆر شوێنیدا لە ئێستادا کۆمەڵێک *ڕەشپێست* ھەن کە لە ژێر دەستی *ئیسپانییەکان*دا خزمەت دەکەن، بەڵام ھەموویان لە دوای دۆزینەوەکەی *کۆڵۆمبۆس*ەوە لە *ئەفریقا*وە گواستراونەتەوە؛ و خەڵکی بنەکی یان ڕەسەنی *ئەمریکا* نین."

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی مافەکانی مرۆڤ
* دەروازەی کۆمەڵگا

ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی `<ref>` بۆ گرووپێک بەناوی «kurdish-alpha» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای `<references group="kurdish-alpha"/>` نەدۆزرایەوە
# سافۆ

پەیکەری سافۆ
**سافۆ** (بە ئینگلیزی: Sappho، ٦١٠ی پ.ز لەسەر دوورگەکانی لێسبۆس – ٥٧٠ی پ.ز) ژنە شاعیرێکی یۆنانی بوو، کە لەدایکبوو لە ساڵی ٦١٠ پ.ز و لە ساڵی ٥٧٠پ.ز. یەکێک بووە لەو شاعیرانەی کە بەھۆی جوانی لە نووسینەکانیدا لە ھەموو سەردەمەکاندا ناسراو بووە لە یۆناندا. ئەو کەسایەتییەکی ھاوڕەگەزخواز بووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی شیعر
* دەروازەی ژن
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی وێژە
* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە
# کۆمەڵە جیاکراوەکان

دوو کۆمەڵی جیاکراو
لە بیرکاریدا، بە دوو کۆمەڵ وەکوو WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 ، دەوترێت **کۆمەڵە جیاکراوەکان** (بە ئینگلیزی: Disjoint sets) ئەگەر ئەم کۆمەڵانە ھیچ دانە یان ئەندامێکی ھاوبەشیان نەبێت. بە دەستەواژەیەکی تر، کۆمەڵە جیاکراوەکان بەو کۆمەڵانە دەوترێت کە یەکتر نابڕن یان یەکتربڕینیان کۆمەڵێکی بەتاڵە.
بە زمانی بیرکاری:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

## نموونە

* دوو کۆمەڵی WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 جیاکراون، چونکە ھیچ ئەندامێکی ھاوبەشیان نییە.
* دوو کۆمەڵی WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 و WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 جیانەکراون، لەبەر ئەوەی ئەندامی WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 لە ھەردووکیاندا ھاوبەشە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ماتماتیک
# تەشەنا

A false-colored electron micrograph shows a malaria sporozoite migrating through the midgut epithelia.
**تەشەنا** بریتییە لە تێچوون، بڵاوە بوون و گەشە کردنی میکرۆب و مشەخۆر لە برین یا ئەندامێکی زیندوو (میواندار). ئۆرگانیسمی میکرۆبی، جەستەی خانەخوێ دەکاتە خوانی بژیوی خۆی و تێدا دەگەشێتەوە و پەرە دەستێنێ. ھۆکارەکانی تەشەنا بریتین لە جۆرەکانی مشەخۆر، ڤایرووس، پریۆن و کارگ و....

کۆئەندامی بەرگریی جەستەی نەخۆش بە شێوەی ئاسایی لەگەڵ ئەم میوانە بیانییەدا بەربەرەکانێ دەکا. بەم ھۆیەوە لە قۆناخەکانی سەرەتاییدا دیاردەی ھەو کردن ڕوودەدات.

پزیشکی پسپۆڕی تەشەنا دەتوانێ بە نواندنی دەرمان، ڕەوتی نەخۆشییەکە بەرەو باش بوون ببات.

## ناسینەوە

ناسینەوەی چڵک لە کتوپڕێکدا ناکرێ، بەڵام پزیشک دەتوانێ لە کاتی شک کردن لە ھەرجۆرە تەشەنایێ، لە ئەزموونەکانی خوێن، میز یان **کشتی خڵتی سی** یارمەتی بگرێ. ھەروەھا ڕادیۆگرافی سینگ و ئەزموونی پیسیش بەسوودە. بۆ دڵنیا بوون لەوەی کە سەرچاوەی تەشەناکە، مێشک نییە، لە شلەی مێشک - پەتەمازە (CFS) نموونەیەک ھەڵدەگرن و دەیخەنە ژێر تاقی کردنەوە.

