Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر

*ھۆڵیوود ڕیپۆرتەر*|  |
| ئەنجلینا جۆولی لەسەر بەرگی کۆتا ژمارەی ٢٠١٤، گۆڤاری هۆڵیوود ڕیپۆرتەر |
| سەرنووسەر | ماتیۆ بالۆنی |
| پۆلەکان | کاتبەسەربردن |
| لەرەی دەرچوون | حەفتانە |
| بڵاوکەر | لین سیگال |
| دامەزرێنەر | ویلیام ئار. ویلکەرسن |
| یەکەم بڵاوکردنەوە | ٣ی ئەیلوولی ١٩٣٠ (١٩٣٠-٠٩-03) |
| کۆمپانیا | گرووپی میدیایی بیلبۆرد-هۆلیوود (ڤالینسی میدیا) |
| وڵات | ئەمریکا |
| بنکە | لۆس ئەنجەلەس, کالیفۆرنیا, ئەمریکا |
| زمان | ئینگلیزی |
| وێبگە | hollywoodreporter.com |
| ISSN | 0018-3660 |

**ھۆلیوود ڕیپۆرتەر** (بە ئینگلیزی: The Hollywood Reporter) وێبسایت، گۆڤارێکی دیجیتاڵ و چاپکراوە کە گرنگی دەدات بە هەواڵ و چالاکییەکانی فیلمەکانی هۆلیوود، تەلەفزیۆن و پیشەسازی کاتبەسەربردن. لە ساڵی ١٩٣٠، وەک ڕۆژنامەیەکی بازرگانی دامەزرا، لە ساڵی ٢٠١٠ گۆڕدرا بۆ گۆڤارێکی چاپکراوی حەفتانە بە قەبارەیەکی گەورە. بنکەی سەرەکی لە لۆس ئانجلەس، گۆڤارەکە بەشێکە لە گرووپی میدیایی بیلبۆرد-هۆلیوود ڕیپۆرتەر، کە لەلایەن ڤالینسی میدیاوە خاوەندارێتی دەکرێت.

یەکەم چاپی ڕۆژنامەکەیان لە ٣ی ئەیلوولی ١٩٣٠ دەرچوو.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
# کۆمپانیای لکێنراو

**کۆمپانیای لکێنراو** ، کۆمپانیای شوێنکەوتوو ، کۆمپانیایەکە کە بەشێکی یان بەتەواوی لەلایەن کۆمپانیایەکی ترەوە کۆنتڕۆل کراوە کە پێی دەوترێت کۆمپانیای باوان، یان کۆمپانیای ھەڵگر، کۆمپانیای لکێنراو ئەتوانرێ کۆمپانیای (سنوردار ، ھاوبەشی ) بێت لەھەنێک حاڵەت خاوەنداریەتی دەکرێ لەلایەن حکومەت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی ئابووری
# فیلمی ترسێنەر

دیمەنێکی لەفیلمی ترسناکی فرانکشتاین
**فیلمی ترسێنەر** یەکێکە لە جۆرەکانی فیلم. ئامانجی فیلمی ترسناک بریتییە لەترساندنی بینەر، زۆربەی جار فیلمە ترسناکەکان لەگەڵ فیلمی ھەستبزوێنەکان تێکەڵدەبن، ئەمەش بۆ زیاتر ورووژاندنی بینەرە، لەزۆربەی فیلمە ترسناکەکان زۆمبی، بکووژ، ئەھریمەن، دێوی گەورە، دەعبا بەکاردێت بۆ زیاتر ترساندنی بینەر.

زۆرجار فلیمە ترسناکەکان ئامانجیان ئەوەیە کە ترس و تۆقێنەری بینەر بوروژێنن، پیلانەکان لە ناو ئەم جۆرە ترسانە زۆرجار بریتی دەبن لە شکاندنی ھێز، ڕووداو یان کارەکتەرێکی خراپ لە جیھانی ڕۆژانەدا. پەرەسەندنی فیلمی ترسناک لەو چەند ساڵەدا، شێوەی نوێی بە کۆمەڵگا داوە بۆ سوود وەرگرتن لە سوودەکانی، شێوازی فیلمە ترسناکەکان بە تێپەربوونی کات گۆڕاوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٦ «زنجیرەیەک لاساییکەرەوە»ی دەستپێکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی کە فیلمی ترسناکی نوێ بۆ ھەرزەکاران دروست بکرێت.

## سەرچاوەکان

بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Horror film»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤.

