Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ١ی ئاب

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | ئاب | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  |  |  |  | 0١ |
| 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ |
| 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ |
| ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ |
| ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ |
| ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**١ی ئاب** ٢١٣یەم ڕۆژی ساڵە (٢١٤یەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٥٢ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

## لە دایکبوونەکان

* ١٩٨٤: لەدایکبوونی یاریزانی ئەڵمانی باستیان شڤاینشتایگەر.

## مردنەکان

## بۆنەکان

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ئەلیل

**ئەلیل** (ئینگلیزی: Allele) یەکێکە لە شێوە جێگیراوەکانی بۆھێل، دەکەونە سەر کڕۆمۆسۆمەکان، بەرپرسن لە گواستنەوەی ڕووخسارە بۆماوەیییەکان، کە لە ئەنجامی بازدانەوە پەیدادەبن.

## سەرچاوە

* پەرتووکی زیندەزانی ١٢ (چاپی دووەم - ٢٠١١)

* دەروازەی پزیشکی
# سەرچاوەی سروشتی

ئاو، یەکێکە لە سەرچاوە هەرە بنەڕەتییەکانی ژیانی مرۆڤ.
**سەرچاوەی سروشتی** (بە ئینگلیزی: *Natural Resource*)، ئەو سەرچاوانە دەگرێتەوە کە لە سروشت وەرگیراون و بە دەستکارییەکی کەم بەکاردەهێنرێن. ئەمەش سەرچاوەی تایبەتمەندییە بەنرخەکانی وەک بەکارهێنانی بازرگانی و پیشەسازی، بەهای جوانکاری، بەرژەوەندی زانستی و بەهای کولتووری دەگرێتەوە. لەسەر زەوی، تیشکی خۆر، بەرگەهەوا، ئاو، زەوی، هەموو کانزاکان لەگەڵ هەموو ڕووەک و گیانلەبەرە کێوییەکان لەخۆدەگرێت.

سەرچاوە سروشتییەکان دەتوانن بەشێک بن لە میراتی سروشتی مرۆڤایەتی یان لە یەدەگی سروشتیدا پارێزراو بن. ناوچە تایبەتەکان (وەک دارستانی باراناوی لە فاتو-هیڤا) زۆرجار جۆراوجۆری زیندوو و جۆراوجۆری جیۆگرافی لە ئیکۆسیستەمەکانیاندا نیشان دەدەن. ڕەنگە سەرچاوە سروشتییەکان بە شێوازی جیاواز پۆلێن بکرێن. سەرچاوە سروشتییەکان بریتین لە کەرەستە و پێکهاتەکان (شتێک کە دەتوانرێت بەکاربهێنرێت) کە دەتوانرێت لەناو ژینگەدا بدۆزرێتەوە. هەموو بەرهەمێکی دروستکراوی مرۆڤ لە سەرچاوە سروشتییەکان (لە ئاستی بنەڕەتی خۆیدا) پێکهاتووە.

سەرچاوەیەکی سروشتی لەوانەیە وەک بوونێکی جیا وەک ئاوی شیرین، هەوا، هەروەها هەر زیندەوەری زیندوو وەک ماسی بوونی هەبێت، یان لەوانەیە لەلایەن پیشەسازییە دەرهێنەرەکانەوە بگۆڕدرێت بۆ فۆرمێکی بەسوود لە ڕووی ئابوورییەوە کە دەبێت پرۆسێس بکرێت بۆ بەدەستهێنانی سەرچاوەکە وەک کانزا، توخمە زەوییە دەگمەنەکان، نەوت، دار و زۆربەی جۆرەکانی وزە. هەندێک سەرچاوە سەرچاوەی نوێبووەوەن، واتە دەتوانرێت بە ڕێژەیەکی دیاریکراو بەکاربهێنرێن و پرۆسەی سروشتی دەیانگەڕێنێتەوە، لەکاتێکدا زۆرێک لە پیشەسازییەکانی دەرهێنان زۆر پشت بە سەرچاوەی نوێنەبووەوە دەبەستن کە تەنها یەکجار دەتوانرێت دەربهێنرێن.

تەرخانکردنی سەرچاوە سروشتییەکان دەتوانێت لە ناوەندی زۆرێک لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئابووری و سیاسیدا بێت لە ناوخۆ و چ لە نێوان وڵاتان. ئەمە بە تایبەتی لە قۆناغەکانی زیادبوونی کەمیی و کەمیی (کەمبوونەوە و زیادەڕۆیی لە بەکارهێنانی سەرچاوەکان)دا ڕاستە. هەروەها دەرهێنانی سەرچاوە سەرچاوەیەکی سەرەکییە بۆ پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ و زیانگەیاندن بە ژینگە. ئامانجەکانی گەشەپێدانی بەردەوام و ئەجێنداکانی تری گەشەپێدانی نێودەوڵەتی زۆرجار سەرنجیان لەسەر دروستکردنی دەرهێنانی سەرچاوەی بەردەوامترە، لەگەڵ هەندێک لە زانا و توێژەران سەرنجیان لەسەر دروستکردنی مۆدێلی ئابووری، وەک ئابووری بازنەیی، کە کەمتر پشت بە دەرهێنانی سەرچاوە دەبەستێت، و زیاتر پشت بە دووبارە بەکارهێنانەوە و ڕیسایکلکردن و سەرچاوە نوێبووەکان دەبەستێت کە دەتوانرێت بە شێوەیەکی بەردەوام بەڕێوەبچێت.

## سەرچاوەکان

*

* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی وزە
* دەروازەی ئاو
# چێو

سوخرەدار
١٦ جۆر چێو
بە ڕایی گیاناسان **چێو** ماددەیێکی جامد(solid) و سەختە کە لە ژێر پێستی [تەنە,ساقە] دار دا ھەیە.ئەگر چی لە باوەڕی زۆرتری خەڵکدا چێو تەنیا لە **دار** و **درەخت** دایە بەڵام لە ڕووی زانستی لە ھەموو ئەو گیایانەی کە **ئاوخۆرەیان(vascular)** ھەیە چێویش ھەیە. تایبەتمەندییەکانی **فیزیکی** و **کیمیایی** و **مکانیکی** چێو وای کردووە ببێت بر ماددەێیکی بێ ڕکابەر بێت و ھیچ جێنگرێکی بۆ پەیدا نەبێ..

## تایبەتمەندی

بێ گومان چێو یەکێکە لە کاراترین و پڕقازانجترین کەرستەکانی سروشت کە مرۆڤر بەبێچێو نەی دەتوانی بەو ئاستی پێشکەوتن و ئاسوودەیییەی ئێستای بگات.
چێو تەنیا سەرچاوەیەکی ژیانییە کە دەتوانێ دووبارە ببێتەوە، **نەوت** و **گاز** و کانزاکانی دیکە ڕۆژێک تەواو دەبن و دووبارە نابنەوە بەڵام جەنگەڵەکان ئەگەر جوان بییان پارێزی بەشێوەیکی باش دەتوانین بەردەوام لە چێوەکانیان کەڵک وەرگرین.

## ئابووریی چێو

**چێو** پێگەیێکی زۆر گەورەی لە ئابووریی جیھاندا ھەیە. ساڵانە لە جیھاندا **٢٥٠٠** ملیۆن مەتری چوارپاڵو m۳ بەرھەم دێت.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی
* کتێبی : چوب و کاغذ - دانشگاە تھران - نویسندە دکتر پارساپژوە

* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی وزە
* دەروازەی ڕوەک
* دەروازەی شەمەندەفەر
* دەروازەی ئاو
* دەروازەی ئەندازیاری
# دەخڵ

سێریاڵەکان و بەرهەمەکانیان
**دەخڵ** یان **خەلە** بە چەندین ڕووەک لە بنەماڵەی گەنمان دەگوترێت کە ژیانی یەک ساڵەیان هەیە و زۆر جار بۆ خۆراک کەڵکیان لێ وەردەگیردرێت.