لە منداڵاندا سیانۆز (شین بوونەوەی پێست)، تاکی پنی (ھەناسە سواری]] و بزڕکانی پێست نیشانەی تەشەنای تووشە. نیشانەیەکی گرنگی تر تا و یاوی ژوور٣٩ پلەی سانتیگرادە. ناساندنی ھۆکاری تەشەنا زۆر گرنگە و دەبێ دەسبەجێ جۆری ئۆرگانیسمی بەدیھێنەری چڵک دەسنیشان بکرێ تا پزیشک بتوانێ جۆری دەرمانەکە دەسنیشان بکات. تەشەنای ڤایرووسی بە دەرمانی دژەچڵک (ئانتی بیووتیک) چارەسەر نابێت.

## نیشانەکان و لێکەوتەکان

* ماندوویی درێژخایەن زیاتر لە سێ مانگ
* دابەزینی لە پەستای کێشی لەش
* عارەق کردنی شەوانە
* ھەست بە ئێش و کزانەوەی ماسوولکەکانی لەش

لێکەوتەکان

* لە لێکەوتە خراپەکانی چڵکی تووش دەتوانین ئاماژە بکەین بۆ: دابەزینی ئاستی ھۆشیار (دابەزینی وریایی)، لە گۆ کەوتن و کاردانەوە نەمانی مرۆڤ لە ھەمبەر دنەکانی دەوروبەر.

## پارێز و دەرمان

شۆردنی دەستەکان باشترین ڕێگەی خۆپاراستن لە تەشەناکان
بە پێی ھۆکاری چڵک، پزیشک دەتوانێ لە دەرمانەکانی ئانتی بیووتیک (چڵکی بەکتریایی)، دژەکارگ، دژەڤایرووس (وەک ئاسایکلۆڤیێر) و یان دژەلاکوت (وەک مبندازۆڵ) کەڵک وەربگرێت. بە گوێرەی ڕادەی تووشی چڵک، پزیشک جۆری دەرمانەکە لە خۆراکییەوە بۆ وەشاندن دەگۆڕێت.

باشترین ڕێگای خۆپاراستن لە نەخۆشی چڵکی: شۆردنی لەپەستای دەستەکان، بەکار ھێنانی دەسکێش لە کاتی دەست لێدانی کەسی نەخۆش، بەکار ھێنانی ماسک لە کاتی تەشەنە کردنی نەخۆشی چڵکی و جیاکردنەوەی زبڵە چڵکییەکان.

## سەرچاوە

ویکی فارسی

* دەروازەی پزیشکی
# سێشو تۆیۆ

**سێشو تۆیۆ** (بە ژاپۆنی:雪舟 等楊 ;ئۆدا تۆیۆ لەوەتەی ١٤٣١ و بە تۆیۆ، ئونکۆکو، بیکێیسای ناسراوە؛ لەدایکبووی ١٤٢٠ تا ٢٦ ی ئابی ١٥٠٦) یەکێک بوو لە دیارترین و باشترین مامۆستاکان لە ھونەری وێنەکێشان و فلەچە و حوبر لە ناوەندی سەردەمی مورۆماچی ھەرچۆنێک بێت دواتر بوبە باشترین وێنەکێش لە سەردەمی خۆی لە ژاپۆن

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ژاپۆن
# کلۆد دیبوسی

**ئاشیل-کلۆد دیبوسی** (بە فەڕەنسی: *Achille-Claude Debussy*؛ ٢٢ی ئابی ١٨٦٢—٢٥ی ئازاری ١٩١٨) ئاوازدانەرێکی فەڕەنسی بوو. ئەو یەکێک بووە لە ناسراوترین و کاریگەرترین ئاوادانەرانی سەدەکانی ١٩ و ٢٠. بەھۆی ئەوەی لە تەمەنێکی زۆر گەنجەوە توانا مۆسیقییەکانی دەرکەوتوون، لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا نێردرا بۆ کۆلێژی مۆسیقیی سەرەکیی پاریس. ئەو بە تەمەنی ٤٠ ساڵی لە ساڵی ١٩٠٢ ناوبانگی زۆری دەرکرد.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Claude Debussy»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.