* ھێمای دەروازەدەروازەی ترسناک
* دەروازەی فیلم
# ئۆپن لایبرەری

| ئۆپن لایبرەری |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | ئەرشیفی ئینتەرنێت |
| دامەزران | ١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧ |
| بەشداربووە لە | Google Summer of Code |
| دامەزرێنەر | Aaron Swartz |
| دروشم | One web page for every book ever published |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دانەر | Aaron Swartz |
| کارپێکەر | ئەرشیفی ئینتەرنێت |
| زمانی بەرنامەسازی | پایتۆن |
| Source code repository URL |  |
| وێبگە |  |
| وێبگەی فەرمی |  |
| Terms of service URL |  |
| مۆڵەت | GNU Affero General Public License, version 3.0 |
| دۆخی چاپکردن | مافی بڵاوکردنەوە پارێزراوە |
| بەستەری ئەی پی ئای |  |
| BEACON file URL |  |
| Random page URL |  |
| بەستەری گەران |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ئۆپن لایبرەری یان کتێبخانەی کراوە** پڕۆژەیەکی ئۆنلاینە کە مەبەست لێی دروستکردنی «یەک وێب پەیجە بۆ ھەر کتێبێک کە تا ئێستا بڵاوکراوەتەوە». دروست کراوە لەلایەن ئارۆن سوارتز، بریوستەر کاھل، ئەلێکسیس ڕۆسی، ئاناند چیتیپۆتۆ، و ڕێبێکا ھارگرەڤ مالامود، ئۆپن لایبرەری پڕۆژەیەکی ئەرشیفی ئینتەرنێتە، کە ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە. بەشێکی لە ڕێگەی یارمەتییەکانی کتێبخانەی ویلایەتی کالیفۆرنیا و دامەزراوەی کاھل/ئۆستینەوە دابین کراوە. ئۆپن لایبرەری کۆپی دیجیتاڵی ئۆنلاین بە چەندین فۆرمات دابین دەکات، کە لە وێنەی زۆرێک لە کتێبەکانی دۆمەینی گشتی و چاپنەکراو و چاپکراوەوە دروست کراوە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* The Open Library public domain audiobook at LibriVox (Text of the speech given by Brewster Kahle, founder of the Internet Archive, at the launch of the Open Library in October 2005)

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی کتێب
# یوان شاوۆ

**یوان شاوۆ** (袁绍,) ، ناو:بێنچو (本初)، ژەنەراڵێکی سەربازی، سیاسەتمەدار و لۆرد بوو لە سەردەمی رۆژاوای ئیمپراتۆریەتی ھان لە مێژووی دێرینی چیندا. ناوچەکانی باکووری چینی بەرێوە بردووە لە سەردەمی کۆتایی ھاتنی ئیمپراتۆریەتی ھان و جەنگی ناوخۆی ناوچەکانی ئەو سەردەمە. ھەروەھا برای لۆرد یوان شوو بوو کە کۆنترۆلی ناوچەکانی دەریای ھوایی کردبوو.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Yuan Shao»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٣١ی ئایاری ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی سیاسەت
# ئینچیۆن

| ئینچۆن
인천시 |
| --- |
| Metropolitan City |
| Incheon Metropolitan City 인천광역시 |
| ناوی کۆری transcription(s) |
|  • ھانگول | 인천광역시 |
|  • ھانجا | 仁川廣域市 |
|  • Revised Romanization | Incheon Gwang-yeoksi |
|  • McCune-Reischauer | Inch'ŏn Kwang'yŏkshi |
| [[File:|Incheon International Airport|144px]]
Clockwise from top: Songdo International Business District, Michuhol District, Incheon Football Stadium, Incheon Bridge, Incheon Port, Incheon International Airport |
| ئاڵالۆگۆی فەرمیی ئینچۆنLogo |
| ئینچۆنئینچۆنپیشاندانی نەخشەی South Koreaپیشاندانی نەخشەی ئاسیاپیشاندانی ھەموو |
| پۆتانەکان: ﻿ / ﻿ |
| وڵات |  کۆریای باشوور |
| ناوچە | Seoul Capital |
| Subdivisions | ►
List
* **8 districts ("gu") Bupyeong-gu (부평구; 富平區)
* Dong-gu (동구; 東區)
* Gyeyang-gu (계양구; 桂陽區)
* Jung-gu (중구; 中區)
* Michuhol-gu (미추홀구; 彌鄒忽區)
* Namdong-gu (남동구; 南洞區)
* Seo-gu (서구; 西區)
* Yeonsu-gu (연수구; 延壽區)
*
* **2 counties ("gun") Ganghwa-gun (강화군; 江華郡)
* Ongjin-gun (옹진군; 甕津郡)
 |
| دەسەڵات |
|  • Body | Incheon Metropolitan Council |
| ڕووبەر |
|  • سەرجەم | ١٬٠٦٢٫٦٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٤١٠٫٢٨ میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (February 2020) |
|  • سەرجەم | ٢٬٩٥٤٬٩٥٥ |
|  • چڕی | ٢٬٨٠٠ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٧٬٢٠٠ کەس لە میلی چوارگۆشە) |
| ناوچەی کاتی | UTC+9 (Korea Standard Time) |
| شێوەزار | گیۆنگگی |
| گوڵ | Rose |
| دار | Tulip tree |
| باڵندە | Crane |
| وێبگە | Official website (English) |

**ئینچیۆن** (بە کۆری: 인천; ھانجا: 仁川; خوێندنەوە:ئینچۆن) تا سەردەمی دوای ١٩١٠، بە فەرمی وەک شارەوانی شاری ئینچیۆن (인천광역시) ناسرابوو، شارەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای کۆریای باشوور، ھاوسنوورە لەگەڵ سێئول و گیۆنگگی بەرەو ڕۆژھەڵات، دانیشتووی تێدایە لەوەتەی شارستانی نیۆلیسیک. ئینچیۆن پێشووتر تەنھا شوێنی نیشتەجێبوونی ٤،٧٠٠ کەس بوو، دواتر بەھۆی بەندەرە نێودەوڵەتییەکەی لە ئەمڕۆدا، نزیکەی سێ ملیۆن کەس لە شارەکە دەژین، ئەمەش دەیکات بە سێیەم چڕترین شاری کۆریای باشوور لەدوای شارەکانی سێئول و بووسانەوە دێت.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Incheon»، ویکیپیدیای ئینگلیزی سادە. سەردان لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئاسیا
# بیتا

