Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# L

پیتی L لەگەڵ شێوەی کێشانەوەی
**L** (وەکوو **ئێڵ** دەخوێنرێتەوە) دوازدەھەم پیتی ئەلفوبێی ستانداردی لاتینی و ھەروەھا ئەلفوبێی لاتینیی کوردییە کە ڕێنووسی فەرمی ھەردوو شێوەزاری کورمانجی و زازاکییە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «L»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

*

ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە L تێدایە.
* دەروازەی زمان
* دەروازەی نووسین
# بازنە (ئەندازە)

بازنەیەک لەگەڵ چێوە (C) بە ڕەنگی ڕەش، تیرە (D) بە ڕەنگی شینی ئاسمانی، نیوەتیرە (R) بە ڕەنگی سوور، و چەق (O) بە ڕەنگی سووری ئەرخەوانی.
**بازنە** شێوەیەکی سادەیە لە ئەندازەی ئیقلیدسیدا بریتی لە ھەموو ئەو خاڵانەی سەر ڕووتەختێک کە دوورییان لە خاڵێکی دیاریکراوەوە یەکسانە. بەو خاڵە دەوترێ **ناوەند** (چەق)؛ بە مەودای خاڵەکانی بازنە لە ناوەندیشەوە دەوترێ نیوەتیرە.

بازنەکان کەوانەگەلی داخراوی سادەن کە ڕووتەخت دەکەنە دوو ناوچەی ناوەوە و دەرەوە. لە کاربردی ھەرڕۆژەدا، زاراوەی "بازنە" دەکرێ بۆ ئاماژە بە ھەرکام لە سنووری شێوەکە (پێی دەوترێ چێوە یان کەمەرە) یان گشت شێوەکە بریتی لە ناوەوەشی، ببردرێتە کار. بەڵام، لە کاربردی بەرتەسکی تەکنیکیدا، "بازنە" تەنیا ئاماژە بە چێوەکە دەدا، لە حاڵێکا بە ناوەوەی بازنەکە دەوترێ پەپکە یان دیسک.

## ھاوکێشەی بازنە

ھاوکێشەی بازنەیەک بە چەقی (c(h,k و نیوەتیرەی r بەم شێوەیە:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

## ڕووبەر و چێوەی بازنە

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 = چێوەی بازنە

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 = ڕووبەری بازنە

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «دایره»، ویکیپیدیای فارسی. سەردان لە ٢٤ی ئازاری ٢٠١٨.

* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی ئەندازە
# گووگۆل

**گووگۆل** (بە ئینگلیزی: *Googol*) ژمارەیەکی گەورەیە بەرابەری ۱۰۱۰۰، یانی ڕەقەمی ١ و ١٠٠ سفر لە پەنای.

.١٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠،٠٠٠
ئەم زاراوەیە لە ساڵی ١٩٨٣دا لە لایەن میلتۆن سیرۆتا برازای بیرکاری ئامریکایی ئێدوارد کازنەر داھێنرا. كازنەر لە ساڵی ١٩٤٠، لە کتێبی *بیرکاری و خەیاڵکردن*دا برەوی بەم چەمکە دابوو.

## پەراوێز

## ئەمەش ببینە

* گووگڵ

* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی تیۆریی ژمارەکان
# ئۆرانۆس

**ئۆرانۆس** (بە ئینگلیزی: Uranus، بە یۆنانی کۆن: Οὐρανός)لە ئەفسانەی یۆنانیدا کەسایەتیکردنی ئاسمانە و یەکێکە لە خوداوەندە سەرەتاییەکانی یۆنانی. بە گوێرەی هیسیۆد، ئۆرانۆس کوڕ و هاوسەری گایا (زەوی) بووە، لەگەڵیدا باوکی نەوەی یەکەمی تایتان بووە. بەڵام هیچ ئاینێک کە ڕاستەوخۆ ئاراستەی ئۆرانۆس کرابێت تا سەردەمی دێرین ماوەتەوە، و ئۆرانۆس لە نێوان کەسەکاندا لە گۆزەی ڕەنگاوڕەنگی یۆنانیدا دەرناکەوێت. بەڵام ڕەنگە زەوی و ئاسمان و ستیکسی توخمییەکان لە بانگەوازێکی ڕێزلێنان لە داستانی ھۆمیرۆس یەکبگرن. ئۆرانۆس پەیوەندی بە خوداوەندی ڕۆمانی کایلۆسەوە هەیە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی یۆنان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی کتێب
* دەروازەی چاند
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ئایین
# ئەپۆفیس ٩٩٩٤٢