* دەروازەی مۆسیقا
* دەروازەی ژیاننامە
* ھێمای دەروازەدەروازەی پاریس
* دەروازەی فەڕەنسا
# ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی

ئازادی گەل بەرەو پێش دەبات بەرجەستەی دیدگای ڕۆمانسی شۆڕشی فەرەنسای ساڵی ١٨٣٠ بوو
 خەونی کۆماری دیموکراتی و کۆمەڵایەتی جیھانی – پەیمانی نێوان گەلان، تابلۆیەکە کە لەلایەن فرێدریک سۆریۆ دروست کراوە ساڵی ١٨٤٨
**ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی** (ھەروەھا بە **ڕۆمانسیزمی نەتەوەیی**، **ناسیۆنالیزمی ئەندامی**، **ناسیۆنالیزمی ناسنامەییش** ناسراوە) ئەو جۆرەی ناسیۆنالیزمە کە دەوڵەتێک بەڕێوەدەبات و دەوڵەتەکەش پێکھاتووی دەرئەنجامێکی یەکێتی ئەو کەسانەیە کە بەڕێوەی دەبات. ھەروەھا بانگەشەی ڕەوایی سیاسی خۆی دەکات، ئەمەش زمان، ڕەگەز، نەتەوە، کلتوور، ئایین، و داب و نەریتی نەتەوە لەخۆدەگرێت. دەتوانرێت بۆ ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی و ناسیۆنالیزمی مەدەنیش بەکاربھێنرێت. ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە کاردانەوەی ھەژموونی زۆرداریی ئیمپراتۆرییەتەکاندا سەریھەڵدا، کە یاسای دەوڵەتی لە سەرەوە بۆ خوارەوە ھەڵدەسەنگاند (چینی خانەدانان بۆ ھەژارەکان)، کە لە پاشایەک یان دەسەڵاتێکی دیکەوە سەرچاوەی دەگرت، و ڕەوایەتی بە بوونی دەدا.

## کورتەی مێژووىی

 تابلۆیەکی ڕۆمانسیزمی، شەڕی ڕانکاگوا لە کاتی جەنگی سەربەخۆیی چیلی. لەلایەن پێدرۆ سوبەرکاسۆ دروست کراوە
بیرۆکەکانی ڕۆسۆ (١٧١٢-١٧٧٨) و یۆھان گۆتفرید ڤۆن ھێردەر (١٧٤٤-١٨٠٣) ئیلھامبەخش بوون بۆ چەمکی ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسیی سەرەتایی لە ئەوروپا. ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە سەرەتای کۆتایی سەدەی ھەژدەھەمەوە پشتی بە بوونی کولتوورێکی نەتەوەیی مێژوویی بەستووە، کە لەگەڵ نموونەی ڕۆمانسیدا دەگونجێت؛ فۆلکلۆر وەک بابەتێکی سەرەکی چەمکی ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی پەرەی سەند.

لە کیشوەری ئەورووپا، ڕۆمانتیکەکان لە سەرەتاوە سەرکردایەتی شۆڕشی فەڕەنسایان دەکرد، پاشان خۆیان لە سیستەمی ئیمپراتۆریی ترانسناسیۆنالیی ناپلیۆندا بینییەوە. ھەستی چارەنووس و ھۆشیاری نەتەوەیی وای لە ھێزە شۆڕشگێڕەکان کردبوو بتوانن لە شەڕدا ڕژێمە ئەرستۆکراتییەکان تێک بشکێنن، ئەمەش بووە خاڵی کۆکردنەوەی بەرخۆدان لە دژی ئیمپراتۆریەتی فەرەنسا (١٨٠٤-١٤١٤).

## ئەمانەش ببینە

* کۆنەپەرستی
* داستانی نیشتمانی
* سروودی نەتەوەیی
* ناسیۆنالیزم
* نیشتیمانپەروەری

## بەستەرە دەرەکییەکان

* *ئینسایکلۆپیدیای ناسیۆنالیزمی ڕۆمانسی لە ئەوروپا،* پڕۆژەیەکی خوێندکارانە دەربارەی لێکۆڵینەوەیەکە لەسەر ناسیۆنالیزمە یەکگرتووەکان .
* "ئینسایکلۆپیدیای شۆڕشەکانی ١٨٤٨"

## سەرچاوەکان

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ئەورووپا
# ڕادار

بنەماکانی کاری دۆزەرەوە: ترپەیەکی وزەی (سەوز) دەنێرێتە سەر جەستە، بۆیە ڕەنگدانەوەکان بڵاودەبنەوە (شین)، بەشێکی کەمی دەگەڕێتەوە بۆ سەرچاوەکەی.
**ڕادار** یان **دۆزەرەوە** (بە ئیگلیزی : Radar) سیستەمێکە شەپۆلی کارۆموگناتیسی بەکاردەھێنێت بۆ دیاریکردنی مەودا و بەرزی و ئاراستە و خێرایی شتە جێگیر و جوڵاوەکان، وەک فڕۆکە و کەشتی و ئۆتۆمبێل و بارودۆخی کەشوھەوا و زەوی. گواستەرەوە شەپۆلی ڕادیۆیی دەردەدات کە لەلایەن ئامانجێکەوە ڕەنگدەداتەوە و لەلایەن وەرگرەوە دەناسرێتەوە. ئەو شەپۆلانەی کە دەگەڕێنەوە بۆ وەرگرەکە لاوازن، بۆیە وەرگرەکە کاردەکات بۆ گەورەکردنی ئەو شەپۆلانە, ئەمەش ئاسانکاری دەکات بۆ دۆزەرەوە(ڕادار) بۆ جیاکردنەوەی ئەو شەپۆلانەی کە لە ڕێگەیەوە دەنێردرێت لە شەپۆلەکانی تری وەک شەپۆلی دەنگی و شەپۆلی ڕووناکیٚ ئامێری دۆزەرەوە لە زۆر بواردا بەکاردەھێنرێت، وەک کەشناسی بۆ زانینی کەی باران دەبارێت ، چاودێری ئاسمان و لەلایەن پۆلیسەوە بۆ دیاریکردنی خێرایی زۆری ئۆتۆمبێل، و لە کۆتاییدا، و لە ھەمووی گرنگتر بەکارھێنانی لە بواری سەربازیدا، **ڕادار** یان **دۆزەرەوە** بەم ناوە ناونرا بە کورتکراوەی دەستەواژەی ئینگلیزی ( **RAdio** Detection **A** and **Ranging** ) ، کە بە واتای *دۆزینەوە و دیاریکردنی شەپۆلی ڕادیۆیی.*

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زانست
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی فڕین
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئەندازیاری
# بڵاوکەرەوەی بڵومزبری

**بڵاوکەرەوەی بڵومزبڕی** (بە ئینگلیزی: Bloomsbury Publishing) دەزگایەکی بڵاوکردنەوەیە بنکەکەی لە گەڕەکەی بڵومزبڕی لە لەندەنە.

دەزگاکە لەگەڵ کۆمپانیای ڕێکخراوی قەتەر کە بە دەزگای «بڵومزبری - ڕێکخراوی قەتەر بۆ بڵاوکردنەوە» دروستبوو، لە ساڵی ٢٠٠٨دا چوونە ھاوبەشییەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کتێب
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی لەندەن
# ئووپسیلۆن

|  |
| --- |
|  |
| ئەلفوبێی یۆنانی |
| **Αα** | ئەلفا | **Νν** | نوو |
| **Ββ** | بیتا | **Ξξ** | کسی |
| **Γγ** | گاما | **Οο** | ئۆمیکرۆن |
| **Δδ** | دێلتا | **Ππ** | پی |
| **Εε** | ئێپسیلۆن | **Ρρ** | ڕۆ |
| **Ζζ** | زیتا | **Σσς** | سیگما |
| **Ηη** | ئیتا | **Ττ** | تاو |
| **Θθ** | تیتا | **Υυ** | ئووپسیلۆن |
| **Ιι** | ئیۆتا | **Φφ** | فی |
| **Κκ** | کەپا | **Χχ** | خی |
| **Λλ** | لامدا | **Ψψ** | پسی |
| **Μμ** | موو | **Ωω** | ئۆمێگا |
| پیتە ناباوەکان |
|  () | واو |  | ھیتا |
|  | سەن |  | شۆ |
| ژمارەکان |
|  | ستیگما |  () | قۆپا |
|  () | سەمپی |  |
| نووسەکانی تر ژمارەکان |
| αʹ ١ | ιʹ ١٠ | ρʹ ١٠٠ |
| βʹ ٢ | κʹ ٢٠ | σʹ ٢٠٠ |
| γʹ ٣ | λʹ ٣٠ | τʹ ٣٠٠ |
| δʹ ٤ | μʹ ٤٠ | υʹ ٤٠٠ |
| εʹ ٥ | νʹ ٥٠ | φʹ ٥٠٠ |
| ϛʹ ٦ | ξʹ ٦٠ | χʹ ٦٠٠ |
| ζʹ ٧ | οʹ ٧٠ | ψʹ ٧٠٠ |
| ηʹ ٨ | πʹ ٨٠ | ωʹ ٨٠٠ |
| θʹ ٩ | ϟʹ ٩٠ | ϡʹ ٩٠٠ |

**ئووپسیلۆن** (گەورە: **Υ**، چکۆلە: **υ**؛ بە یۆنانی: *Ύψιλον*) بیستەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٤٠٠ بەرابەرە.

* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی زمان
* دەروازەی نووسین
# دەریای یۆنان

| دەریای یۆنان |
| --- |
| نەخشەی دەریای یۆنان |
| شوێن | ئەورووپا |
| پۆتانەکان | ﻿ / ﻿ |
| جۆری | دەریا |
| سەرچاوە | دەریای ناوین |
| وڵاتەکەی | ئەلبانیا، ئیتالیا، یۆنان |
|  |
| دوورگەکان | پێڕستی دوورگەکانی یۆنان |
| مۆڵگە | ئیگۆمێنیستا، پارگا، پرێڤێزا، ئاستاکۆس، پاتراس، کۆرفو، لێفکادا، ئارگۆستۆلی، زاکینتۆس، کیپاریسیا، پیلۆس، کالاماتا، ھیمارا، ساراندا، سیراکوزە، کاتانیا، تائۆرمینا، مێسینا، تارانتۆ |

**دەریای ئیۆنی** یان **دەریای یۆنان** بە ئینگلیزی: Ionian Sea دەریایێکە لە تەنیشت دەریای ناوین کە لە باکوورەوە لەگەڵ دەریای ئادریاتیک، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ نێمچەدوورگەی ئیتالیا و دوورگەی سیسیلیا، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ وڵاتی یۆنان و لە باشوورەوە لەگەڵ دەریای ناوین دا جیرانە. زۆربەی دوورگەکانی وڵاتی یۆنان لەم دەریایە دان کە زەمینلەرزەی زۆری تێدا ڕوو دەدا.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕێ ئەتڵەسی جیھانی
* زانستنامەی بریتانیکا

* دەروازەی ئەلبانیا
* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی جوگرافیا
# ١١ (ژمارە)

**١١** (**یازدە** یان **یانزە**) (**11**) ژمارەیەکی سروشتییە، و تاکە. کەوتووەتە نێوان ١٠ و ١٢.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی، حوزەیرانی ٢٠١٦.

* دەروازەی قورئان
* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی تیۆریی ژمارەکان
# ئەپڵیکەیشن

ئۆپن ئۆفیس دۆت کۆم لە نموونە باوەکانی نەرمامێری بەکاربەریی سەرچاوە-کراوەیە.
GIMP نەرمامێریەکە بۆ دەستکاریی وێنە.
**ئەپڵیکەیشن** یا **نەرمامێری بەکاربەری** بەو نەرمامێریە ئەوترێ کە داڕێژراوە بۆ ئەوەی یارمەتیی بەکارھێنەرەکەی بدا لە بەئەنجامگەیاندنی کارێکی تایبەتدا. نموونەکان بریتین لە نەرمامێری ژمێریاری، نەرمامێری ڕێکخراوە، نەرمامێری نیگارەیی و میدیا پلەیێر. لە بنچینەدا زۆرێک لە ئەپلیکەیشەنەکان سەروکاریان لەگەڵ بەڵگەنامەیە. لەوانەیە ئەپلیکەیشنەکان لەگەڵ سیستمی بەکارخەریی کۆمپیوتەرەکە خرابێتن و لەوانەشە بەجیا بڵاو بکرێنەوە. ھەندێک لە بەکارھێنەران بەو ئەپلیکەیشنە لەگەڵخراوانە ڕازین و ھەرگیز ئەپلیکەیشنی تر دانامەزرێنن.

