Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# کۆلۆرادۆ

|  |
| --- |
| **ویلایەتی کۆلۆرادۆ** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Flag | Seal of Colorado |
| **نازناوەکانی ویلایەت:** دەوڵەتی سەدەمین |
| **دروشمی فەرمی:** ھیچ شتێک جگە لە خودایی (English: Nothing without providence) |
| Map of the United States with Colorado highlighted |

 |
| **ناوەند** | Denver |
| **گەورەترین شار** | Denver |
| **مەزنترین گەورەشار** | Denver-Aurora CSA |
| **ڕووبەر** | پلە: 8th |
|  - بە کیلۆمیتری ٤گۆش | ٢٦٩٬٨٣٧ |
| **ئاپۆڕه‌** | پلە: 22nd |
|  - سەرژمێریی ۲۰۰۰ | {{{2000Pop}}} |
|  - داھاتی تاک | $57,685 (11th) |
|  - بڵیندترین شوێن | Mount Elbert in Lake County    ٤٤٠١٫٢ میتر |
|  - نزمترین شوێن | Arikaree River at the Kansas border    ١٠١١ میتر |
| **ڕێکەوتی پەیوەست بوون بە ویلایەتە یەکگرتووەکان** | ١ ئاب ١٨٧٦ پلە: 38th |
| **فەرماندار** | John Hickenlooper (D) |
| **ئەندامانی سەنا** | Michael Bennet (D) Cory Gardner (R) |
| **نیشانەی کورتکراوەی ویلایەت** | CO |
| **ماڵپەڕی ڕەسمی ویلایەت** | www.colorado.gov |

**کۆلۆرادۆ** (بە ئینگلیزی: Colorado) ویلایەتێکی ئەمریکایییە کە زۆربەی باشووری چیای ڕۆکی و ھەروەھا بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی فەلاتی کۆلۆرادۆ و لێواری ڕۆژاوای دەشتە گەورەکان لەخۆدەگرێت. کۆلۆرادۆ بەشێکە لە ڕۆژاوای ئەمریکا و باشووری ڕۆژاوای ئەمریکا و ویلایەتە شاخاوییەکان. کۆلۆرادۆ ھەشتەم گەورەترین و بیست و یەکەمین ویلایەتی زۆرترین دانیشتووانی ھەیە لە نێو پەنجا ویلایەتی ئەمریکا. نووسینگەی سەرژمێری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ژمارەی دانیشتووانی ویلایەتی کۆلۆرادۆ لە یەکەمی تەممووزی ٢٠١٦ بە ٥٬٥٤٠٬٥٤٥ کەس دەخەمڵێنێت، کە بە ڕێژەی ١٠٫١٧٪ زیادی کردووە لە دوای سەرژمێری ساڵی ٢٠١٠ی ئەمریکاوە.

ناوی ویلایەتەکە لە ڕووباری کۆلۆرادۆوە ناونراوە، کە گەڕێنەرانی ئیسپانیا ناویان ناوە Río Colorado (بە ئیسپانی بۆ "ڕووباری سوور") بەھۆی ئەو لیتەیەی کە ڕووبارەکە لە شاخەکانەوە ھەڵی گرتبوو. خاکی کۆلۆرادۆ لە ٢٨ی شوباتی ١٨٦١ ڕێکخرا و سەرۆکی ئەمریکا یولیس ئێس گرانت جاڕنامەی ٢٣٠ی واژوو کرد کە لە یەکەمی ئابی ١٨٧٦دا کۆلۆرادۆ وەک ٣٨ەمین ویلایەت وەرگیرا لە یەکێتییەکە. کۆلۆرادۆ بە "ویلایەتی سەدەمین" ناودەبرێت، چونکە لە ھەمان ساڵی ١٠٠ ساڵەی جاڕنامەی سەربەخۆیی ئەمریکادا خرایە بواری جێبەجێکردنەوە.

لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ ویلایەتی وایۆمینگ و نێبراسکا، لە ڕۆژھەڵاتەوە کانزاس، لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ئۆکلاھۆما، لە باشوورەوە نیومەکسیکۆ، لە ڕۆژاوای ویلایەتی یووتا و لە باشووری ڕۆژاوا لە ناوچەی فۆڕ کۆرنێرز لەگەڵ ویلایەتی ئەریزۆنا. کۆلۆرادۆ بە دیمەنی شاخ و دارستان و دەشتە بەرزەکان و دۆڵ و بەرزایی و ڕووبار و زەوییە بیابانییەکانی ناسراوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی جوگرافیا
# مۆزامبیک

| Republic of Mozambique کۆماری مۆزامبیک* *República de Moçambique* (پۆرتووگالی)
 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| **سروود:Pátria Amada* (پۆرتووگالی) *Beloved Homeland* |
| ھەڵکەوتەی  مۆزامبیک  (dark blue)– لە Africa  (light blue و dark grey) – لە the African Union  (light blue)  ھەڵکەوتەی  مۆزامبیک  (dark blue)– لە Africa  (light blue و dark grey) – لە the African Union  (light blue) |
| **پایتەخت** و گەورەترین شار
  | Maputo ﻿ / ﻿ |
| زمانە فەرمییەکان | پرتوگالی |
| ناوی هاووڵاتی | Mozambican
  |
| دەوڵەت | Unitary presidential republic |
|  -  | President | Filipe Nyusi |
|  -  | Prime Minister | Carlos Agostinho do Rosário |
| یاسادانەر | Assembly of the Republic |
| Independence |
|  -  | from Portugal | 25 June 1975  |
|  -  | Current constitution | 30 November 1990  |
| ڕووبەر |
|  -  | سەرجەم | ٨٠١,٥٩٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (35th) ٣٠٩,٤٩٦ مایلی چوارگۆشە  |
|  -  | ئاو (%) | 2.2 |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی 2014 | 24,692,144 (50th) |
|  -  | سەرژمێریی 2007 | 21,397,000 (52nd)  |
|  -  | چڕی | 28.7 کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (178th) ٧٤٫٣کەس لە مایلی چوارگۆشە |
| **GDP** (PPP) | بەراوردی 2012 |
|  -  | سەرجەم | $26.257 billion  |
|  -  | سەرانە | $1,169  |
| **GDP** (nominal) | بەراوردی 2012 |
|  -  | سەرجەم | $14.600 billion  |
|  -  | سەرانە | $650  |
| **Gini** (2008) | 45.7  |
| **HDI** (2014) | 0.416 (١٨٠th) |
| دراو | Mozambican metical (`MZN`)  |
| ناوچەی کاتی | CAT (UTC+2) |
|  -  | ھاوین (DST) | not observed (UTC+2) |
| لای لێخوڕین | left |
| پاوانی ئینتەرنێت | .mz |
| کۆدی تەلەفۆن | +258 |
| Estimates for this country |

**مۆزامبیک** بە ڕەسمی **کۆماری مۆزامبیک** (بە پۆرتووگالی: República de Moçambique) وڵاتێکە لە کیشوەری ئەفریقا. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ماپوتۆیە دەکەوێتە باشووری رۆژهەڵاتی ئەفریقا، سنووری ڕۆژهەڵاتی دەکەوێتە سەر زەریای هیندی ،وڵاتانی هاوسنووری بریتین لە وڵاتی تانزانیا لە باکوور ،مالاوی و زامبیا لە باکووری ڕۆژئاوا ،زیمبابوی لە ڕۆژئاوا وە سوازیلاند و ئەفریقای باشوور لە باشووری ڕۆژئاوا.

## ئایین

| ئایینەکان لە مۆزامبیک |
| --- |
| **ئایینەکان** |  |  | **ڕێژە** |  |
| کاتۆلیک |    | ٣٠٫٠٪ |
| پرۆتێستانت |    | ٣٠٫٠٪ |
| سوننە |    | ٢٠٫٠٪ |
| بێ ئایین  |    | ٢٠٫٠٪ |

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئەفریقا
* دەروازەی وڵاتەکان
# مێژووی ئیسرائیل

| مێژووی ئیسرائیل |
| --- |
|  |
| لقی | مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین |
| بابەتی لاوەکی | ئیسرائیل |
| وڵات | ئیسرائیل |
| جێ | خاکی ئیسرائیل |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**مێژووی ئیسرائیل** (بە ئینگلیزی: History of Israel) وڵاتی ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٤٨ بە فەرمی دامەزراوە. ھەرچەندە پێویستە مێژووی ئیسرائیل بەو شێوەیە ھەژمار بکرێت کە دوو بەش لە مێژووی جوولەکەکان لە خاکی کۆنی ئیسرائیل و مێژووی دەوڵەتی مۆدێرن ئیسرائیلدا لەخۆدەگرێت. ئەم وڵاتە بە نزیکەیی دەکەوێتە شوێنی شانشینی کۆنی جوولەکەکان، بەو جیاوازییەی کە ئەو خاکە کۆنە کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردنیشی لەخۆگرتبوو. ئەم شوێنە شوێنی لەدایکبوونی زمانی عیبری بووە کە ئەمڕۆ لە ئیسرائیل قسەی پێدەکرێت. ھەروەھا لەم خاکەدا شوێنی پیرۆز بۆ ئایینی جوولەکایەتی و مەسیحییەت و ئیسلام و بەھایی ھەیە. سەرەڕای ئەوەی کە خاکی ئیسرائیل بەدرێژایی سەدەکان دەستی لە نێوان ئیمپراتۆرییەتە جیاوازەکاندا گۆڕی، بەڵام زۆربەی دانیشتووانی ئەو خاکە تا سەدەی سێیەمی زایینی وەک جوولەکە مانەوە. ئەم ناوچەیە لەدوای سەدەی سێھەمەوە بەشێوەیەکی زۆر مەسیحییەت کرا و دوای فەتحکردنی موسڵمانان لە سەدەی حەوتەمدا زیاتر موسڵمان تێدا بوو، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمەوە دیسانەوە جوولەکە زۆری تێدا بوو. لە نێوان ساڵانی ١٠٩٦ بۆ ١٢٩١ز، ئەم ناوچەیە ناوەندی ململانێی نێوان موسڵمانان و مەسیحییەکان بووە لە شەڕەکانی خاچھەڵگریدا و دوای ئەوە تا ساڵی ١٩١٧ بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی دادەنرا.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «History of Israel»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٦ی نیسانی ٢٠٢٣.

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ئیسرائیل
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئایین
* دەروازەی ڕۆژھەڵاتی ناوین
# زایۆنیزم

| زایۆنیزم |
| --- |
|  |
| لقی | ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی، religious nationalism |
| کەسێکی دیار | تیۆدۆر ھێرتسل |
| ناونراوە لەدوای | زایۆن |
| وڵاتی بنەڕەت | ئەورووپای ناوەندی، ئەورووپای ڕۆژھەڵات |
| ئامانجی ھەیە | نیشتمانی گەلی جوولەکە، کۆلۆنیاڵیزم |
| هۆکاری ناڕاستەوخۆ | Haskalah، دژە سامییەت |
| جێبەجێکار | zionist |
| In opposition to | دژە زایۆنیزم |
| بەرامبەر | دژە زایۆنیزم |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

یەکەم کۆنگرەی زایۆنیزمەکان لە بازل لە سویسڕا ساڵی ١٨٩٧
**زایۆنیزم** یان **سەیھۆنیزم** (بە عیبری: צִיּוֹנוּת) بزووتنەوەیەکی ڕامیاری نەتەوەیی جوولەکە یە، کە ئامانجیان دروستکردن و کۆکردنەوەی پاڵپشتی بوو لەپێناو دەوڵەتێک بوو بۆ جووەکان لە خاکی پیرۆز (مەبەستیان لە کەنعان یان فەلەستینی پێشوو). ئامانجەکەیان لە ساڵی ١٩٤٨ ھاتەدی بە درووستبوونی دەوڵەتی ئیسرائیل، لە ساڵی ١٨٩٧ یەکەم کۆبوونەوەی خۆیان لە بازل لە سویسڕا گرێدا لەو کۆبوونەوەیە پەیڕەو و بەرنامەی خۆیان دانا بەبەشداری ٢٠٠ ئەندام، تیۆدۆر ھێرتسلیش بەباوکی زایۆنیزم دادەنرێت.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی زایۆنیزم | بەئینگلیزی

* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی فەلەستین
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ئیسرائیل
* دەروازەی ڕۆژھەڵاتی ناوین
* دەروازەی زانستی سیاسەت
# شێوەزاری نیۆئارامیی بارزانی

ئەم وتارە سەبارەت بە **شێوەزارێکی پەیوەست بە جووەکانەوە** نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە **بارزانی (ڕوونکردنەوە)**.

| بارزانی |
| --- |
|  بَازْرُونِى |
| پەڕگە:بَازْرُونِى |
| قسەی پێدەکرێ لە | کوردستان ئێران |
| ناوچە | کەڕمنشاە |
| ژمارەی ئاخێوەران | ٢٠  (٢٠٠٤) |
| بنەماڵەی زمان | زمانە ئەفریقائاسیایییەکان* سامییەکان
	+ سامیی ناوەندی
		- ئارامی
			* ئارامی ڕۆژاوایی
				+ **بارزانی**
 |
| کۆدەکانی زمان |
| ISO 639-3 | `bjf` |

**شێوەزاری نیۆئارامیی بارزانی** زمانێکی مۆدێرنی جوویەتی ئارامییە کە زۆرجار پێی دەوترێت *نیۆئارامی*. لە سەرەتادا لە سێ گوندی نزیک ئاکرێ لە باشووری کوردستان قسەی پێدەکرا. ناوی ڕەسەنی زمانەکە *لیشانێد جانانە* کە بە واتای 'زمانی ئێمە' دێت، و ھاوشێوەی ئەو ناوانەیە کە لە زاراوە نوێیەکانی تری جووەکانەوە بەکاردەھێنرێن.

ئەم شێوەزارە نزیکە لە لەناوچوون، لە ساڵی ٢٠٠٤دا تەنھا ٢٠ قسەکەری کەسانی بەساڵاچووی ھەبوو.

## پۆلێن

شێوەزاری نیۆئارامی بارزانی وەک بەشێک لە ئەفرۆ ئاسیایی، سامی و ئارامی پۆلێن دەکرێت.

## ئەمانەش ببینە

* ئەلفوبێی ئارامی
* زمانی ئارامی
* بارزانی

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئیسرائیل
* دەروازەی کوردستان
* دەروازەی زمان
* دەروازەی زمانی کوردی
* دەروازەی چاند
# کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل

| کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل |
| --- |
| بە عیبری: הספרייה הלאומית |
|  |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٢ |
| ناو بە زمانی فەرمی | הספרייה הלאומית، المكتبة الوطنية الإسرائيلية، בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי |
| کورتەناو | NLI |
| بەڕێوەبەر | Oren Weinberg |
| وڵات | ئیسرائیل |
| دابەشکاریی کارگێڕی | ئورشەلیم |
| جێ | National Library of Israel (Kaplan)، National Library of Israel (Givat Ram) |
| پۆتانی شوێن | ٣١°٤٦′٣٩″N ٣٥°١٢′١١″E |
| خاوەنی | Valmadonna Trust Library، Bait La Zemer Ha-Ivri |
| کارپێکەر | زانکۆی عیبریی ئۆرشەلیم، ئیسرائیل |
| کۆدی پۆستە | 9139002، 9195015 |
| Phone number | +972-74-733-6336 |
| Fax number | +972-74-733-6337 |
| ناونیشانی ئیمەیڵ | mailto:reference@nli.org.il |
| وێبگە |  |
| وێبگەی فەرمی |    |
| Terms of service URL |    |
| بەستەری وەسفکراو |  |
| دەقی سەرەکی ڕێکخراوەیی | Q116857757 |
| Content partnership category | Category:GLAM National Library of Israel، Category:Images donated as part of the collaboration project between National Library of Israel and Wikimedia Israel |
| بەستەری گەران |  |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل** (بە عیبری: הספרייה הלאומית) کتێبخانەی تایبەتە بە کۆکردنەوەی گەنجینەی کولتووری ئیسرائیل و میراتی جوولەکەکان. کتێبخانەکە زیاتر لە ٥ ملیۆن کتێبی تێدایە، و دەکەوێتە کۆمەڵگەی حکومی (کیریات حەمەمشالە) لە نزیک کنێست.

کتێبخانەی نیشتمانی خاوەنی گەورەترین کۆمەڵەی جیھانی ھیبریکا و جودایکایە، و کۆگای چەندین دەستنووس و کتێب و شوێنەوارە دەگمەن و ناوازەیە.

## دۆخی یاسایی کتێبخانەی نیشتمانی (٢٠٠٧)

لە ساڵی ٢٠٠٧ کتێبخانەکە بە فەرمی وەک کتێبخانەی نیشتمانی دەوڵەتی ئیسرائیل ناسێندرا دوای پەسەندکردنی یاسای کتێبخانەی نیشتمانی. یاساکە کە لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە، ناوی کتێبخانەکەی گۆڕی بۆ «کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل» و بە شێوەیەکی کاتی کردە کۆمپانیایەکی لاوەکی زانکۆکە، دواتر بووە کۆمپانیایەکی تەواو سەربەخۆی بەرژەوەندی کۆمەڵایەتی، کە بە ھاوبەشی لەلایەن حکوومەتەوە خاوەندارێتی دەکرێت لە ئیسرائیل (٥٠٪)، زانکۆی عیبری (٢٥٪) و ڕێکخراوەکانی دیکە.

## باڵەخانەی نوێ

کتێبخانەی نیشتمانی ئیسرائیل (بینایەکی نوێ)
لە ساڵی ٢٠١٤دا پڕۆژەی ماڵێکی نوێی کتێبخانە لە قودس پەردەی لەسەر لادرا. بیناکە ٣٤ ھەزار مەتر چوارگۆشەیە، لەلایەن کۆمپانیای تەلارسازی ھێرزۆگ و دی میرۆن کە بنکەکەی لە بازل دیزاین کراوە. مەراسیمی دانانی بەردی بناغە لە ساڵی ٢٠١٦ بەڕێوەچوو، ڕێکەوتی تەواوکردنی چەندین جار دواخرا و بینای کتێبخانەی کۆن لە گیڤات ڕام بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی تا ئەیلوولی ٢٠٢٣. بۆنە گەورەکانی کردنەوەی کە پلانی بۆ دانرابوو بۆ ھەفتەی ٢٢ی تشرینی یەکەم ھەڵوەشایەوە بەھۆی… شەڕی ئیسرائیل و حەماس لە ساڵی ٢٠٢٣ و بینا نوێیەکە لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ دەرگاکانی بەڕووی خەڵکدا کردەوە، بەھۆی سنوورداربوونی پەیوەست بە شەڕەوە خزمەتگوزاری و توانای سنووردار بوو.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئیسرائیل
# باکوو

| باکوو
Bakı |
| --- |
| شار |
| Baku |
| چەند دیمەنێکی شاری باکوو |
| دروشمی خانەدانی |
| ناسناو(ەکان): شاری بایەکان (Küləklər şəhəri) |
| وڵات |  ئازەربایجان |
| پارێزگا | ئابشێرۆن |
| دەسەڵات |
|  • شارەوان | ئێلدار عەزیزۆڤ |
| ڕووبەر |
|  • شاری | ٢١٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٨٣٠ میلی چوارگۆشە) |
| بەرزایی | -٢٨ مەتر (−٩٢ پێ) |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠٢٠) |
|  • شار | ٣،١٢٥،٠٠٠ |
| وێبگە | www.baku-ih.gov.az |

**باکوو** یان **باکۆ** (بە ئازەربایجانی: *Bakı*) گەورەترین شار و پایتەختی وڵاتی ئازەربایجانە. ئەو شارە لە ڕۆژاوای ئەورووپا، و کەناری دەریای کاسپیەن ھەڵکەوتووە.
لە ساڵی ٢٠٢٠دا ژمارەی دانیشتووانی شاری باکوو ٣،١٢٥،٠٠٠ کەس بووە و بە دەوروبەری دەگاتە ٥،١٠٥،٢٠٠ کەس، ھەروەھا پڕ لە دانیشتووترین شاری قەوقازە.

## پێشانگا

*
*
*
*
*
*
*
*

## ئەمانەش ببینە

* سومگایت
* پایتەختی دەوڵەتانی جیھان
* کاتنامەی باکوو

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

‏

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی ئازەربایجان
# مایکرۆ-

**مایکرۆ (μ)** یان **میکرۆ** پێشگرێکی سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە لەگەڵ ١٠-٦ (یەک میلیۆنەم) بەرابەرە. نیشانی ئەم پێشگرە پیتی یۆنانیی μ (موو)یە. مایکرۆ تەنیا پێشگری سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکانە کە بۆ نیشانەکەی لە نووسەیەک کەڵک وەرگیراوە کە لە ئەلفوبێی لاتینیدا نییە.

داڕێژە:پێشگرەکانی سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان

## ئەمانەش ببینە

* مایکرۆمەتر
* مایکرۆمەتری دووجا
* مایکرۆچرکە

* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی زانست
# ئەلفوبێی سیرلیک

هەندێک لە پیتەکانی ئەلفوبێی سیرلیک
**ئەلفوبێی سیرلیک** ئەلفوبێیەکە تایبەت بۆ نووسینی زمانگەلێک وەک زمانی ڕووسی، زمانی ئوکراینی و چەندین زمانی دیکە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی زمان
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی بیلاڕووس
* دەروازەی نووسین
# ڕەقامێر

| ڕەقامێر |
| --- |
|  |
| لقی | ئامێری ئەلیکتڕۆنی، physical technological component |
| بەشێکە لە | کۆمپیوتەر |
| بەکارهێنەر | سیستمی بەکارخەری، device driver |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |    |
| بەرامبەر | نەرمامێر |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ڕەقامێر** یان **ھاردوێر** (بە ئینگلیزی: Hardware)، بەھەموو کەرەستەیەکی ڕەق دەوترێت کە لە ماددەیەکی کانزایی دروست کرابێت.

## ڕەقامێری کۆمپیوتەر

بەشی فیزیاییی سیستمی کۆمپیوتەری، لەبەرگرەوەی ھەموو دەزگا و خولگە ئەلەکتریکی و ئەلەکترۆنییەکان، دەزگا ئەلەکترۆمیکانیکییەکان و، بەشە میکانیکییەکان و جەستە، ھەروەھا وەکوو لقێک لە زانستی کۆمپیوتەر، کە خەریکی خوێندنەوەی ئەم باسلێکراوانەیە، وەک مۆدێم، تەختەکلیل، چاپکەر و کارتە ھەمە جۆرەکانی کۆمپیوتەر. ڕەقامێری کۆمپیوتەر لە ئامێری پێدان و ئامێری دەرکردن (Input/Output Devices) پێکدێت.

### یەکەی سیستمی کۆمپیوتەر

پێکھاتەی ڕەقامێرە بنچینەیییەکانی کۆمپیوتەرێکی کەسیی ھاوچەرخ، بریتییە لە مۆنیتەرێک، مادەربۆردێک، سی-پی-یوویەک، ڕامێک، دوو کارتی فراوانبوون، سەرچاوەیەکی وزە، درایڤی پەپکی بینایی، وەگەڕخەرێکی دیسکی ڕەق، تەختەکلیلێک و ماوسێک
* یەکەی سیستم یان کەیسی کۆمپیوتەر:
	+ یەکەی ڕێکخەری وزە
		- یەکەی ناوەندیی پێوەئاژۆیی
		- یادگەی گەیشتنی ھەڕەمەکی (RAM)
		- یادگەی خوێندنەوە بەتەنھا (ROM)
		- کارتی دەنگ
		- کارتی وێنە
		- کارتی ئینتەرنێت
		- ھەر جۆرە کارتێکی تر
	+ وەگەڕخەری دیسکی ڕەق

### ئامێرە داخلکەرەکان

* تەختەکلیل
* ماوس
* مایکرۆفۆن
* سکانەر
* کامێرای وێب

### ئامێرە دەرکەرەکان

* مۆنیتەر
* بڵندگۆی کۆمپیوتەر
* چاپکەر

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی زانست
# کایەی ئەرکەید

| کایەی ئەرکەید |
| --- |
|  |
| لقی | electronic game، coin-operated device |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کایەی ئەرکەید** (بە ئینگلیزی: Arcade Game) ئامێرێکی کات بەسەربردنە کە بە سکە کاردەکات (ھەروەھا بە کارتیش کاردەکات) کە بە شێوەیەکی باو لە شوێنە گشتییەکانی وەک چێشتخانە و کافێ و بە تایبەتی شوێنی یارییە ڤیدیۆیییەکان بەکاردەھێنرێت.
زۆربەی یارییە ئەرکەیدەکان بریتین لە یارییە ڤیدیۆیییەکان، ئامێری پینبۆڵ، جەوکبۆکس، یارییە ئەلکترۆمکانیکەکان و کات بەسەربردنی کرین. سەردەمی زێڕینی یارییە ئەرکەیدەکان لە کۆتایییەکانی حەفتاکان دەستی پێکرد و تا ناوەڕاستی ساڵانی نەوەدەکان بەردەوام بوو. بەڵام ئەم ئامێرانە وردە وردە بەھۆی کارایی کۆنسڵی یارییەکانی ماڵەوە ناوبانگیان لەدەستدا.

یاریزان ڕێگەیان پێدەدرێت کە بەردەوامیان لە یارییەکە ھەبێت بە مەرجێک کارەکتەری یارییەکە لە ژیاندا بێت. یەکەم یارییە بەناوبانگەکانی ئەرکەید لە پارکە گەشتیارییەکان بریتی بوون لە پێشانگای تەقەکردن، یاری پەنجە یان ھێڵ و یەکەم ئامێری کە بە سکە کاردەکرا وەکو فەلەکناس، تاقیکردنەوەی ھێز و جەوکبۆکس.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Arcade game»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.

* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی دەیەی ١٩٧٠
# فەنکشن (بەرنامەسازیی کۆمپیوتەر)

لە پرۆگرامسازیی کۆمپیوتەردا، **فەنکشن** (ھەروەھا **پرۆسیجەر**، **مێتۆد**، **سەبرووتین**، **ڕووتین**، یان **سەبپرۆگرام**) **یەکەیەکی بانگکراوە** لە لۆجیکی نەرمامێردا کە ڕووکارێکی و ڕەفتارێکی باش-پێناسەکراوی ھەیە و دەکرێت چەندین جار بانگ بکرێت.

یەکە بانگکراوەکان ئامرازێکی پرۆگرامسازیی بەھێز دابین دەکەن. مەبەستی سەرەکی بریتییە لە ڕێگەدان بە دابەشکردنی کێشەیەکی گەورە و/یان ئاڵۆز بۆ پارچەی بچووک کە بارێکی مەعریفیی تا ڕادەیەک کەمیان ھەبێت و ناوێکی ماناداریان پێ بدرێت (مەگەر ئەوەی بێناو بن). جێبەجێکردنی ژیرانە دەتوانێت تێچووی گەشەپێدان و پاراستنی نەرمامێر کەم بکاتەوە، لە ھەمان کاتدا کوالێتی و متمانەپێکراویی زیاد بکات.

یەکە بانگکراوەکان لە چەندین ئاستی دەرھەستکاریدا لە ژینگەی پرۆگرامسازیدا بوونیان ھەیە. بۆ نموونە، پرۆگرامسازێک لەوانەیە فەنکشنێک لە کۆدی سەرچاوەدا بنووسێت کە کۆمپایل دەکرێت بۆ کۆدی مەکینە کە ھەمان واتەسازی جێبەجێ دەکات. یەکەیەکی بانگکراو لە کۆدی سەرچاوەدا ھەیە و یەکێکی پەیوەندیدار لە کۆدی مەکینەدا، بەڵام ئەوان جۆری جیاوازی یەکەی بانگکراون – بە ئاماژە و تایبەتمەندیی جیاوازەوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی جاڤا
* دەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
# فێربوونی مەکینە

| فێربوونی مەکینە |
| --- |
|  |
| لقی | ژیریی دەستکرد |
| بەشێکە لە | ژیریی دەستکرد، ماتماتیک |
| کورتەناو | ML، AM، AA |
| لە پێش | pattern recognition، computational learning theory |
| پەرەپێدەر | Arthur Samuel |
| بوارەکانی خوێندن | machine learning model |
| Does not have characteristic | وشیاری |
| جێبەجێکار | machine learning engineer، artificial intelligence researcher |
| بەکاردەھێنێت | cloud computing |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |  |
| کۆد (٢٠١٢) | 10010075 |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |      |
| بەرامبەر | machine unlearning |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

پێویستە دوای ئەوەی دراوەکان لە بنکەدراوە دەرھێنران بکرێن بە دوو بەشەوە: دراوەی ڕاھێنان و دراوەی تاقیکردنەوە
**فێربوونی مەکینە** یان **فێربوونی ماشین** (بە ئینگلیزی: Machine learning) بریتییە لە زانستی بەکارھێنانی ئەلگۆریتمەکانی شیکاریی دراوە و ئامار بۆ مەبەستی فێرکردنی کۆمپیوتەر بە کردنی کارێکی تایبەت بێ ئەوەی پێویستی بە چاودێریی مرۆڤ ببێت. فێرکاریی مەکینە پەیوەندییەکی شانبەشانی لەگەڵ ژیریی دەستکرد ھەیە و بە لقێکی ئەم زانستە دادەنرێت. ھەروەھا سنووری نێوان فێربوونی مەکینە و بڕێک لقی تر وەکوو ئاماری کرداری و شیکاریی دراوەدا لە بڕێک شوێندا لێڵە یا تەواو دیار نییە. ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی مەکینە سەرەتا لەسەر بڕێک دراوە ڕادەھێنرێن. ئینجا لەسەر بڕێک دراوەی تر تاقی دەکرێنەوە. بە یەکەم کۆمەڵی دراوەکان دەوترێت دراوەی ڕاھێنان و بە دووھەم کۆمەڵ دراوەی تاقیکردنەوە بەناوبانگە. فێربوونی مەکینە لە گەلێک شوێندا کەڵکی لێ وەردەگیرێت بۆ نموونە لە پاڵاوتنی ئیمەیلی سپەمدا، یا بۆ دۆزینەوەی ڕوومەتی کەسان لە کامێرای وێنەگرتندا. ھەروەھا لە باقیی بوارەکاندا وەکوو ئەندازیاری و بەڕێوەبەریدا کەڵکی لێ وەردەگیرێت.

## مێژوو

یەکەم کەس کە وشەی فێربوونی مەکینەی بەکار ھێنا ئارتوور ساموێل، کارمەندێکی کۆمپانیای ئای بی ئێم، بوو کە لە ١٩٥٠کاندا کەڵکی لەم وشەیە وەرگرت. ھەروەھا ئەم وشەیە دواتر لە زستانی ژیریی دەستکرددا کەڵکی زیاتر لێ وەرگیرا، واتە لەو ماوەیەدا کە دەوڵەتی ئەمریکا لە ژیریی دەستکرد نائومێد بووبوو و کەمتر پارەی تێدا خەرج دەکرد.

## فێربوونی چاودێریکراو

فێربوونی چاودێریکراو یا فێربوونی لەگەڵ سەرپەرستی بەشێکی گرنگە لە شیکاریی دراوە کە بریتییە لەو جۆرە ئەلگۆریتمانە کە ئامانجی پێشبینییەکەیان دیارە. واتە بەرلە فێربوونی ئەلگۆریتمەکە جۆری ئامانجەکە دیارە؛ واتە ئایا ئامانجی فێربوونەکە ژمارەیەکە یا پۆلێکی تایبەتە. ئەلگۆریتمەکانی فێربوونی لەگەڵ سەرپەرستی دوو دەستەی سەرەکییان ھەیە: یەکەم ڕیگرشن و دووھەم پۆلبەندی. لە ڕیگرشندا ئەلگۆریتمەکە ژمارەیەک پێشبینی دەکات؛ بەڵام لە پۆلبەندیدا پۆلێک پێشبینی دەکات. نموونەیەکی ئەلگۆریتمی پۆلبەندی درەختی بڕیارە.

## فێربوونی بێ چاودێری

فێربوونی چاودێرینەکراو یا فێربوونی بێسەرپەرستی بریتییە لەو ئەلگۆریتمانەی شیکاریی دراوە کە تێیان دا ئەنجامی ئەلگۆریتمەکە لە سەرەتاوە دیار نییە.

## بەکارھێنان

ئەمڕۆ فێرکاریی مەکینە لە زۆر بواردا وەکوو پزیشکی، ئەندازیاری و فاینانسدا کەڵکی لێ وەردەگیرێت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی ئامار
* دەروازەی ماتماتیک
* دەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی زانست
# پەپکی پەستێنراو

| پەپکی پەستێنراو |
| --- |
|  |
| لقی | پەپکی بینایی، machine-readable medium، کۆگەی دراوەی کۆمپیوتەر، audio storage device، music & sound recording product |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩ |
| بابەتی لاوەکی | physical distribution |
| کورتەناو | CD، CD |
| خاوەن | سۆنی |
| لە دوای | دی ڤی دی |
| جێگەی دەگرێتەوە | vinyl record، تۆماری فۆنۆگراف |
| ئافرێنەر | Natlab |
| کۆکردنەوە | مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرن |
| زانا | سۆنی، Koninklijke Philips Electronics N.V.، Kees Schouhamer Immink، James Russell |
| شێوەی ئەندازیاری | disk |
| Compatible with | سی دی خوێنەر |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پەپکی پەستێنراو** یان **سی دی** (بە ژاپۆنی؛ コンパクトディスク یان シーディー) (بە ئینگلیزی؛ Compact Disc یان CD) کۆمپاکت دیسک کورتکراوەی (سی دی) پەپکێکی لێزەرییە بەکاردەهێنرێ بۆ تۆمارکردنی داتا و زانیاری، بۆ یەکەم جار دروستکرا بۆ هەڵگرتنی دەنگ بە سیگناڵی دیجیتاڵی، پەپکی پەستێنراو دروستکراوە لە چینێکی ئەلەمنیۆم و وە ناوچە ئەلەمینیۆمیەکان ئەو ناوچەیەیە کە زانیاریەکانی لەسەر هەڵدەگیرێ، وە بۆ تۆمارکردن و هەڵگرتنی زانیاری تیشکی لەیزەر بەکاردەهێنرێ کە لە بۆشاییێکی تەسک کە بە چاو نابینرێ، پەپکە پەستێنراوەکان داتا و زانیارییەکانی ناوی دەخوێنرێتەوە و دەنوسرێ لە ڕێگەی سی دی خوێنەر یان کۆمپیوتەر و دی ڤی دی خوێنەر و بڵندگۆی دی ڤی دی، وە پەپکی پەستێنراو بۆ یەکەمین جار لەلایەن کۆمپانیای سۆنی ژاپۆنییەوە بەرهەمهێنراوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی دەیەی ١٩٨٠
* دەروازەی کۆمپیوتەر
* دەروازەی زانستی کۆمپیوتەر
* دەروازەی مۆسیقا
# دوورگەکانی ماریانای باکوور

| دوورگەکانی ماریانای باکوور |
| --- |
| بە چامۆرۆ: Sankattan Siha Na Islas Mariånas |
| بەشێکە لە | مایکرۆنیزیا، Q3432631 |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٨ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Notte Mariånas، Commonwealth Téél Falúw kka Efáng llól Marianas، Northern Mariana Islands |
| کورتەناو | Northern Mariana Islands، CNMI |
| ئەرشیڤەکان لە | CNMI Archives |
| ناونراوە لەدوای | Mariana Islands، باکوور، Mariana of Austria |
| زمانی فەرمی | زمانی ئینگلیزی، Chamorro، Carolinian |
| سروودی نیشتمانی | Gi Talo Gi Halom Tasi |
| دروشم بە کوردی | بێ نرخ |
| دروشم | بێ نرخ |
| کیشوەر | ئۆقیانووسیا |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پایتەخت | Saipan |
| ناوچەی کاتی | UTC+10:00، Chamorro Time Zone، Pacific/Saipan |
| پۆتانی شوێن | ١٦°٤٢′١٨″N ١٤٥°٤٦′٤٨″E |
| Coordinates of geographic center | ١٨°١٩′٦″N ١٤٦°١′٤٢″E |
| Coordinates of northernmost point | ٢٠°٣٣′٣٦″N ١٤٤°٥٣′٢٤″E |
| بەرزترین خاڵ | Mount Agrihan |
| نزمترین خاڵ | ئۆقیانووسی ئارام |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Governor of the Northern Mariana Islands |
| سەرۆک | David M. Apatang |
| دەستەی جێبەجێکردن | Government of the Northern Mariana Islands |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Northern Mariana Islands Commonwealth Legislature |
| دەسەڵاتی دادوەری باڵا | Northern Mariana Islands Supreme Court |
| دانیشتووان | ٤٧٬٣٢٩ |
| لەخۆگرتنەکان | Northern Islands Municipality، Tinian Municipality، Saipan Municipality، Rota Municipality |
| دراو | دۆلاری ئەمریکی |
| دەقی بنەڕەتی | Constitution of the Commonwealth of the Northern Mariana Islands |
| Driving side | right |
| زمانەکان | زمانی ئینگلیزی، زمانی ئینگلیزی، Carolinian، Chamorro، Tanapag |
| ڕووبەر | ٤٦٤٫٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| ھاشتاگ | NorthernMarianaIslands |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .mp |
| وەسفی ئاڵا | flag of the Northern Mariana Islands |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | geography of the Northern Mariana Islands |
| Official color | شین، سپی |
| ئابووری بابەت | economy of the Northern Mariana Islands |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of the Northern Mariana Islands |
| ئاستی زوومکردنی نەخشەی شەقامی کراوە | 7 |
| کۆدی تەلەفۆنی وڵات | +1670 |
| Maritime identification digits | 536 |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دوورگەکانی ماریانای باکوور** (بە ئینگلیزی: Northern Mariana Islands، کورتکراوە: CNMI) خاکێکی یەکگرتوو و ھاوبەشی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە کە لە ١٤ دوورگە لە باکووری ڕۆژاوای زەریای ھێمن پێکھاتووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی ئیسپانیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی ئۆقیانووسیا
* دەروازەی دوورگەکان
* دەروازەی ئاو
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی وڵاتەکان