# لونا ٢٥

**Luna 25** (یان **Luna-25** ; بە ڕووسی: Луна-25 </link> ) ئەرکێکی شکستخواردووی ڕووسی بوو بۆ نیشتنەوەی مانگ لەلایەن ڕۆسکۆسمۆس لە مانگی ئابی ٢٠٢٣ کە پلانی دانابوو لە نزیک جەمسەری باشووری مانگ بنیشێتەوە، لە دەوروبەری کانییەکەی بۆگوسلاڤسکی .

پەڕگە:Maquette-Luna-Glob-Lander-b-DSC 0075.jp لونا ٢٥
سەرەتا پێی دەگوترا (**Luna-Glob lander)** ( بە ڕووسی: Луна-Глоб </link> )، ناوی گۆڕدرا بۆ لونا ٢٥ بۆ جەختکردنەوە لەسەر بەردەوامی لەگەڵ پڕۆژەی لونا سۆڤیەت لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، هەرچەندە هێشتا بەشێک بوو لەوەی کە لە کاتێکدا وەک بەرنامەی گەڕان بەدوای مانگدا (Luna-Glob) چەمکسازی کرابوو. ئەوە یەکەم نیشتنەوەی مانگ بوو کە دەزگای بۆشایی ئاسمانی ڕووسی ڕۆسکۆسمۆس ناردبووی بۆ سەر مانگ (سەرەڕای ئەوانەی کە لەلایەن بەرنامەی بۆشایی ئاسمانی سۆڤیەتەوە نێردراون) و دەبووە یەکەم نیشتنەوەی مانگ لەسەر جەمسەری باشووری مانگ.

ئەرکی لونا ٢٥ لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٣، کاتژمێر ٢٣:١٠ بە کاتی ناوەندی ئەمریکا، لەسەر لوتکەی موشەکی (سۆیوز-٢.١b) لە کۆسمۆدرۆمی ڤۆستۆچنی لە هەرێمی عەمور لە ڕۆژهەڵاتی دووری ڕووسیا بەرزبووەوە، و لە ١٦ی ئابدا گەیشتە ناو خولگەی مانگەوە . لە ١٩ی ئاب کاتژمێر ١١:٥٧ بە کاتی ناوەندی ئەمریکا، کەشتییە نیشتنەوەکە دوای مانۆڕێکی خولگەیی شکستخواردوو لەسەر ڕووی مانگ کەوتە خوارەوە.

## مێژوو

 شوێنی نیشتنەوەی پێشنیار کراو
کەشتی ئاسمانی پێشووی نیشتنەوەی مانگ لە زنجیرەکەدا کەشتییەکی سۆڤیەت بوو بە ناوی لونا ٢٤ کە لە ساڵی ١٩٧٦ هەڵدرا. پلانە تازەپێگەیشتوەکان بۆ ئەوەی بوو بە لونا ٢٥ لە کۆتاییەکانی نەوەدەکانەوە دەستی پێکرد، هەڵسەنگاندنی دوو دیزاینی کەشتی ئاسمانی تا ساڵی ١٩٩٨ ئەنجامدرا. هەوڵەکان بۆ زیندووکردنەوە و تەواوکردنی پڕۆژەکە بە درێژایی ساڵانی ٢٠٠٠ بەردەوام بوو و بە هەوڵێکی لەبارچوو بۆ هاوکاری نێودەوڵەتی لە ڕێگەی یەکگرتنەوە لەگەڵ کەشتیی دەزگای بۆشاییی ژاپۆن کە ئێستا هەڵوەشاوەتەوە بە ناوی (Lunar-A orbiter)، و فشارەکانی هەوڵێکی دیکەی ئەرکی هاوبەشی مانگی لەگەڵ ڕێکخراوی توێژینەوەی بۆشایی ئاسمانی هیندستان ( ئیسرۆ) (کە بەبێ بەشداری ڕووسیا بەردەوام بوو ).