## پەڕاوێز

* دەروازەی خۆراک
# ئالاسکا

| ئالاسکا |
| --- |
| بە ئینگلیزی: State of Alaska |
|  |
| بەشێکە لە | continental United States |
| دامەزران | ٣ی کانوونی دووەمی ١٩٥٩ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Alaska |
| ناسناو | The Last Frontier |
| کورتەناو | AK |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | əˈlæskə، ɐˈlʲæskə |
| ئەرشیڤەکان لە | Alaska State Archives |
| ناسناوی خەڵک | alaskar، Alaskans |
| سروودی نیشتمانی | Alaska's Flag |
| دروشم بە کوردی | North to the Future |
| دروشم | North to the Future |
| کیشوەر | ئەمریکای باکوور |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پایتەخت | جونۆ |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوچەی کاتی | UTC−09:00، UTC+14:00، Hawaii–Aleutian Time Zone، America/Anchorage |
| Exclave of | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پۆتانی شوێن | ٦٤°٠′٠″N ١٥٠°٠′٠″W |
| Coordinates of geographic center | ٦٤°٤′٧″N ١٥٢°١٦′٤٢″W |
| Coordinates of easternmost point | ٥٥°١٦′٥٥″N ١٢٩°٥٨′٢٧″W |
| Coordinates of northernmost point | ٧١°٢٣′١٣″N ١٥٦°٢٨′٢٩″W |
| Coordinates of southernmost point | ٥١°١٢′٥٣″N ١٧٩°٧′٥٠″W |
| Coordinates of westernmost point | ٥٢°٥٥′٢٠″N ١٧٢°٢٦′٣٥″E |
| بەرزترین خاڵ | دنالی |
| نزمترین خاڵ | ئۆقیانووسی بەستووی باکوور، ئۆقیانووسی ئارام |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Governor of Alaska |
| سەرۆک | Mike J. Dunleavy |
| دەستەی جێبەجێکردن | State of Alaska |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Alaska Legislature |
| دەسەڵاتی دادوەری باڵا | Alaska Supreme Court |
| دانیشتووان | ٧٣٣٬٣٩١ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٥٨٠ مەتر |
| شوێنی بارەگاکان | جونۆ |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | یووکان، بریتش کۆلۆمبیا، Chukotka Autonomous Okrug |
| دەقی بنەڕەتی | An Act to provide for the admission of the State of Alaska into the Union، Constitution of Alaska |
| جێگەی دەگرێتەوە | Territory of Alaska |
| ڕووبەر | ١٬٧١٧٬٨٥٦ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| Official map URL |  |
| ھاشتاگ | Alaska |
| وەسفی ئاڵا | flag of Alaska |
| مۆر (نیشانە) | Seal of the State of Alaska |
| ھێمای فەرمی | Lagopus lagopus |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of Alaska |
| Official color | بێ نرخ |
| ئابووری بابەت | economy of Alaska |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Alaska |
| Gregorian calendar start date | ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٦٧ |
| ئاستی زوومکردنی نەخشەی شەقامی کراوە | 4 |
| Maritime identification digits | 303 |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

ئاڵای ئالاسکا
شوێنی ئالاسکا لەسەر نەخشە
**ئالاسکا** لە ڕووی پانتایییەوە گەورەترین ویلایەتی ئامریکایە ڕووبەرەکەی دەگاتە ١٬٥١٨٬٧٧٦ بەڵام بەرامبەر ئەو ڕووبەرە گەورە دانیشتووانێکی کەمی ھەیە کە لە ساڵی ٢٠٠٨دا ژمارەی دانیشتووانەکەی گەیشتووەتە ٦٨٦٬٢٩٣ کەس ئێستا ڕووبەرەکەی زۆر فراوانتر بووە.

## کڕینی ئالاسکا

ئالاسکا لە ساڵی ١٨٦٧ لە ڕووسیا کڕدرا بەبڕی ٧٬٢٠٠٬٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ڕووسیا
# ڕابی

ڕابی ڕێنمایی منداڵان دەکات لە ساڵی ٢٠٠٤
**ڕابی** یان **حاخام** سەرکردەیەکی ئایینی یان مامۆستایەکی ئایینییە لە ئایینی جودا. دوای خولێکی لێکۆڵینەوە لە دەقە جوولەکەکانی وەک تەلموود مرۆڤ دەبێتە ڕابی بە دەستنیشانکردنی لەلایەن ڕابیێکی دیکەوە – کە بە سێمیخا ناسراوە – فۆڕمی بنەڕەتی ڕابی لە سەردەمی فەڕیسییەکان (١٦٧ پ.ز -٧٣ز) و تەلمودی (٧٠–٦٤٠ز) پەرەی سەند، کاتێک مامۆستا فێربووەکان کۆدەبوونەوە بۆ کۆدکردنی یاسا نووسراو و زارەکییەکانی ئایینی جوولەکایەتی.

## سەرچاوەکان
# زمانە جێرمەنییەکان

**زمانە جێرمانییەکان** لقێکە لە خێزانی زمانە ھیندوئورووپایییەکان، گەورەترین دوو زمان لەم گرووپە زمانی ئینگلیزی و زمانی ئەڵمانیە. نزیکەی ٣٤٠ ملیۆن کەس زمانی دایکیان زمانی ئینگلیزیە و ١٢٠ ملیۆنیش زمانی دایکیان ئەڵمانیە. زمانە جێرمانییەکانی دیکە کە ناسراون لە زمانە جێرمانییەکانی خواروون وەک زمانی ھۆلەندی و زمانی ئافریکانس، ھەروەھا زمانە ئەسکەدەنافییەکان، وەک زمانی دانمارکی و زمانی سویدی و زمانی نەرویجی. ئەم زمانانە لە ناوەڕاست و باکووری ئەورووپا سەریان ھەڵدا، بەڵام ئێستا بەشێوەیەکی بەربڵاو لە ھەموو جیھاندا بەکاردەھێنرێت.

* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی زمان
# ١٩٨٩

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٩ – **سەدەی ٢٠** – سەدەی ٢١ |
| ساڵەکان: | ١٩٨٦ ١٩٨٧ ١٩٨٨ – **١٩٨٩** – ١٩٩٠ ١٩٩١ ١٩٩٢ |

١٩٨٩ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٦٨٨–٢٦٨٩ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٣٦٧–١٣٦٨ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٩٨٩ *MCMLXXXIX* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٩٨١–١٩٨٢ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٤٣٨ ԹՎ ՌՆԼԸ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٤٠٩–١٤١٠ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٩٨٩–٩٩٠ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٧٣٩ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٩٣٩ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٣٩٦ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ١٤٥–١٤٦ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٥٣٣ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٤٩٧–٧٤٩٨ |
| ڕۆژژمێری شیوش | ٧٨ |
| ڕۆژژمێری چینی | 戊辰年 (زەوی ئەژدیھا) ٤٦٨٥ یان ٤٦٢٥     *— تا —* 己巳年 (زەوی مار) ٤٦٨٦ یان ٤٦٢٦ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٥٣٢ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣١٥٥ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōwa ٦٤ / Heisei ١ (平成元年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٣ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٣٥١ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٧٤٩–٥٧٥٠ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٧٠٥–١٧٠٦ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٣٢٢ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ڕۆژژمێری کۆماری چین ٧٨ 民國٧٨年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٩٨٩ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ٢٠٤٥–٢٠٤٦ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٩١١–١٩١٢ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٥٠٩٠–٥٠٩١ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٧٤٢ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٣٧ ئێلیزابێتی\_دووەم – ٣٨ ئێلیزابێتی\_دووەم |
| سەعاتی یونیکس | ٥٩٩٦١٦٠٠٠–٦٣١١٥١٩٩٩ |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٩٨٩** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

* شەھید بوونی گەورە سیاسەت مەداری کورد، عەبدولڕەحمان قاسملوو.