|  |
| --- |
|  |
| ئەلفوبێی یۆنانی |
| **Αα** | ئەلفا | **Νν** | نوو |
| **Ββ** | بیتا | **Ξξ** | کسی |
| **Γγ** | گاما | **Οο** | ئۆمیکرۆن |
| **Δδ** | دێلتا | **Ππ** | پی |
| **Εε** | ئێپسیلۆن | **Ρρ** | ڕۆ |
| **Ζζ** | زیتا | **Σσς** | سیگما |
| **Ηη** | ئیتا | **Ττ** | تاو |
| **Θθ** | تیتا | **Υυ** | ئووپسیلۆن |
| **Ιι** | ئیۆتا | **Φφ** | فی |
| **Κκ** | کەپا | **Χχ** | خی |
| **Λλ** | لامدا | **Ψψ** | پسی |
| **Μμ** | موو | **Ωω** | ئۆمێگا |
| پیتە ناباوەکان |
|  () | واو |  | ھیتا |
|  | سەن |  | شۆ |
| ژمارەکان |
|  | ستیگما |  () | قۆپا |
|  () | سەمپی |  |
| نووسەکانی تر ژمارەکان |
| αʹ ١ | ιʹ ١٠ | ρʹ ١٠٠ |
| βʹ ٢ | κʹ ٢٠ | σʹ ٢٠٠ |
| γʹ ٣ | λʹ ٣٠ | τʹ ٣٠٠ |
| δʹ ٤ | μʹ ٤٠ | υʹ ٤٠٠ |
| εʹ ٥ | νʹ ٥٠ | φʹ ٥٠٠ |
| ϛʹ ٦ | ξʹ ٦٠ | χʹ ٦٠٠ |
| ζʹ ٧ | οʹ ٧٠ | ψʹ ٧٠٠ |
| ηʹ ٨ | πʹ ٨٠ | ωʹ ٨٠٠ |
| θʹ ٩ | ϟʹ ٩٠ | ϡʹ ٩٠٠ |

**بیتا** (گەورە: **Β**، چکۆلە: **β**؛ بە یۆنانی: *Βήτα*) دوویەمین پیتی ئەلفوبێی یۆنانییە و لە دەستگای بژاردنی یۆنانیدا لەگەڵ ٢ بەرابەرە.

* دەروازەی نووسین
* دەروازەی یۆنان
# زمانی تانگوت

پەڕەیەک لە سەدەی ١١-١٣ کە بە زمانی تانگوت نوسراوە.
**زمانی تانگوت** (بە چینی:西夏语 سی سیا یو) زمانێکی دەگمەنە لە زمانی سینۆ-تبیتی ھاتووە، لە ٢٠١٠ بەدواوە بەگوێرەی تانگوتۆلۆگیستەکان (زاناکانی بواری زمانەکە) زمانی تانگوت وەک لقێک لە زمانی چیانگیک لێک دەدەنەوە کە لە ئەمرۆدا پەیوەندیەکی نزیکی ھەیە لەگەل زمانی مۆدێرنی گیالرۆنگیک

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زمان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی چین
# ئایانا

لۆگۆی ئایانا
**ئایانا** (IANA) کورتکراوەی Internet Assigned Numbers Authority -یە کە بە واتای **خاوەندەسەڵاتی ژمارە سپێردراوەکانی ئینتەرنێت** دێتەوە؛ بنکەی سەرپەرشتییە بۆ تەرخانکاریی جیھانیی ژمارەی IP، تەرخانکاریی ژمارەی AS، بەڕێوەبەرایەتیی ناوچەی ڕیشە لە سیستەمی ناوی پاواندا و ژمارەکان و ھێماکانی تری گرێدراو بە پرۆتۆکۆلی ئینتەرنێتەوە. ئایکان (بەشدارگەی ئینتەرنێتی بۆ ناو و ژمارە سپێردراوەکان) ئایانا دەگەڕێنی و دەیبا بەڕێوە.

پێش دامەزرانی ئایکان بۆ ئەم مەبەستە، بەپێی گرێبەستێکی نێوان دامەزراوەی زانستە زانیارییەکانی زانکۆی کالیفۆرنیای باشووری و وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، ئایانا لەلایەن جۆن پۆستێل لەو دامەزراوەیەوە بەڕێوەبەریی دەکرا. تا ئەو کاتەی وا ئایکان ساز کرا و بەگوێرەی گرێبەستێک لەگەڵ وەزارەتی بازرگانیی ئەمریکادا، بەرپرسیارەتیی گرتە ئەستۆ.