نەرمامێری بەکاربەری لەگەڵ نەرمامێری سیستم و ناوینەواڵەدا جیاوازیی ھەیە. ئەوان توانایییەکانی کۆمپیوتەر ڕاستەخۆ بۆ بەجێھێنانی پێداویستییەکانی بەکارھێنەر ناگرنە کار. نەرمامێری سیستم کار بۆ ئەپلیکەیشن ئەکا، ئەپلیکەیشنیش کار بۆ بەکارھێنەر ئەکا.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Application software»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢.

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی زانست
* دەروازەی ئینتەرنێت
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# بلاکبێری

لۆگۆی ئامێرەکە
**بلاکبێری** ناوی موبایلێکه که کۆمپانیای کەنەدی (Research in Motion) دروستکەریەتی کە لە ساڵی ١٩٩٩ تاوەکوو ئێستا بەرهەمی دەهێنێت. مۆبایلی بلاکبێری زیاتر ناوبانگی لەبەر شێوەی ئاسانی پۆستی ئەلیکتڕۆنی و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان و ھەروەھا چەندەها خزمەتگووزاری تر دەرکردووە. وشەی بلاکبێری بەمانای توو کە جۆرێکە لە میوە بۆ خواردنە بەکاردێت.

## خزمەتگوزارییەکان

یەکەم دەرچووی بلاکبێری تۆخەکە (بۆڵد) وەشانی ٩٠٠٠
* بوونی کۆگای یاری App Store
* بوونی خزمەتگوزاری گەڕان لە جیھان وەک ڕێنیشاندەر GPS
* بوونی تەکنەلۆژیای وای فای Wifi
* بلووتوس
* مێمۆری کارد
* تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان

## بەرهەمە هاتووەکان

### بەهەمەکانی کۆمپانیا لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ بۆ ٢٠١١

* BlackBerry Torch series (2010): BlackBerry Torch 9800
* BlackBerry Curve series (2010): BlackBerry Curve 9300/9330
* BlackBerry Style 9670 (2010)
* BlackBerry Pearl series (2010): BlackBerry Pearl 3G 9100/9105
* BlackBerry Bold series (2010-2011): BlackBerry Bold 9780/9788

### بەهەرمەکان لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠

* BlackBerry Bold series (2008-2010): BlackBerry Bold 9000/9700/9650
* BlackBerry Tour series (2009): BlackBerry Tour (9630)
* BlackBerry Storm series (2009): BlackBerry Storm2 (9520/9550)
* BlackBerry Storm series (2008): BlackBerry Storm (9500/9530)
* BlackBerry Curve series (2009-2010): BlackBerry Curve 8900 (8900/8910/8980)
* BlackBerry Curve series(2009): BlackBerry Curve 8520/8530

### وەشانە کۆنەکانی بلاک بێڕی

* BlackBerry 8800 series (2007): BlackBerry 8800/8820/8830
* BlackBerry Pearl series (2006): BlackBerry Pearl 8100/8110/8120/8130
* BlackBerry Pearl Flip series (2008): BlackBerry Pearl Flip 8220/8230
* BlackBerry Curve series (2007): BlackBerry Curve 8300 (8300/8310/8320/8330/8350i)
* Early pager models: 850, 857, 950, 957
* Monochrome Java-based series: 5000, 6000
* First color series: 7200, 7500, 7700
* First SureType phone series: 7100

## سیستەم

تا ئێستا کۆمپانیا کەنەدەیەکە سیستەمی Operating system بەکاردەهێنێت کە ئەم سیستەمە پەرەی پێدراوە لەلایەن RIM.

## سەرچاوەکان

* ماڵپەڕی سەرەکی بلاک بێری
* ویکی ئنگلیزی

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی کەنەدا