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# چەکی گەرم

| چەکی گەرم |
| --- |
|  |
| لقی | projectile weapon، gun |
| لە پێش | early thermal weapons |
| بەستراوە بە | gun mount |
| ھاشتاگ | firearms، GunOfTheDay، Guns |
| بەکاردەھێنێت | سووتان، projectile |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**چەکی گەرم** (بە ئینگلیزی: Firearm) بە ھەموو ئامێرێک پێناسە دەکرێت کە بۆ تەقاندنی ھاوێژە داڕێژراوە، ئەم ھاوێژانە بە ھێزی پاڵەپەستۆی فراوانبوونی گازەکان کە لە ئەنجامی ھەڵگیرسانی ماددە تەقێنەرەکان دروست دەبێت، بەزۆری بارووت. مێژووی بەکارھێنانی چەکی گەرم دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست کە یەکەم تۆپھاوێژەکان پەرەی سەند، لەوانە چەکی تاکەکەسی وەکو ئارکیبوس کە لە ساڵانی ١٥٠٠ لە ئەورووپا پەرەی سەند. لەکاتێکدا لەم سەردەمەدا چەکی گەرم بە یەکێک لە گرنگترین چەکەکان دادەنرێت کە لە شەڕەکاندا بەکاردێت و لە باوترین جۆرەکانی چەکی تاکەکەسی لە جیھاندا چەکی کڵاشینکۆفە کە دیزایینی ڕووسییە، کە بەردەوامە لە بەرھەمھێنان بە مۆڵەت و بەبێ مۆڵەت لە ھەموو جیھان لە دوای داھێنانی لە چلەکانی سەدەی ڕابردووەوە.

## سەرچاوەکان

بەشداربووانی ویکیپیدیا، «سلاح ناري»، ویکیپیدیای عەرەبی. سەردان لە ٣ی ٩ی ٢٠٢٣.

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
# مەکدۆناڵدز

**مەکدۆناڵدس**  (بە ئینگلیزی: McDonald's) گەورەترین زنجیرە خواردنی خێرای ھەمبەرگەرە لەسەر ئاستی جیھان، نزیکەی ٦٨ میلیۆن کڕیار لە ١١٩ وڵات و ٣٥ ھەزار لقی ھەیە، و لقی سەرەکی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکایە، کۆمپانیاکە لەساڵی ١٩٤٠ وەک ڕێستوڕانتێکی باربێکیو کرایەوە و سەرپەرشتی دەکرا لەلایەن (ڕیچارد و ماوریس مەکدۆناڵد). لە ساڵی ١٩٤٨دا بەرھەمی ڕێستورانتەکەی کرد بە ھەمبەرگەر. دواتر بزنسمانێک بەناوی (ڕەی کڕۆچ) پەیوەندی بە کۆمپانیاکەوە کرد و کۆمپانیاکەی کردە زنجیرە.

مەکدۆناڵد بەزۆر بەرھەمەکانی (ھەمبەرگەر، چیسبەرگەر، فینگەر، خوارندەوە گازییەکان، میلکشەیک و شیرنەمەنی) پێشکەش بە کڕیارانی دەکات.

کارەکە لە سالی ١٩٤٠ دەستی پێکرد و لەلایەن ھەردوو برا (ڕیچارد و ماوریس مەکدۆناڵد) وە ڕێستورانتەکە لە ویلایەتی کالیفۆڕنیا کرایەوە، لە ساڵی ١٩٨٤دا خزمەتگوزاریی "گەیاندنی خێرا" زیاد کرا بۆ خزمەتگوزارییەکانی مەکدۆناڵدس. یەکەم لۆگۆی مەکدۆناڵد وێنەی چێشتێلێنەرێک بوو کە کڵاوێکی شێوە ھەمبەرگەری لەسەر بوو، دواتر لەساڵی ١٩٦٧، ڕۆناڵد مەکدۆناڵد لۆگۆکەی گۆڕی و کردی بە پیتی "M" ئینگلیزی.

لە ٤ی ئایاری 2013، مەکدۆناڵدس ناوی خرایە نێو ئەو کۆمپانیانەی کە ناوەکەیان پارێزراوە لە دزین.

## لقەکانی جیھان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی خۆراک
# پەخشان

**پەخشان** یان نەسر (بە ئینگلیزی: Prose، بە عەرەبی: نثر) لە وشەدا بە واتەی پەخش و بڵاو (بوون) دێ. لە وێژەدا، بە قسەیەک دەگوترێ کە پابەندی کێش و سەروا و تایبەتمەندییەکانی شیعر نەبێ. پێچەوانەی شیعر، دۆخی پەخشان بە قسەی ڕۆژانەی خەڵکەوە نزیکترە. پەخشان زۆرتر بۆ دەربڕینی ڕووداو و لێکدانەوەی بیر و بۆچوونەکان بەکار دێت. لە ڕاگەیاندن، فیلم، فەلسەفە، شانۆ، مێژوو، ژیاننامە، نامەنووسین و وتارەکاندا زۆرتر لە پەخشان کەڵک وەردەگیرێت.

## ناوەکانی تر

ئەم ناوانەش لە زمانی کوردیدا بۆ چەمکی پەخشان ھاتووە:

* **وێژامە، وەژەگ، نڤیسکی**

## جۆرەکان

پەخشان بەگوێرەی بەکارھێنانی، بەم جۆرانە دابەش دەبێت:

### چیرۆکی

پەخشانی چیرۆکی، بەسەرھاتێکی ڕاستەقینە یان داھێنراوە کە بەشێوەیەکی سەرنجڕاکێش دەگێڕێتەوە. بۆ وێنە ڕۆمانی باڵندەکانی دەم با و کەشتیی فریشتەکان.

### بەڵگەیی

پەخشانی بەڵگەیی، ژیرانە و ھزرییە و خوێنەر بۆ تێگەیشتن لە شتێک ھان دەدا. وەک کوردستان و شۆڕشەکەی یان کۆمەڵگەی داخراو

### شانۆیی

ئەم جۆرە پەخشانە زۆرتر بە شێوەی شانۆنامە دەنووسرێت. وەک ژووری ژمارە شەش و کوێرەکان.

### فێرکاری

پەخشانی فێرکاری بۆ گەیاندنی زانیاری بەکار دێت. وەک کتێبەکانی قوتابخانە، زانکۆ و...

### لێکۆڵینی

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای فارسی

* دەروازەی وێژە
* دەروازەی زمانی عەرەبی
* دەروازەی شیعر
# ئازادیی سیاسی

**ئازادیی سیاسی** (بە ئینگلیزی: Political freedom) بریتییە لە ھاتنە مەیدان و ھاوبەشێتی تاک لە کۆمەڵگا بۆ بەڕێوەبردنی وڵات بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ یان لەڕێی ھەڵبژاردنی نوێنەر. ئازادیی سیاسی یەکێکە لە مەرجەکانی سیستەمی دیموکراسی. چەمکێکی تایبەتی تاکە لە کۆمەڵگادا ماف دەدات بە تاک کە بیروباوەڕی سیاسی بە شێوەیەکی ئازادانە و دوور لە زۆرەملێ و توندوتیژی ھەبێت.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Political freedom»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٨ی جوونی ٢٠٢٠.

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی فەلسەفە