پلانە سەرەتاییەکانی ئەرکەکان داوای لاندەر و ئۆربیتێریان دەکرد، لەگەڵ ئەوەی ئەم دووەمیان ئامێری دزەپێکەری کاریگەریش جێگیر دەکرد. لە فۆڕمی کۆتاییدا، لونا ٢٥ تەنها کەشتیەکی نیشتنەوە بوو، ئەرکی سەرەکی تاقیکردنەوەی تەکنەلۆژیای نیشتنەوە بوو. ئەرکەکە ٣٠ kiloگرام (٦٦ pound) ئامێری زانستی هەڵگرتبوو، لەوانەش قۆڵێکی ڕۆبۆتی بۆ نمونەی خاک و ڕەقەکاڵای کونکردنی خاکی مانگ.

دواکەوتنەکانی ساڵانی ٢٠١٠ یەکەمجار بەهۆی دووبارە کارکردنەوە و دواکەوتنی بەرچاوەوە هات کە بەهۆی شکستی فۆبۆس-گرونتەوە لە ساڵی ٢٠١١دا هاتە ئاراوە. لەم خاڵەدا دیزاینی مۆدێرن لونا ٢٥ پەرەی پێدرا. دواتر کارکردن لەسەر نیشتنەوەکە خاو بووەوە بەهۆی فشاری سەرچاوەکان کە خرایە سەر گەشەپێدەری کەشتییە ئاسمانییەکان NPO Lavochkin, وەک مانگی دەستکردی کەشوهەوای Elektro-L No.2 و ڕوانگەی Spektr-RG ، هەروەها سەکۆی نیشتنەوە کە ڕووسیا بەشداری دەکرد لە ExoMars 2020 .

تا ساڵی ٢٠١٧ سیستەمی پاڵنانی کەشتییە ئاسمانییەکە لە قۆناغی کۆکردنەوەدا بوو.

ماوەی ئەرکی پلان بۆ داڕێژراوی فڕۆکە نیشتنەوەکە لەسەر ڕووی مانگ دەبوو لانیکەم ساڵێکی زەوی بێت.

بەلایەنی کەمەوە ١٢.٥ ملیار ڕوبڵ (زیاتر لە ١٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی) بۆ پڕۆژەکە خەرج کرابوو.

## باری سوودبەخشی زانست

لە لاندەرەکەدا ٣٠ kiloگرام (٦٦ pound) ی تێدابوو باری سوودبەخش کە لە هەشت ئامێری زانستی ڕووسی پێکهاتووە:

* ADRON-LR، شیکاری نیوتڕۆنی چالاک و تیشکی گاما بۆ ڕیگۆلیت
* ARIES-L، پێوانەکردنی پلازما لە دەرەوەی زەویدا
* LASMA-LR، سپێکترۆمێتری بارستەیی لەیزەر
* LIS-TV-RPM، سپێکترۆمێتری ژێر سووری کانزاکان و وێنەگرتن
* PmL، پێوانەکردنی تۆز و مایکرۆ نەیزەکەکان
* THERMO-L، پێوانەکردنی تایبەتمەندییە گەرمیەکانی ڕیگۆلیت
* STS-L، وێنەگرتنی پانۆراما و ناوخۆیی
* Laser retroreflector, کتێبخانەی مانگ و تاقیکردنەوەکانی مەودادان

(LINA-XSAN) کە بارێکی سوودبەخشی سویدییە، لە سەرەتادا بڕیار بوو لەگەڵ فڕۆکەی لونا ٢٥ بفڕێت، بەڵام دواکەوتنی بەرواری خستنەبازاڕی وایکرد سوید ئەم پلانە هەڵبوەشێنێتەوە. لەبری ئەوە کۆمپانیای LINA-XSAN لە ساڵی ٢٠١٩ بە کەشتی Chang'e 4 فڕی

کامێرای نمایشی گەشتیاری PILOT-D ی ESA بڕیار بوو لەم ئەرکەدا بفڕێت، بەڵام لەبری ئەوە لەگەڵ دابینکەرێکی خزمەتگوزاری بازرگانی فڕی، بەهۆی بەردەوامی هاوکاری نێودەوڵەتی کە بەهۆی داگیرکردنی ئۆکرانیا لە ساڵی 2022ی ڕووسیا و سزا پەیوەندیدارەکانی سەر ڕووسیا خرایە ژێر گومانەوە . ئامێری نمایشکردنەکە بڕیار بوو زانیاری بۆ نیشتنەوەی ئەرکەکانی دیکە کۆبکاتەوە و هەربۆیە بەشێک نەبوو لە سیستەمی کارپێکردنی نیشتنەوەکە.

## گەشتی ئاسمانی

ڤیدیۆ دەرەکییەکان|  Luna-25 launch |

هەڵدانی کەشتیەکە لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٣ لە کۆسمۆدرۆمی ڤۆستۆچنی بە موشەکێکی (سۆیوز-٢) بە قۆناغی سەرەوەی فرێگاتەوە ئەنجامدرا، لە ١٦ی ئابدا، کەشتی نیشتنەوەکە گەیشتە ناو خولگەی مانگەوە ، کە وادەی نیشتنەوەی بڕیارە ٢١ی ئاب بێت.

### پێکدادان

 شوێنی کاریگەری Luna 25 (تیر)، وێنەی لەلایەن کەشتیی ناسا 's Lunar Reconnaissance Orbiter لە 26ی ئابی 2023 گیراوە. پانایی مەیدانی بینین ١١٠٠ مەتر و لە لوتکەی باکووری مانگ.
لە 19ی ئابدا، ڕۆسکۆسمۆس "دۆخێکی نائاسایی" ڕاگەیاند دوای ئەوەی فەرمانی بە کەشتییە نیشتنەوەکە کرد کە بچێتە خولگەی نیشتنەوە. بەپێی بەڕێوەبەری گشتی دەزگای بۆشایی ڕووسیا ڕۆسکۆسمۆس یوری بۆریسۆڤ ، بزوێنەرێکی مانۆڕ نەتوانرا بکوژێنرێتەوە و بۆ ماوەی ١٢٧ چرکە لەبری ٨٤ چرکە کاری دەکرد کەشتییە نیشتنەوەکە لەسەر ڕووی مانگ کەوتە خوارەوە دوای مانۆڕە شکستخواردووەکە، کە ڕێڕەوێکی دروستکرد کە لەگەڵ مانگدا دەبڕێت لەبری خولگەیەکی هێلکەیی پلان بۆ داڕێژراو بە کەمترین مەودای ١٨کم.

ڕۆسکۆسمۆس ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای ٤٧ خولەک لە دەستپێکردنی هەڵکردنی بزوێنەرەکە پەیوەندییان لەگەڵ کەشتییە ئاسمانییەکە لەدەستداوە. هەوڵەکان لە ١٩ و ٢٠ی ئاب بۆ دیاریکردن و دامەزراندنەوەی پەیوەندی لەگەڵ کەشتییە ئاسمانییەکە سەرکەوتوو نەبوون و لیژنەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لە کەوتنەخوارەوەکە پێکهێنرا.

تیمی کامێرای( LRO) شوێنی ئەگەری کانیاوی کاریگەرییەکەی دۆزییەوە، دوای ئەوەی خەمڵاندنێک لەلایەن توێژەرانی ڕووسیەوە بڵاوکرایەوە. شوێنی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەکە دەکەوێتە سەر لێواری ناوەوەی بەرزی ناوچەی کانیاوی پۆنتێکۆلانت جی لەسەر مانگ، کە تەنها ٤٠٠ کیلۆمەتر لە خاڵی نیشتنەوەی مەبەستی لونا ٢٥ کەمترە ئەگەر هەوڵی ڕێکاری نیشتنەوەی دابێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەری دەرەکی

* «Flight of Luna 25 to the Moon» (بە Russian). spec.tass.ru. لە ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.`{{cite web}}`: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
* Lunar and Planetary Department Moscow University ٢٥ی ئازاری ٢٠١٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
* Soviet Luna Chronology ١ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
* Exploring the Moon: Luna Missions
* Luna-25 Mission Live Tracking

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