## لینکە دەرەکییەکان

* وێبگەی ئایانا

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# ھونان

| ھونان |
| --- |
| بە Chinese (China): 湖南省 |
|  |
| ناو بە زمانی فەرمی | 湖南省 |
| وڵات | چین |
| پایتەخت | 长沙 |
| دابەشکاریی کارگێڕی | چین |
| ناوچەی کاتی | UTC+08:00 |
| پۆتانی شوێن | ٢٧°٣٦′٠″N ١١١°٤٨′٠″E |
| بەرزترین خاڵ | Ling Peak |
| Party chief representative | Du Jiahao، Zhang Qingwei |
| سەرۆک | Mao Weiming |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Hunan Provincial People's Congress |
| دانیشتووان | ٦٥٬٦٨٣٬٧٢٢، ٦٦٬٤٤٤٬٨٦٤ |
| خوشکەشارەکان | پارێزگای شیگا، پارێزگای ساگا، پارێزگای تۆکوشیما |
| جێگەی دەگرێتەوە | 湖南省 |
| ڕووبەر | ٢١١٬٨٣٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Hunan |
| ئابووری بابەت | economy of Hunan |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ھونان** پارێزگاییەکی داخراوی چینە. بەشێکە لە ناوەندی باشووری چین. ھاوسنوورە لەگەڵ ھوبێی بەرەو باکوور، جیانگسی بەرەو ڕۆژھەڵات، گوانگدۆنگ و گوانگسی بەرەو باشوور، گویژۆو بەرەو رۆژاوا و چۆنگچینگ بەرەو باکووری ڕۆژاوا  پایتەخت و گەورەترین شارەکەی چانگشایە،  ڕێژەی دانیشتووانەکەی ٦٧ ملیۆن کەس خەملێنراوە (سەرژمێری ٢٠١٤)، ڕووبەرەکەی ٢١٠،٠٠٠ کیلۆمەتر دووجایە، حەفتەم چڕترین پارێ.گای چینە.

ناوی ھونان بە مانای "باشووری دەریاچەکە" دێت دەریاچەکەش ئاماژەیە بۆ دەریاچەی دۆنگتینگ،

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Hunan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی چین
* دەروازەی جوگرافیا
# گەڕەکی چینی

شارۆچکەی چینی
**گەڕەکی چینی** ئاماژە بە گەڕەکە چینییەکان دەکات لە شارەکانی ئەو وڵاتانەی جگە لە ناوچە چینییەکان. گەڕەکی چینی تەنیا بە شەقامێکی دیاریکراوەوە سنووردار نییە، بەڵکو دەتوانرێت درێژبکرێتەوە بۆ شارێک، زیاتر بە شێوەیەکی پڕ لە کێشە پێی دەوترێت شارۆچکەی چینی یان گەڕەکی چینی. گەڕەکی چینی لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، ئوسترالیا و ئەمریکای باکوور بەھۆی ھۆکاری مێژوویی یان بارودۆخی تایبەتەوە باوە.
گەڕەکی چینی بۆ یەکەم جار لە ئەمریکا و کەنەدا لە سەدەی ١٩دا دروست بوو لەو کاتەدا یاسای جیاکراوەی زەوی خەڵکی لە ڕەنگ قەدەغە کرد، وەک چینییەکان، لە دەستێوەدان لە بازاڕی وشکانی یان ڕێگەدان بە تەنیا چینی بۆ کڕینی زەوی لە چەند ناوچەیەک، بەم شێوەیە یەکەم نەوەی کۆچبەری چینی بۆ نیشتەجێ بوون لە ناوچەکەدا دروست کرد. پێکھێنانی شارۆچکەی چین بۆ ئەوە دەبووە ھۆی ئەوەی کە چینی سەرەتایی کۆچی یان بۆ دەرەوەی وڵات کردووە و بووەتە گروپێکی کەمینە لە ناوچەکەدا و وەک ئەوەی کە دەبوایە ھەمان بەلەم لە ژینگەی نوێدا ھاوبەش بکەن لە ناوچەیەکدا نیشتەجێ بوون. ھەروەھا لە ژاپۆن و کۆریا، شارۆچکەی چین-یش بە شارۆچکەی چین ناسراوە، وەک یوکۆھاما چینتاون.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی چین
* دەروازەی کۆمەڵگا
# شانگھای

دیمەنی ھەوربڕەکان لە گەڕەکی بودۆنگی شانگھای
**شانگھای** (بە چینی: 上海؛  Shànghǎi )، گەورەترین شاری کۆماری گەلی چینە لەڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە و پایتەختی ئابووریی وڵاتەکەیە. لەڕووی کارگێڕییەوە «شانگھای» بە یەکێک لە چوار شارەوانییە ناوەندییەکەی وڵاتی چین دەژمێردرێت و دەکەوێتە سەر کەناری ڕۆژھەڵاتی چین و ڕێژگەی ڕووباری یانگتسی، کە بەھۆی ئەو پێگەی جوگرافییە لەبار و چاکەی ھەیەتی بووەتە گەورەترین جەمسەری ئابووری و پیشەسازی لە وڵاتدا. لە بنەڕەتدا گوندێکی ڕاوەماسی و شارێکی بازاڕبوو، بەھۆی بازرگانیکردن و شوێنی گونجاوی لە بەندەرەکە، لە سەدەی ١٩ گرنگی یەکەی شانگھای گەشەی سەند.