ڤیدیۆ: گەڕەستێرۆچکەی ئەپۆفیس لە ساتی نێزیکترین خاڵی لە زەوی بەپێی پێشبینیەکان لە نیسانی ساڵی ٢٠٢٩، ڕەنگی فیروزی ئاماژە بە هەبوونی مانگە دەستکردەکانی دەرەوەی زەوی دەکا، ڕەنگە پەمبەکەش ئاماژەیە بە وێستگەی بۆشایی نێونەتەوەیی
**ئەپۆفیس** (بە ئینگلیزی : Apophis)کاتێک لۆ یەکەمجار دۆزرایەوە، ئەو تەنە ناوی کاتی **2004 MNی** وەرگرتووە و هەواڵ و بابەتە زانستییە سەرەتاییەکان بە شێوەیەکی سروشتی بەو ناوە ئاماژەیان پێکردووە، ئەپۆفیس یەکێکە لە گەڕەستێرۆچکە نێزیکەکانی هەسارەی زەوی ئەو گەڕەستێرۆچکەیە ئاشکرا کرایە لە ساڵی ٢٠٠٤، قەبارەکەی دەگاتە ٣٧٠ مەتر (١٢١٠ پێ)، پێکهاتەکەی لە ئاسنە و کێشی دەگاتە ٢٠ ملیۆن تەن، وە خوولگەکەی نێزیکە لە خوولگەی زەویە.

## دۆزینەوە و ناونان

ئەپۆفیس لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ لەلایەن ڕۆی ئەی تاکەر، دەیڤید جەی تۆلێن و فابریزیۆ بێرناردی لە ڕوانگەی نیشتمانی لوتکەی کیت دۆزرایەوە، هەروەها لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ساڵی ٢٠٠٤ ئاشکرا کرا لە لە ئوستورالیا لەلایەن دکتۆر گۆردۆن کاراد، هەروەها کاتێک خولگەی بە ڕادەیەکی پێویست باش حیساب کرا، ژمارەی هەمیشەیی ٩٩٩٤٢ی وەرگرت(تەنها ١٠ هەزار تەن ژمارەیی هەمیشەییان هەیە لە گەردوون، هەر تەنێک لە سەرەتای دۆزینەوەی لەلایەن یەکێتی فەلەکناسانی نێودەوڵەتی ناوێکی کاتی پێدەدرێت کە پێکدێ لە ساڵی دۆزینەوە و دوو پیت لەگەڵی لۆ نمونە "1992 KD" ژمارەی هەمیشەیی کاتێک دەدرێتە تەنێک کە حیسابی وردی خوولگەکەی لۆ کرابێت و زانیاری تەواو هەبێت لەسەری) ئەپۆفیس لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ پاشی وەرگرتنی ژمارەیەکی هەمیشەیی وای لێکرد کە شایستەی ناونانی لەلایەن دۆزەرەکانییەوە بێت، و لە ١٩ی تەمموزی ٢٠٠٥دا ناوی "ئەپۆفیس"یان هەڵبژارد.

 قەبارەی گەڕەستێرۆچکەی ئەپۆفیس بەراورد بە تاوەری ئیڤڵ و باڵاخانەی ئیمپایەر ستێت
## تایبەتمەندی جەستەیی

بە پشتبەستن بە ڕووناکی چاودێرکراو، تیرەی ئەپۆفیس لە سەرەتادا بە ٤٥٠ مەتر (١٤٨٠ پێ) خەمڵێندرا، خەمڵاندنێکی وردتر لەسەر بنەمای چاودێری سپێکترۆسکۆپی لە دامەزراوەی تەلیسکۆبی ژێر سووری ناسا لە دوورگەی هاوایی لەلایەن بینزێل و ریڤکین پاس و تۆکوناگا لە ساڵی ٢٠٠٥ نیشانیدا کە ئەپۆفیس٣٥٠ مەترە (١١٥٠ پێ). لاپەڕەی مەترسی کاریگەری ناسا تیرەی ٣٣٠ مەتر (١٠٨٠ پێ) دەخاتە ڕوو و بە بارستەی ٤×١٠١٠ کیلۆگرام دەخاتە ڕوو بە پشتبەستن بە چڕی گریمانەکراو کە ٢.٦ گم/سم3 خەمڵاندنی بارستە نزیکترە لە خەمڵاندنی تیرە، بەڵام دەبێت وردتر بێت، هەروەها پێشبینی دەکرێ لە ساڵی ٢٠٢٩ ئەپۆفیس بە چاووی ڕووت ببیندرێ.

## سەرچاوە

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی زانست
# ڕۆزیتا

وێنەیەکی دیزاینکراوی کەشتی ئاسمانی رۆزیتا
**رۆزیتا** (بە ئینگلیزی: Rosetta) یان رەشید، کەشتیەکی ئاسمانی دەزگای بۆشایی ئەورووپی بوو، لە ٢ ئازاری سالی ٢٠٠٤ رەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، بۆ ئەستێرەی کلکداری (تشوریوموڤ جیراسیمینکۆ)(Comet Churyumov–Gerasimenko) کەشتی ئاسمانی رۆزیتا گەیشتە نزیکی ئەستێرەی کلکدارەکە لە نزیکی مانگی ئابی ٢٠١٤، لە تشرینی دووەم ٢٠١٤ کەشتی **فیل** کە بەشێک بوو لە کەشتی ئاسمانی **رۆزیتا** ئەو بەشە لە کەشتیەکە جیا بویەوە و چووە سەر ئەستێرە کلکدارەکە، ھەتا چەندین لێکۆلینەوەو بکا و زانیاری تەواو و ورد بگەێنێتەوە سەر زەوی، ئەو کەشتیە نزیکی ١٠ سال بە رێگەوە بوو تا گەیشتە ئەو ئەستێرە کلکدارە، ناوی کەشتی رۆزیتا لە ناوی بەردێکی میسری وەرگیراوە لە بەردی ڕەشید.

## ھەنگاوەکانی ناردن

ئەو ھێلانەی دیارکردنی رۆیشتنی کەشتی ئاسمانی رۆزیتان بە نێوو سیستەمی کۆمەلەی خۆر تا گەیشتن بە ئەستێرەی کلکدارەکە
ئەو کەشتیە ئاسمانیە بە چەندین ھەنگاو گەیشتیتە نزیکترین خال و چەند ھەنگاوێکی بریوە تا بگاتە ئەو ئەستێرە کلکدارە. ئەوانیش:

* نێردرا: لە ٢ ئازاری سالی ٢٠٠٤ لە کاژێر (٨:١٧) بە کاتی ناوەندی ئەورووپا
* یەکەمین خوولی لە دەوری زەوی کرد لە (٤ ئازاری سالی ٢٠٠٥) لە بەرزی ١٩٠٠ کیلۆمەتر
* سەیرکردنی ژین لەسەر مەریخ لە ٢٥ شووباتی ٢٠٠٧ لە بەرزی ٢٥٠ کیلۆمەتر
* خوولی دووەمی لەسەر زەوی لە ١٣ تشرینی دووەمی سالی ٢٠٠٧ لە بەرزی ٥٢٩٥ کیلۆمەتر
* سەیرکردنی ژین لەسەر ئەستێرەی کلکداری شتاینس ٢٨٦٧ لە ٥ ئەیلوولی سالی ٢٠٠٨ لە بەرزی ٨٠٠ کیلۆمەتر
* خوولی سێیەمی لەسەر زەوی لە ١٣ تشرینی دووەمی سالی ٢٠٠٩ لە نێوانی ٢٤٨١ کیلۆمەتر
* سەیرکردنی ژین لەسەر ئەستێرەی کلکداری " Lutetia " لە ١٠ تشرینی دووەمی سالی ٢٠١٠ لە دووری ٣١٦٢ کیلۆمەتر
* نزیک بوونەوە لە ئەستێرەی کلکداری (تشوریوموڤ جیراسیمینکۆ) لە ٢٠١٤
* وێنەگرتنی سەر رووی ئەستێرە کلکدارەکە لە ئابی ٢٠١٤
* جیابوونەوەی کەشتی **فیل** لە کەشتی ئاسمانی رۆزیتا لە ١٢ تشرینی دووەمی ٢٠١٤

## پێشانگا

* رۆزیتا و **فیل** (خەیالی)
* کەشتی (فیل) ئەستێرەی کلکداری بی ٦٧ (خەیالی)
* چالە بەفرەکانی سەر کلکدار لەلایەن (فیل) (خەیالی)
* راپۆرت دەربارەی کەشتیەکە لەلایەن ناوەندی چاودێری ئەڵمانیا DLR

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی

مالپەری فەرمی کەشتی ئاسمانی رۆزیتا

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
# 2013 ND15

ئەنیمەیشنی ٢٠١٣ ND15 بە بەراورد بە خۆر و هەسارەی زوحەل.      خۆر **·**       ڤینۆس **·**        2013 ND15
**2013 ND15** گەڕەستێرۆچکەیەکی گچکەیە و ترۆجانێکی کاتی هەسارەی ڤینۆسە، بە یەکەم ترۆجانی ڤینۆس ناسراوە.

## دۆزینەوە و خولگە و تایبەتمەندییە فیزیاییەکانی

ئێن دی لە ١٣ی تەمموزی ٢٠١٣ لەلایەن ن.پریماک، ئە.شولتز، ت.گۆگیا و ک.چامبەرز دۆزرایەوە، کە چاودێرییان دەکرد بۆ پڕۆژەی (Pan-STARRS). تا مانگی ئەیلولی ٢٠١٤ نزیکەی ٢١ جار بینراوە و ماوەی داتا-ئارک ٢٦ ڕۆژە. گەرەستێرۆچکەیەکی گەورەی ئاتنە و میحوەرەکەی نیمچە سەرەکییەکەی (0.7235 AU) زۆر لە میحوەرەکەی ڤینۆس دەچێت بەڵام ئیکسەنتریسیتی بەرزی هەیە (0.6115) و مەیلی خولگەیی بچووکی هەیە (4.794°). بە گەورەیی ڕەهای ٢٤.١، تیرەکەی لە مەودای ٤٠١٠٠ م (بۆ مەودای گریمانەکراوی ئەلبیدۆ 0.04-0.20).

## دۆخی داینامیکی ترۆجان و پەرەسەندنی خولگەیی

2013 ND15 وەک ترۆجانی ڤینۆس دەستنیشان کراوە کە دوای خولگەیەکی تادپۆل بە دەوری خاڵی لاگرانجی L4ی ڤینۆسدا دەگەڕێت.

## ئەگەری هەیە گەڕەستێرۆچکەیەکی مەترسیدار بێت

ئێن دی١٥ لە لیستی هەسارۆکەمەترسیدارەکان (PHAs)دا نەخراوەتە نێو لیستی ناوەندی ھەسارە بچووکەکانەوە چونکە گەورەیی ڕەهای زیاترە لە ٢٢.٠، هەرچەندە جارجارە دێتە ناو ٠٠،٥ **ی.ف** لە زەویەوە.

## سەرچاوە

## بەستەری دەرەکی

* دیسکۆڤەری MPEC
* لیستی ئەستێرە بچووکە مەترسیدارەکان (PHAs)

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی کۆمەڵەی خۆر
# ١٨٠١

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٨ – **سەدەی ١٩** – سەدەی ٢٠ |
| ساڵەکان: | ١٧٩٨ ١٧٩٩ ١٨٠٠ – **١٨٠١** – ١٨٠٢ ١٨٠٣ ١٨٠٤ |

١٨٠١ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٥٠٠–٢٥٠١ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١١٧٩–١١٨٠ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٨٠١ *MDCCCI* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٧٩٣–١٧٩٤ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٢٥٠ ԹՎ ՌՄԾ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٢١٥–١٢١٦ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٨٠١–٨٠٢ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٥٥١ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٧٥١ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٢٠٨ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −٤٣ – −٤٢ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٣٤٥ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٣٠٩–٧٣١٠ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 庚申年 (ئاسن مەیموون) ٤٤٩٧ یان ٤٤٣٧     *— تا —* 辛酉年 (ئاسن کەڵەشێر) ٤٤٩٨ یان ٤٤٣٨ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٣٤٤ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٩٦٧ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Kansei ١٣ (寛政１３年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٢ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١١٦٣ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٥٦١–٥٥٦٢ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٥١٧–١٥١٨ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤١٣٤ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١١١ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١١١年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٨٠١ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٨٥٧–١٨٥٨ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٧٢٣–١٧٢٤ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٩٠٢–٤٩٠٣ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٥٥٤ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٤١ جۆرجی\_سێیەم – ٤٢ جۆرجی\_سێیەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٨٠١** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# کۆریۆگرافی

**کۆریۆگرافی** ھونەر یان ڕاھێنانێکە بۆ دیزاینکردنی جووڵەی دوا بە دوا یەکی لەسەر کەسێک (یان تەنھا باسکراو یان وێنەدرووستکراو) کە جووڵە و شێوە یان پێکەوە دیاریکراون. *کۆریۆگرافی* دەتوانرێ تەنھا دیزاینەکە بێ

کۆریۆگرافی لە دانسی ئیسپانی «کەچوچا» کە خراوەتەڕوو بە ھێماکردنی سەماکردن
بەتەنیا. کۆریۆگرافەر کەسێکە کە کۆریۆگرافی درووستدەکات دوای مەشقکردن لە ھونەری *کۆریۆگرافی*. کۆریۆگرافی لە زۆر لە بوارەکاندا بەکاردەھێنرێت، وەک شانۆی میوزیکی، سیناماتۆگرافیا، جیمناستیک، شانۆ، بەرھەمھێنانی یارییە ئەلیکترۆنییەکان، فیلم کارتۆنەکان و زۆرانی تر. لە جۆرەکانی کۆریۆگرافی بەکاردەھێنرێت بۆ جووڵەی مرۆڤ و شێوەکەی. لە سەمادا، وەک کۆریۆگرافیی سەماکردن و *ئاوازدانانی سەماکردن* بەکاردەھێنرێت.

## وشەڕەتناسی

مانای وشەی کۆریۆگرافی لە زمانی یۆنانی ھاتووە کە مانای «نووسینی سەما» دەگەیەنێت، "χορεία" (سەماکردنی چەماوەیی)، "γραφή" (نووسین). دەرکەوتنی یەکەمی لە فەرھەنگە ئینگلیزییەکان بۆ پەنجایەکان دەگەڕێتەوە و وشەی «کۆریۆگرافەر» بۆ یەکەم جار بەکارھێنرا وەک سوپاسێک بۆ کۆریۆگرافەر «جۆرج بالەنشین» لە درامای *On Your Toes* (لەسەر پەنجەپێکانت) لە ساڵی ١٩٣٦. پێش ئەوە، کۆریۆگرافەرەکان لە کۆتایی فیلم و شانۆکان سوپاس دەکران بە وتەی "سەماکان لەلایەن.." وەک ئاماژەکردنێک بۆ کۆریۆگرافەرەکان.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی وەرزش
* دەروازەی سەما
* دەروازەی ھونەرەکان
# ٢٠ی تەممووز

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | تەممووز | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ |
| 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ |
| ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ |
| ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ |
| ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |   |
| **٢٠٢٦** |

**٢٠ی تەممووز** ٢٠١ەم ڕۆژی ساڵە (٢٠٢ەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٦٤ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## رووداوەکان

## لە دایکبوون

## مردنەکان

## بۆنەکان

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات