Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# لۆژیک

دایاگرامی نموونەیەکی لۆژیکی.
**لۆژیک** (لە یۆنانییەوە: λογική؛ دەخوێنرێتەوە "لۆگیکی") **بیرسا** یان **ژیربێژی** ھونەر و زانستی بەکارھێنانی ئاوەزە. لۆژیک لە زۆربەی چالاکییە ژیرانەکاندا بەکار دەبردرێت، بەڵام لە پلەی یەکەمدا لە بوارەکانی فەلسەفە و ماتماتیک و زانستی کۆمپیوتەردا توێژینەوەی لەسەر دەکرێت. لۆژیک شێوازەکانی بەڵگەھێنانەوە تاوتوێ دەکات و، وەڵامی ئەوە دەداتەوە کە کام شێوازگەل دەگونجێن و کام شێوازگەل ھەڵەوێژین. دەکرێت بڵێین لۆژیک چەشنێک بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەیە.

لۆژیک سەرەتاکانی لە چەندین ژیاری کەونارا وەکوو ھیندستان، چین، و یۆناندا دەبینێتەوە. بەڵام وەکوو گۆڕەپانێکی زانستی یەکەمجار ئەرەستوو لە فەلسەفەدا دایمەزراند.

زیاتر لۆژیک دەکرێتە دوو بەشەوە، ئیستیقرا و قیاس. یەکەمیان لە نموونەگەلی تاکەوە دەگات بە ئاکامێکی تێکڕایی (لە تاکەوە بەرەو تێکڕایی دەچێت)، دووەمیان لە پێناسەکان و بەڵگەنەویستەکانەوە ئاکامەکان دەردەکێشێت (لە تێکڕایییەوە بەرەو تاک دەچێت).

## پێناسە

وشەی لۆژیک لە وشەی یۆنانیی لۆگۆس کەوتۆتەوە، کە گەلێ مانای جۆراوجۆری ھەیە، وەک ئاوەز، وتار، یا زمان. لۆژیک، ھەر لە کۆنەوە، ئاوەھا ناسێنراوە: کۆڵینەوە لە یاساکانی بیرکردنەوە یا بەکاربردنی ئەقڵ لە جێگای خۆیدا؛ یا بە زمانێکی تر، تاوتوێکردنی یاساکان و ڕێساکانی ئاوەزانی دروست و بێھەڵە. زۆربەی جارەکان لۆژیک لە ڕوانگەی بەڵگەھێنانەوە و ئاکامگرییەوە چاوی لێ دەکرێ. ئاوەزان جموجووڵی ئەقڵە بۆ ئاکامگری و، پاشان ڕێکوپێککردن و دەربڕینی بە بەڵگە. مەبەست لە بەڵگە کۆمەڵێ پێشەکییە وێڕای ئاکامێک کە لەو پێشەکییانە گیراوە. ئەوەی لۆژیک تامەزرۆیەتی، ئەوەیە کە بزانێ ئاخۆ بەڵگەکە یا ئاکامگرییەکە ساغ و بەبڕستە یا نا؟ یانی ئاخۆ ئاکامەکە دەتوانێ شوێنھاتی پێشەکییەکان بێ یا نا؟

### لۆژیکی شێوەیی

لۆژیکی شێوەیی (formal logic) ئەو لۆژیکەیە کە لە فۆرم و شێوە و پێکھاتەی وتەکان و قەزیەکان دەکۆڵێتەوە، نەک لە ماددە و ناواخنیان. لۆژیکی کۆن و لۆژیکی ئەرەستوویی و لۆژیکی کلاسیک -یشی پێ دەوترێ.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* لۆژیکویکی، ویکییەکی دەرەکی **(ئینگلیزی) پێشەکییەک لەسەر لۆژیکی فەلسەفی ٣ی نیسانی ٢٠٠٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. **(ئینگلیزی) لۆژیکی بیرکارانە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. **(ئینگلیزی) دەروازەی زانست
* ھێمای دەروازەدەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی فەلسەفە
* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی کۆمپیوتەر
# تراڤادا

**تراڤادا** یەکێکە لە لقە سەرکیەکانی بودیزم. تراڤادا یانی **ئامۆژگارییەکانی گەوران**. تراڤادا ئایینی سەرەکیی وڵاتانی سریلانکا، کەمبۆدیا،لائۆس،میانمار و تایلەندە. ترەڤادە کۆنترین لقی بودیزمە.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ئایین
* دەروازەی سریلانکا
* دەروازەی تایلەند