* شانگھای
*
*
*
*
*
*
*
*

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی
* شانگھای لە کێرلی

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی چین
* دەروازەی سیاسەت
* ھێمای دەروازەدەروازەی شارەکان
# وانگ سیژی

| وانگ سیژی  |
| --- |
| 王羲之 |
| وانگ سیژی |
| لەدایکبوون | 303 لین یی, لانگیا, ڕۆژھەڵاتی جین |
| مەرگ | ٣٦١ (٥٧−٥٨ ساڵ ژیاوە) جینتینگ, ھوایجی, ڕۆژھەڵاتی جین |
| پیشە | خۆشنووس، نووسەر، سیاسەتوان |
| کارە ناودارەکان | *Preface to the Collection of Poems Composed at the Orchid Pavilion* |
| مناڵ(ەکان) | حەوت کوڕ لەناویان: وانگ سیانژی & یەک کچ: (وانگ مێنگجیانگ) |
| خزمەکان | وانگ داوۆ (مام) وانگ چیا (ئامۆزا) |
|

|  |
| --- |
|  |
| وانگ سیژی |
| چینی |  王羲之  |
|

| نووسراوەکان |
| --- |
| Mandarin |
| هانیو پینین | Wáng Xīzhī |
| Wade–Giles | Wang2 Hsi1-chih1 |
| IPA | [wɑ̌ŋ ɕí.tʂɨ́] |
| Min |
| Hokkien POJ | Ông Hi-chi |
| Taiwanese Romanization | Ông Hi-tsi |
| Cantonese |
| Jyutping | Wong4 Hei1-zi1 |
| IPA | داڕێژە:IPAc-yue |

 |
| Yishao |
| چینی |  逸少  |
|

| نووسراوەکان |
| --- |
| Mandarin |
| هانیو پینین | Yìshào |

 |

 |

**وانگ سیژی** (بە چینی:王羲之;، لەدایکبووی ٣٠٣ تا ٣٦١ زایینی) حۆشنووس، سیاسەتوان، ژەنەڕال، نووسەرێکی سەردەمی جین بوو. بەھۆی شارەزاییە باشەکەی وەک مامۆستا لە خۆشنووسی چینی ناسرابوو. ھەنێکجاریش وەک یەکێک لە مەزنترین خۆشنووسە چینییەکان دانراوە لە مێژووی چین. وە مامۆستای ھەموو شێوازەکانی خۆشنووسی بوو. بەمەشەوە ئیمپراتۆر تایزۆنگ زۆر ستایشی کارەکانی کردووە کەوا یەکێک لە شیعرەکانی بەناوی "پێشەکی بۆ شیعرەکانی شوێنی ئۆرچید، لەگەڵ خوودی ئیمپراتۆر بنێژرێت.

لەمەش زیاتر بەھرەی وانگ بەردەوامە و لە جیھانی ئەمڕۆ: چینی مۆدێرن ڕێزێکی بەرزی ھەیە. وەک کەسێکی کاریگەری خۆشنووسی دەبینرێت لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Wang Xizhi»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢.

### کارە ئاماژەپێدراوەکانی

* Knechtges، David R. (٢٠١٤). «Wang Xizhi (王羲之)». لە Knechtges، David R.؛ Chang، Taiping (eds.). *Ancient and Early Medieval Chinese Literature: A Reference Guide, Part Two*. Leiden: Brill. لاپەڕە ١٢٥٧–٦٢. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٩٢٤٠-٩.
* Li, Siyong, "Wang Xizhi". *Encyclopedia of China* (Chinese Literature Edition), 1st ed.
* Khoo Seow Hwa and Penrose, Nancy L, *Behind the Brushstrokes: Tales from Chinese Calligraphy*. Singapore: Graham Brash, 1993.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کارەکانی وانگ سیژی لە لایبریڤۆکس (دۆمەینی گشتی پەرتووکە دەنگییەکان)
* کارەکانی وانگ سیژی لە ئەرشیڤی ئینتەرنێت

* دەروازەی چین
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ژیاننامە
# کتێبخانە

پەرتووکخانەی زانکۆ لە بوداپێست، ھەنگاریا
**کتێبخانە** یان **پەرتووکخانە** (بە ئینگلیزی: Library) ھەڵبژاردەیەکی ڕێکخراوی سەرچاوەی زانیاری و بابەتی دیکەیە، کە سەرچاوەکانی لەلایەن شارەزایانەوە ھەڵبژێردراون و لەنێو بینایەک یان ماڵپەڕێک دانراون و خراونەتە بەردەستی کۆمەڵگەیەک تا کەڵک وەربگرن لەو زانیاری و سەرچاوانە.

دەکرێت ھەڵبژاردەی پەرتووکخانەکان ھەریەک لە پەرتووک، ڕۆژنامە، دەستنووس، فیلم، نەخشە، بەڵگەنامە، سی دی، دی ڤی دی، پەرتووکی ئەلیکترۆنی، پەرتووکی دەنگی، داتابەیس و چەندین چەشنی دیکەی سەرچاوە لەخۆبگرێت.

## ئەمانەش ببینە

* کتێب
* کتێبخانەی گشتی
* کتێبخانەی تایبەتی
* کتێبخانەکانی کوردستان

## پێشانگا

* کتێبخانەیەک لە ئۆکسفۆرد، ئینگلاند
* کتێبخانەی نەتەوەییی برازیلیا
* کتێبخانەی ویلایەتیی ڤیکتۆریا، مێلبۆرن
* کتێبخانەی نەتەوەییی ئێران

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی کتێب
* دەروازەی کۆمەڵگا
* ھێمای دەروازەدەروازەی خەیاڵی زانستی
# دیسلێکسیا

| دیسلێکسیا |
| --- |
|  |
| لقی | کەمئەندامیی خوێندنەوە، language disorder، learning disability، نەخۆشی |
| بابەتی لاوەکی | dyslexic |
| ھۆکار | تێکچوونی بۆماوەیی |
| Health specialty | neuropsychology، pediatrics |
| نیشانەکان | کەمئەندامیی خوێندنەوە |
| پشکنینى پزیشکى | functional magnetic resonance imaging |
| Genetic association | PCSK6 |
| بەستەر |  |
| ICPC 2 ID | P24 |
| بەرامبەر | ھایپەرلێکسیا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دیسلێکسیا**، ھەروەھا ناسراوە بە **ناڕێکیی خوێندنەوە**، دۆخێکە کە ئاستەنگی لە فێربوون و خوێندنەوە دروست دەبێت بەھۆی بوونی کێشە لە ناسینەوەی دەنگەکان و چۆنییەتی ھەبوونی پەیوەندی لە نێوان وشە و پیتەکان. بەڵام کار لەسەر ژیری ناکات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی پزیشکی
* دەروازەی دەروونناسی
# فەڕەنسیی کۆن

| فەڕەنسیی کۆن |
| --- |
|  |
| لقی | Oïl |
| لە پێش | Proto-French |
| لە دوای | Middle French |
| Linguistic typology | V2 word order، nominative–accusative language، syllabic language، fusional language |
| Has grammatical gender | feminine، masculine |
| سیستەمی نووسین | ئەلفوبێی لاتین |
| کۆدی زمانی ویکیمیدیا | fro |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**فەرەنسی کۆن** (بە ئینگلیزی: Old French) کە فۆرمێکی سەرەتایی زمانی فەرەنسییە، لە کۆتایی سەدەی نۆیەمدا سەریھەڵدا و لە لاتینی ڤولگارەوە تا سەردەمی گالۆ-ڕۆمانی پەرەی سەند. گواستنەوە لە لاتینییەوە بۆ فەرەنسی کۆن بە گۆڕانکاری زمانەوانی بەرچاو بوو، لەگەڵ کاریگەرییەکانی سەرچاوە جۆراوجۆرەکان. سێرمەنت دی ستراسبۆرگ لە ساڵی ٨٤٢ی زایینیدا ڕۆڵێکی گرنگی ھەبوو لە گەشەکردنی زمانی فەرەنسی کۆن، کە ئاماژەیە بۆ گۆڕانکاری بەرەو زمانە ڕەسەنەکان. ئەم قۆناغە سەرھەڵدانی زاراوە ناوخۆیییەکانی بەخۆیەوە بینی، ئەمەش بووە ھۆی جیاکردنەوەی زاراوەی «لانگو دی ئۆیل»ی باکوور و زاراوەی «لانگو دی ئۆک»ی باشوور کە ھەریەکەیان تایبەتمەندی فۆنۆلۆژی و وشەیی ناوازەیان ھەبوو.

فەڕەنسی کۆن بە چەندین شێوەزاری جیاواز تایبەتمەند بوو، لەوانە پیکاردی، نۆرماندی، ئیل دی فەرەنسا، لۆرین، ئەنجۆ، پۆیتۆ، بۆرگۆندی، بێری لە گرووپی لانگو دی ئۆیل، و پرۆڤانس، ئۆڤێرن، گاسکۆنی، لانگودۆک لە زمانی لانگو دی. ئەم زاراوانە ڕەنگدانەوەی جیاوازییە ناوچەیییەکان بوون لە بێژەکردن و وشەسازیدا، کە بەشداربوون لە تابلۆی دەوڵەمەندی زمانەوانی فەرەنسی کۆن. دەنگی فەرەنسی کۆن دەتوانرێت لە ڕێگەی بەرھەمە ئەدەبییەکانی وەک «لا چانسۆن دی ڕۆلاند»ەوە ئەزموون بکرێت، کە وردەکارییەک لە فۆنێتیک و ڕیتمی زمانەکە دەدات. لەکاتێکدا کە فەرەنسی کۆن ڕەنگە ببێتە دژایەتی بۆ فێرخوازانی فەرەنسی مۆدێرن بۆ خوێندنەوەی ڕاستەوخۆ، بە تایبەت بەھۆی گۆڕانکاری لە بێژەکردن و وشەسازیدا بە تێپەڕبوونی کات، ئارەزومەندانی زمانەوانی و زانایان دەتوانن قووڵ ببنەوە بۆ ئەم زمانە مێژووییەوە بۆ ئاشکراکردنی نوانس و پەیوەندییەکانی بە فەرەنسی مۆدێرن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فەڕەنسا
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی زمان
* دەروازەی کۆمەڵگا
# تێمپۆ

لە زاراوەی مۆسیقیدا، **تێمپۆ** (بە ئیتالی: *Tempo* بە واتای کات دێت) پێکھاتووە لە خێرایی پارچەیەکی مۆسیقی. تێمپۆ زۆرجار بە لێدان لە خولەکێکدا ھەژمار دەکرێت (BPM)، واتە چەندە لێدان لە خولەکێکدا ھەبوو، تێمپۆکەی پارچەکە ئەوەندەیە. بۆ دۆزینەوەی تێمپۆی گۆرانییەک، دەتوانرێت ژمارەی لێدانی تەپڵ و درەمەکان بژمێردرێت لە خولەکێکدا. ئەگەر ٧٨ لێدان بوو بۆ نموونە، تێمپۆکەش ئەوەندەیە. دەتوانرێت ھەروەھا پشت ببەسترێت بە ئامێری سەرەکی بۆ دۆزینەوەی تێمپۆ.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Tempo»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧.

* دەروازەی مۆسیقا
# ڕستەناسی

**ڕستەناسی** یا **نەحو** بەزانستی لێکۆڵینەوە و ناسینەوەی ڕێساکانی چنین و داڕستنی وشەکان لە ڕستەکانی زمانێک دەگوترێ.

لە زمانی کوردیدا ڕستە دابەش دەکرێتە سەر ٤ جۆر.

**١- ڕستەی ڕاگەیاندن٢- ڕستەی پرسیاری٣- ڕستەی سەرسوڕمان٤- ڕستەی داخوازی**

## ئەمانەش ببینە

* ڕێزمان
* کار
* گوزارە
* ناو
* فەساحەت
* پێکھاتەناسی
# کۆلۆنیاڵیزم

نەخشەی وڵاتە داگیرکارەکان لە ساڵی ١٩٤٥دا
**کۆلۆنیالیزم** بە واتای دەستتێوەردانی ڕامیاری، ئابووری و کۆمەڵایەتی وڵاتێکی خاوەن دەسەڵاتە لە وڵاتێکی دیکەدا بە ھەر بەھانە و بیانویەک.

کۆلۆنیالیزمی *کلاسیک* دوای جەنگی جیھانیی دووەم شوێنی خۆی بە کۆلۆنیالیزمی *نوێ* داوە کە بە شێوازی نوێی ڕامیاری، ئابووری، کولتووری و کۆمەڵایەتی لە خۆ دەگرێ. ھاتنە سەرکاری بەکرێگیراوانی خۆماڵی کە لە ڕواڵەتدا داکۆکی لە دابینکردنی بەرژەوەندییە نەتەوەییەکان دەکەن، دەستێوەردان لە ھەڵبژاردە نەتەوەییەکان و بەلارێدابردنی میریە یاساییەکان، برەودان بە ئاڵۆزییە ناوخۆییەکان و ھاوکاریی تەکنیکیی سنووردار بۆ بە ئاراستەدابردنی ئابووری وڵات بەرەو بوارە دڵخوازەکان و فرۆشتنی چەکو چوڵی سەربازی بە نرخێکی زۆر گران لە نموونەکانی شێوازی کۆلۆنیالیزمی نوێیە کە لە لایەن داگیرکەرانەوە پیادە دەکرێ.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی مێژوو
# کیلۆمەتر

| کیلۆمەتر |
| --- |
| سیستمی یەکە | سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان |
| یەکەیەکە لە | درێژایی |
| ھێما | km  |
| گۆڕینەکانی یەکە
  |
| *١ km لە ...* | *... یەکسانە بە ...* |
|  |
|    SI |    1000 m |
|    سیستمی ئیمپڕاتوری or |    0.62137 mi |
|    سیتمی ئەمریکایی units |    3280.8 پێ |

**کیلۆمەتر** یان **کیلۆمیتر** (بە ئینگلیزی: Kilometre یان Kilometer)، بۆ پێوانی درێژایی یان پانایی شتێک کە ماوەی زۆر بێت بەکار دێت. بریتییە لە ١٠٠٠ مەتر و ٠٫٦٢١٣٧١ مایل.

کورتکراوەکەی: km

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Kilometre»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٣ تشرینی دووەمی ٢٠١٨.

* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی ماتماتیک
# پەنجاب، پاکستان

| پارێزگای پەنجاب
حکومت پنجاب |
| --- |
| پارێزگا |
|
چەند دیمەنێکی پارێزگای پەنجاب و شاری لاھۆر |
| ئاڵامۆر |
| جێگەی پارێزگای پەنجاب لە پاکستاندا |
| وڵات |  پاکستان |
| گوندەکان | ٣٦ |
| شارەکان | ١٢٧ |
| گەورەترین شار | لاھۆر |
| دامەزران | ١ی حوزەیرانی ١٩٧٠ |
| ناوەند | لاھۆر |
| دەسەڵات |
|  • فەرماندار | چۆدری محەممەد سەروەر |
| ڕووبەر |
|  • سەرجەم | ٢٠٥،٣٤٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە (**ھەڵەی دەربڕین: کرداری < پێشبینی نەکراوە.** میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٧) |
|  • سەرجەم | ١١٠،٠١٢،٤٤٢ |
| ناوچەی کاتی | UTC٥+ (PST) |
| زمانە فەرمییەکان | پەنجابی، پەشتۆ، ئوردوو، ئینگلیزی، بەلۆچی |
| وێبگە | www.punjab.gov.pk |

**پارێزگای پەنجاب** یەکێکه له پارێزگاکانی وڵاتی پاکستان. ناوەندی ئەم پارێزگایه شاری لاهۆره. ئەو پارێزگایه زۆرترین ڕێژەی دانیشتوانی پاکستانی له خۆی گرتووه.

زمانی باو لەو پارێزگایه زمانی پەنجابیه. دوای زمانی پەنجابی، به زمانەکانی پەشتۆ، بەلووچی و ئینگلیزییش قسه دەکرێ.

هەروەها پەنجاب ناوچەیەکی ئاسیایه که بەشێکی هی هیندستان و بەشێکیشێ هی پاکستانه.

ناوچەیەکی دەشتیه که ڕووباری ئیندۆی بە ناو دا دەڕوا و خاکێکی زۆر به پیتی هەیه.

ئەو ناوچەیەی هیند خاوەنێتی، به داهات ترین ناوچەی هینده بەرنابەر بە ڕێژەی دانیشتوانەکەی. داهاتی ناوچەکه زیاتر له ڕێگای کشت و کاڵه.

هێماکانی پارێزگا (نافەرمی)| **گیانلەبەری پارێزگا** |  |  |
| **پەلەوەری پارێزگا** |  |  |
| **داری پارێزگا** |  |  |
| **گوڵی پارێزگا** |  |  |
| **وەرزشی پارێزگا** |  |  |

## پێشانگا

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## ئەمانەش ببینە

* پارێزگاکانی پاکستان

## سەرچاوەکان

* "Punjab region." Wikipedia, The Free Encyclopedia. 18 Nov 2007, 19:39 UTC. Wikimedia Foundation, Inc. 19 Nov 2007
* پەنجاب، پاکستان لە کێرلی
* Guide to Punjab, Pakistan

* دەروازەی پاکستان
* دەروازەی جوگرافیا
# خوێندنی سەرەتایی

منداڵانی قوتابخانە لە خوێندنی سەرەتایی، شیلی
**خوێندنی سەرەتایی** بە شێوەیەکی گشتی قۆناغی یەکەمی خوێندنی فەرمییە، کە دوای باخچەی ساوایان و پێش قۆناغی ناوەندی دێت.

ھیچ ڕێککەوتنێکی باو لەسەر ماوەی خوێندنی سەرەتایی نییە، بەڵام زۆرجار سێ-شەش ساڵ خوێندنی سەرەتایی، و لە ھەندێک وڵاتدا (وەک ئەمریکا) حەوت-نۆ ساڵی یەکەم بە خوێندنی سەرەتایی دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی پەروەردە
* دەروازەی وڵاتەکان
# یوو ئێس ئەی توودەی

| یوو ئێس ئەی توودەی |
| --- |
|  |
| دامەزران | ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨٢ |
| Stylized name | USA TODAY |
| سەرناو | USA Today |
| دامەزرێنەر | Al Neuharth |
| ڕێبەر | Maribel Perez Wadsworth |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ماکلین، ژنێڤ |
| لایەنگیریی سیاسی | ناوەڕاست-چەپ، نێوانڕەو |
| خاوەن | USA Today Co. |
| خاوەنی | The Independent Mail |
| شوێنی بارەگاکان | Tysons |
| بڵاوکەرەوە | USA Today Co. |
| شوێنی بڵاوکردنەوە | ماکلین |
| پەخشکەری ڕەسەن | broadcast syndication |
| وڵاتی بنەڕەت | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| زمان | زمانی ئینگلیزی |
| ڕێکەوتی دەستپێکردن | ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٨ |
| چاپی ڕۆژنامە | پەڕەپان |
| خەڵاتەکان | Philip Meyer Journalism Award |
| وێبگە |  |
| Editor-in-chief | Nicole Carroll |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**یوو ئێس ئەی توودەی** (بە ئینگلیزی: USA Today) ڕۆژنامەیەکی ڕۆژانەی ئەمریکییە کە لە سەرتاسەری وڵاتدا بڵاو دەکرێتەوە. یەکێکە لە خوێنراوترین ڕۆژنامەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژنامەوانی
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# دەوڵەتی سەروەر

*ئەم وتارە سەبارەت بە چەمکی وڵات لە یاسای نێونەتەوەییدا نووسراوە. بۆ واتا گشتییەکەی چەمکی وڵات، وتاری وڵات ببینە.*
**دەوڵەتی سەروەر**، **وڵاتی فەرمانڕەوا** یان **وڵاتی سەربەخۆ**، بەپێی پەیماننامەی مۆنتێ ویدیۆ، ئەو وڵاتەیە کە خاوەنی ئەم تایبەتمەندییانە بێ:

1. ئاپۆرەیەکی ھەمیشەیی،
2. سەرزەمینێکی دیاریکراو،
3. حکوومەتێک کە گرێدراوی حکوومەتێکی دیکە نەبێ،
4. توانای دامەزراندنی پێوەندی لەگەڵ وڵاتە سەروەرەکانی تردا. وڵات وەکوو کەسایەتییەکی نێونەتەوەیی دەشێت خاوەنی ھەموو ئەو تایبەتمەندییانە بێت. وڵاتی سەروەر سەر بە ھیچ ھێز یان وڵاتێکی تر نییە و بوونیشی گرێدراو بە بوونی ھیچ ھێز یان وڵاتێکی ترەوە نییە.

## وتارە پێوەندیدارەکان

* ئەوەی وڵاتی سەروەر پێویستە ھەیبێت: سەروەری.
* وڵات جۆرگەلی تریشی ھەیە: وڵاتی نەتەوەیی، وڵاتی یەکگرتوو.
* ئەوەی وڵاتی سەروەر بەھۆیەوە دەسەڵاتی خۆی دەخاتە کار: حکوومەت.

## سەرچاوەکان

* fr:État souverain، سەرچاوەی فەرەنسی
* fr:Convention de Montevideo، پەیماننامەی مۆنتێ ویدیۆ

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان