Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کانجی

وشەی کانجی نووسراوە بە ھیراگانا (ڕاست) و بە **کانجی** (چەپ)
**کانجی** (بە ژاپۆنی: 漢字) قورسترین بەشی زمانی ژاپۆنییە بەتایبەتی بۆ بیانییەکان. کانجی بەکاردێت لەگەڵ ھیراگانا و کاتاکانا بۆ نووسینی زمانی ژاپۆنی. زمانەکە بریتییە لە ڕەچەڵەکی چینی و لە سەدەی پێنجی زایینی لە کاتی گواستنەوەی دینی بووزی بۆ ژاپۆن جێگیر بووە و ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە زمانی ژاپۆنی تەنھا زمانی زارەکی بوو بەڵام ئەوان کانجیان برد و دەستیان کرد بەبەکار ھێنان و نووسین پێی.

## خوێندنەوە

دابەش دەبێت بۆ:

* خوێندنەوەی چینی (音読み) دەخوێنرێتەوە (On'yomi): زۆربەی کانجی ھاتووە لە چینەوە لە سەدە جیاوەزەکانەوە و لە شوێنە جیاوازەکان، بۆیە دەبینین زۆرێک لە خوێندنەوە چینییەکان مانای جیاوازیان ھەیە.
* خوێندنەوەی ژاپۆنی (訓読み) دەخوێنرێتەوە (Kun'yomi): بریتییە لەو خوێندنەوەی کە لەسەر پێکھاتەیەکی وتنی تایبەت دروست بووە پێش ھاتنی لە چینەوە. واتە بریتییە لە خوێندنەوەی ژاپۆنی بە مانایەک کە ھەمان مانای کانجی ھەیە؛ و وەک چینی ئەمیش چەند خویندنەوەیەکی جیاواز ھەیە.

## ژمارەی کانجی

ژمارەی بڕگەکانی کانجی ٥٠٬٠٠٠ پیتە بەڵام دوای جەنگی جیھانی دووەم کەم بووەوە بۆ ١٩٤٥ پیت.

## ھەروەھا

* ڕۆژی کانجی
* زمانی ژاپۆنی
* ھیراگانا
* کاتاکانا

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «كانجي»، ویکیپیدیای عەرەبی. سەردان لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٧.

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Kanji»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٧.

* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی زمان
* دەروازەی چین
* دەروازەی نووسین
# لاتینینووسیی ھێپبێرن

| لاتینینووسیی ھێپبێرن |
| --- |
|  |
| لقی | orthographic transcription |
| ناو بە زمانی فەرمی | ヘボン式ローマ字 |
| ناونراوە لەدوای | جەیمز کێرتیس ھێپبێرن |
| وڵات | ژاپۆن |
| زمان | زمانی ژاپۆنی |
| زانا | جەیمز کێرتیس ھێپبێرن |
| کاتی دۆزینەوە | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٨٦ |
| Does not have characteristic | ISO standard |
| بەکاردەھێنێت | diacritic، variable-width character encoding |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

جەیمز کێرتیس ھێپبێرن، سەرچاوەی نووسینی لاتینی ھێپبێرن
**لاتینینووسیی ھێپبێرن** یان **نووسینی لاتینی ھێپبێرن** (بە ژاپۆنی:|ja ヘボン式ローマ字 Hebon-shiki Rōmaji) ئاماژەیە بۆ بەکارھێنانی پیتە لاتینییەکان بۆ نووسینی زمانی ژاپۆنی کە بە وێنەوشە (یان لۆگۆگرام) نووسراوە کە لە (کانجی) چینی و پیتە بزوێنەکانی تر (کانا) وەرگیراوە. ئەم سیستەمە بۆ ئاسانکاری خوێندنەوەی دەقە ژاپۆنییەکان بەکاردێت بۆ ئەو کەسانەی کە زمانەکە نازانن، وەک ناو لەسەر نیگارەکانی شەقام و ڕەگەزنامە و فەرھەنگ و پەرتووکی خوێندن بۆ خوێندکارانی زمانی بیانی. ئەم سیستەمە لە ساڵی ١٨٨٧ لەلایەن جەیمز کێرتیس ھێپبێرن لەکاتی نووسینی فەرھەنگێکی ئینگلیزی بۆ زمانی ژاپۆنی دروستکراوە. لە سەرەتای دامەزراندنییەوە تا سەدەی بیست و یەکەم لە ھەموو سیستەمەکانی ڕۆمانکردنی زمانی ژاپۆنی کە بەکارھێنراون و بە بەناوبانگترین سیستەم ماوەتەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی زمان
# وێنەوشە

زمانی هیرۆگلیفی میسری کە بناغەکەی بریتیە لە وێنەپیت (لۆگۆگرام).
**وێنەوشە** (وێنە + وشە) یان **وێنەوتە** بریتیە لە پیتێکی نوسراو کە وشەیەک یان دەستەواژەیەک بنوێنێ. پیتە چینیەکان (ھەروا زمانی کانژی یابانی)یش وێنەوشەن. ھەندێ لە زمانی ھیرۆگلیفی میسری کۆنیش بریتین لە وێنەوشە کە بە بزماری نوسراون ئەوانیش وێنەوشەن.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زمان
* دەروازەی نووسین
# ھانجا

| ھانجا |
| --- |
|  |
| لقی | demotic Chinese characters |
| دامەزران | ٤. سەدە پێش زایین |
| ناو بە زمانی فەرمی | 한자، 漢字 |
| لەسەر بنچینەی | پیتی چینی |
| وڵاتی بنەڕەت | کۆریا |
| زمان | زمانی کۆری |
| سیستەمی نووسین |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

هانجا
**هانجا** (بە هانگۆل:한자 ؛ بە ھانجا:漢字 ) ناوێکی کۆریە بۆ پیتەکانی چینی، بە زۆری ئاماژە بەو پیتانەی چینی ئەکات کە لە زمانی چینی وەرگیراون وە هاوبەشییان پێکرا بۆ زمانی کۆری لەگەڵ چۆنیەتیدەربڕینی بە کۆری.

هەرچەندە ئەلفوبێی دەنگداری کۆری ناسراو بە هانگۆل، دروستکرا لەلایەن چەند دەستەیەکی زانایان ڕایانسپارد لە ١٤٤٠ی زایینی لەلایەن پاشا سیجۆنگی مەزن، بەلام ئەوەندە بەربڵاو نەبوو تا سەدەی ١٩ و ٢٠هەمی زاینی.

## سەرچاوە

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hanja

* دەروازەی زمان
* دەروازەی چین
* دەروازەی نووسین
# نووسەکانی چینیی سادەکراو

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |

 |

**نووسەکانی چینیی سادەکراو** یەکێکە لە نووسراوە زمانی چینی. ئەو نووسراوە لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کرا. ھەروەھا لە کۆماری گەلی چین بەکاردێت.

* دەروازەی چین
* دەروازەی نووسین
* دەروازەی زمان