Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# دەزگای بۆشاییی چین

دەزگای بۆشایی چین \_ 國家航天局| جۆر | زانستی |
| بوار | بۆشایی ئاسمان |
| دامەزراوە لە | ٢٢ نیسانی ١٩٩٣ |
| شوێنی سەرەکی | ناوچەی هایدیان لە شاری پێکەن |
| ژمارەی نووسینگەکان | چین |
| داھات | ٥٠٠ میلیۆن دۆلاری ئەمەریکی |
| ماڵپەڕ |  |

**دەزگای بۆشایی چینی** (بە چینی لاسایکەرەوە: 國家航天局، بە چینی دامەزراو: 国家航天局)؛ کورتکراوەی (CNSA). دەزگایەکی بۆشایی وڵاتی چینە. کاری سەرەکی ئەو دەزگایە ئەوەیە بواری پەیوەندی و تۆڕەکان فراوان بکا و بواری بۆشایی ئاسمان و گەردوون فراوان بکات. ئەم دەزگایە کاری لێکۆڵینەوەی زانستی تەکنۆلۆژیا و کاراکردنی بواری بۆشاییە، هاوشێوەی دەزگای کەشوھەوا.

## بەرێوەبەرەکان

بەڕێوبەرەکانی دەزگایی بۆشایی چین

* نیسانی ١٩٩٣: ليو جيوان
* نیسانی ١٩٩٨: لوان إنجي
* ٢٠٠٤: سون لايان
* حوزەیرانی ٢٠١٠: شِن كيوفا
* ئازاری ٢٠١٣: ما شِن غري
* کانوونی یەکەمی ٢٠١٣: شو داتشي

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |

## کەشتیوانەکان

دەزگایی بۆشایی چین چەندین کەشتیوانی هەیە:

* (فی جون لونگ)
* (جینگ های بنگ)
* (لیو بو مینگ)
* (لیو وانگ)
* (لیو یانگ)
* (نی های شنگ)
* (یانگ لی وی)
* (تشای تشی گانگ)
* (وانگ یا بینگ)
* (تشانگ شیا قوانگ)

## بەشەکانی دەزگاکە

ئەو دەزگایە چەندین بەشی هەیە:

* بەشی هێڵی گشتی
* بەشی سیستەمی ئەندازیاری
* بەشی زانست و تەکنەلۆژی بڕیاردان
* بەشی پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەری فەرمی

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی چین
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی دەیەی ١٩٩٠
# مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی

**مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی** (بە ئینگلیزی: American Museum of Natural History) مۆزەخانەیەکە دەکەوێتە شاری نیویۆرک، لە ناوچە یان دوورگەی مانھاتن ناو سێنترەل پاڕک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ساڵی ١٨٧٤ بونیات نراوە، ڕووبەرەکەی زیاتر لە ١٩٠٫٠٠٠ مەتر دووجایە.

پێک دێت لە ٢٦ باڵەخانەی پێکەوە بەستراو، کە تیایاندا ٤٥ ھوڵی نمایش ھەیە سەرەڕای بوونی ڕوانگەیەکی ئاسمانی، لەم مۆزەخانەیەدا زیاتر لە ٣٤ میلیۆن نموونەی تێدایە لە پاشماوەی زیدەوەران، نموونەی ڕووەک، بەردی ئاسمانی، شوێنەواری بە بەردبوو، کانزا، بەرد، نموونەی بەستوو، مروڤ و داتای جینۆمی، ساڵانە پێنج میلیۆن سەردانیکەری ھەیە.

## پێشانگا

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## پەراوێزەکان

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «American Museum of Natural History»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٠.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وێبگەی فەرمی

* دەروازەی زانست
* دەروازەی ژینناسی
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی دایناسۆڕ
* دەروازەی نژیاروانی
# تەنی فڕیوی نەناسراو

وێنەی تەنێکی فڕیوی نەناسراو لە ئاسمانی نیو جێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، لە ٣١ تەممووزی ساڵی ١٩٥٢ گیراوە
**تەنی فڕیوی نەناسراو** (بە ئینگلیزی: Unidentified flying objects) یاخود بەکورتی **یوو ئێف ئۆ**، واتە تەنە فڕیوە نەناسراوەکان، ئەم تەنانە بەھۆی خێرا بەدیارکەوتن و ونبوونیان و ھەورەھا نەناسراوی شوفێرەکانیان دەبەسترێنەوە بە بوونی بونەوەرە ئاسمانییەکان، و دەوترێت کە شوفێرەکانیان بونەوەرە ئاسمانییەکانن . بەڵام بەھۆی نەبوونی بەڵگەی تەواو بە درۆ و دوور لە ڕاستی دادەنرێت.

* دەروازەی فڕین
* دەروازەی کەشوھەوا
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
# گالیلۆ (کەشتیی ئاسمانی)

| گالیلۆ |
| --- |
|  |
| دامەزران | ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ |
| Funder | ناسا |
| ناونراوە لەدوای | گالیلێو گالیلەی |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| کارپێکەر | Jet Propulsion Laboratory، Ames Research Center |
| بەرواری دەستپێکردن | ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٩ |
| وێبگە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کەشتی ئاسمانی گالیلۆ** (بە ئینگلیزی: 'Galileo 'spacecraft) کەشتییەکی ئاسمانی بێ مرۆڤە کە لەلایەن دەزگای بۆشایی ئەمەریکی ناسا ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرا بە ئامانجی لێکۆڵینەوە و زانیاری و نھێنییەکانی ھەسارەی ھورمز و مانگەکانی، ئەو کەشتییە بە ناوی یەکێک لە زانا بەنێوبانگەکانی بواری گەردوونناسی و فیزیکی کراوە ئەویش زانای بەنێوبانگ گالیلێو گالیلەییە، ئەو کەشتییە ئاسمانییە لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٨٩ ڕەوانەی دەرەوەی زەوی کرا، و گەیشتە ھەسارەی ھورمز لە ٧ی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٩٩٥

ئەو کەشتییە ئاسمانییە توانی ٢٠٠ کیلۆمەتر بچێتە ژوورەوەی بەرگەھەوای ھەسارەی ھورمز، دوای ئەوەی کە چوونە ژوورەوەی پەسەند بوو ھەموو ئەو زانیارییانەی کە توانی وەری بگرێت، وەری گرت و ناردییەوە سەر زەوی.

## ناردنی

کەشتی ئاسمانی گالیلۆ دەنێردرایە دەرەوەی زەوی لە ساڵی ١٩٨٦ بەڵام دوای کەشتی ھات و چۆی تیشالێنجەری بۆشایی، ئەو کەشتییە دوای ٧٣ چرکە لە ئاسمان تەقیەوە، بڕیار بوو ھەردوو کەشتییەکە لە یەک ساڵ بنێرن بەڵام لەبەر ئەو ھۆکارە کەشتی ئاسمانی گالیلۆ گواسترایەوە ساڵی ١٩٨٩، گالیلۆ تەقێندرا لە نێو موشەکی ئەتلانتس، شەش ساڵی ویست تا گەشتە ھەسارەی ھورمز

گالیلۆ لە نزیک مانگی ئەوروپای موشتەری خەیاڵی
## سەرچاوەکان

گرنگییەکانی گالیلۆ \_ ئینگلیزی

گەڕانی کەشتی ئاسمانی گالیلۆ لە گۆڤاری زانستی ئەمەریکا \_ بە زمانی عەرەبی

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
# کەشتی پشکنینی مەریخ

| کەشتی پشکنینی مەریخ |
| --- |
|  |
| وڵاتی بنەڕەت | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | rocket launch، orbital activity |
| خاڵی دەستپێک | Cape Canaveral Space Launch Complex 41 |
| مووشەکی بەکارھاتوو | Atlas V 401 |
| کارپێکەر | Jet Propulsion Laboratory |
| Launch contractor | ڕاژە نێونەتەوەیییەکانی پڕتاو |
| بەرواری دەستپێکردن | ١٢ی ئابی ٢٠٠٥ |
| Parent astronomical body | مەریخ |
| Type of orbit | Sun-synchronous orbit |
| دروستکەر | Lockheed Martin Space |
| بزوێنەر | وزەی خۆری بۆشایی، MR-107 |
| وێبگە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

وێنەیەکی خولگەڕی لێکۆڵینەوەی مەریخ
**خولگەڕی لێکۆلینەوەی مەریخ** (بە ئینگلیزی: (Mars Reconnaissance Orbiter (MRO)، خولگەڕەکە تایبەت بوو بە لێکۆڵینەوە و زانیاری وەرگرتن و ئاشکراکردنی نھێنییەکانی ھەسارەی مەریخ، ئەو خولگەڕە لە ١٢ ئابی ساڵی ٢٠٠٥ رەوانەی دەرەوەی زەویکرا، کێشی ئەو ئامێرە نزیکی ٢ تەن دەبوو، کە قورسترین ئامێری مرۆڤایەتی بوو بەو کێشە زۆرە بنێردرێتە ھەسارەی مەریخ. ئەو خولگەڕە ھەموو پێداویستیەکان و ئامێرەکانی لەسەر بوو، ئەو خولگەڕە دەگەڕا بە دوای دۆزینەوەی ئاو لەسەر مەریخ، ئەگەر ھاتوو رۆژێکیش بوونی ھەبووبێ، لەگەڵ ئەوەش دەگەڕا بۆ ئەوەی شوێنی پێی مرۆڤ بدۆزێتەوە لەسەر مەریخ ئەگەر ھەبێت.

وێنەیەکی دەمی ڤیکتۆریا کە نیشان دەدا ئامێری ئاپرتوونتی لە کوێیە
## ناردنی

کەشتی ئاسمانی (خولگەڕی مەریخ) نزیکی ٧٢٥ میلیۆن دۆلاری تێدا خەرجکرا، گەیشتە خوولگەی ھەسارەی مەریخ لە ١٠ تشرینی دووەمی سالی ٢٠٠٦

## ئەمانەش ببینە

1. سپیریت
2. ئاپرتوونتی
3. کیوریاستی
4. فینێکس
5. مارس ٢
6. مارس ٣

## سەرچاوە

مالپەری مالین لەبۆ زانستی بۆشای ئاسمان

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی کۆمەڵەی خۆر
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی دەیەی ٢٠٠٠
# ١٧٦٤

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٧ – **سەدەی ١٨** – سەدەی ١٩ |
| ساڵەکان: | ١٧٦١ ١٧٦٢ ١٧٦٣ – **١٧٦٤** – ١٧٦٥ ١٧٦٦ ١٧٦٧ |

١٧٦٤ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٤٦٣–٢٤٦٤ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١١٤٢–١١٤٣ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٧٦٤ *MDCCLXIV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٧٥٦–١٧٥٧ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٢١٣ ԹՎ ՌՄԺԳ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١١٧٧–١١٧٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٧٦٤–٧٦٥ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٥١٤ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٧١٤ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١١٧١ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −٨٠ – −٧٩ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٣٠٨ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٢٧٢–٧٢٧٣ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 癸未年 (ئاو بزن) ٤٤٦٠ یان ٤٤٠٠     *— تا —* 甲申年 (دار مەیموون) ٤٤٦١ یان ٤٤٠١ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٣٠٧ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٩٣٠ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Hōreki ١٤ / Meiwa ١ (明和元年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١١ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١١٢٦ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٥٢٤–٥٥٢٥ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٤٨٠–١٤٨١ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٠٩٧ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١٤٨ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١٤٨年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٧٦٤ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٨٢٠–١٨٢١ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٦٨٦–١٦٨٧ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٨٦٥–٤٨٦٦ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٥١٧ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٤ جۆرجی\_سێیەم – ٥ جۆرجی\_سێیەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٧٦٤** لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ٢١ی شوبات

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | شوبات | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
| 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ | 0٧ |
| 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ |
| ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ | ٢١ |
| ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ |
| **٢٠٢٦** |

**٢١ی شوبات** ٥٢ەم ڕۆژی ساڵە لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ٣١٣ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ (٣١٤ لە ساڵە پڕەکاندا).

## ڕووداوەکان

* ١٩٤٦- گۆڤاری ھەڵاڵە لە بۆکان بڵاوکرایەوە، حەسەن قزڵجی سەرنووسەری بوو
* ڕۆژی جیھانیی زمانی دایکی
* ٢٠٠٥- یەکەمین وەرزی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ئەڤەتار: دوایین ملکەچپێکەری ھەوا بڵاو کرایەوە.

## لە دایکبوونەکان

## مردنەکان

* ١٩٩١- ھەژار شاعیری کورد کۆچی دوایی کرد

## بۆنەکان

## بەستەری دەرەکی

---

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ڕۆژاوای ئەفریقا

دەوڵەتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقا
ڕۆژاوای ئەفریقا بەشی ڕۆژاوای کێشوەری ئەفریقا دەگرێتەوە، کە ئەم وڵاتانەی خوارەوە لە خۆ ئەگرێت.

* کەیپڤەرد
* بورکینافاسۆ
* بێنین
* گامبیا
* گانا
* گینێ
* گینێ بیساو
* لیبێریا
* نیجەر
* نێجیریا
* مالی
* مۆریتانیا
* سێنیگال
* تۆگۆ
* کۆتدیڤوار

ھەموو ئەم وڵاتانە بێجگە لە مۆریتانیا ئەندامی کۆمەڵەی ئابوری دەوڵەتەکانی ڕۆژاوای ئەفریقان.

## بەستەرە درەکییەکان

* دەروازەی ئەفریقا
# ئۆقیانووسی ھیند

| ئۆقیانووسی ھیند |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | World Ocean، زەوی |
| Drainage basin | Indian Ocean basin |
| ناونراوە لەدوای | ھیندستان |
| وڵات | بێ نرخ |
| پۆتانی شوێن | ٢٠°٠′٠″S ٨٠°٠′٠″E |
| Coordinates of easternmost point | ٤٣°٣٨′٣٧″S ١٤٦°٥٣′٥٤″E |
| Coordinates of southernmost point | ٦٠°٠′٠″S ٨٠°٠′٠″E |
| Coordinates of westernmost point | ٣٤°٥٠′٠″S ٢٠°٠′٣٣″E |
| نزمترین خاڵ | Diamantina Deep |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٠ مەتر |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Kismayo، باشووری ئەفریقا، ئۆقیانووسی ئەتلانتیک، ئۆقیانووسی ئارام، ئۆقیانووسی بەستووی باشوور |
| Has boundary | ئەفریقا، یۆڕاسیا، ئوسترالیا، نووگینێ |
| ڕووبەر | ٧٠٬٥٦٠٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

ئوقیانووسی ھیند**ئۆقیانووسی ھیند یان زەریای ھیندی** سێیەمین ئوقیانووسی گەورەی سەر زەوییە کە نزیکەی ٢٠٪ ئاوی جیھانی لە خۆ دەگرێت و ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٤٬٩ ملیۆن کیلۆمەتر دووجایە. قووڵترین شوێنی ئەم زەریایە ٨٠٤٧ مەتر قووڵەو بەشی زۆری زەریاکە دەکەوێتە نیوەگۆی باشووری زەوی. ھەر سێ کیشوەری ئاسیا و ئەفریقیا و ئوسترالیا دەکەونە سەر ئەم زەریایە و ئەم ئۆقیانووسە ھاوسنوورە لەگەڵ ئۆقیانووسی ئەتڵەسی و ئۆقیانووسی ئارام و لە باشووریشەوە دەگاتەوە بە ئۆقیانووسی باشوور.

## جوگرافیا

ئەو دەریا کراوانە و تەنگەبەر و کەنداوانەی دەکەونە سەر ئۆقیانووسی ھیند بریتین لە:-

| ناو | ڕووبەر بە کم دووجا | تێبینی |
| --- | --- | --- |
| کەناڵی مۆزامبیک |  |  |
| دەریای عەرەب | ٣٬٨٦٢٬٠٠٠ |  |
| کەنداوی عەدەن | ٥٣٠٬٠٠٠ | بەشێکە لە دەریای عەرەب |
| باب المندب |  | تەنگەبەرێکە لە نێوان کەنداوی عەدەن و دەریای سوور |
| دەریای سوور | ٤٣٨٬٠٠٠ |  |
| کەنداوی عومان | ١٨١٬٠٠٠ | بەشێکە لە دەریای عەرەب |
| تەنگەبەری ھورمز |  | دەکەوێتە نێوان کەنداوی عومان و کەنداوی عەرەب |
| کەنداوی عەرەب | ٢٣٥٬٠٠٠ |  |
| دەریای لاکادیڤ | ٧٨٦٬٠٠٠ |  |
| کەنداوی بەنگال | ٢٬١٧١٬٠٠٠ |  |
| دەریای ئەندامان | ٧٩٧٬٧٠٠ |  |
| دەربەندی مالاکا |  | دەیبەستێتەوە بە دەریای چینی باشوور |
| دەریای تیمۆر | ٦١٬٥٠٠ | باکووری ئوسترالیا |
| کەنداوی گەورەی ئوسترالیا | ٤٨٤٬٠٠٠ | باشووری ئوسترالیا |

## ئەو دەوڵەتانەی دەکەونە سەر ئۆقیانووسی ھیندی

### ئەفریقا

لەباشوورەوە بۆ باکوور:

ئەفریقیای باشوور، مۆزامبیک، تانزانیا، کینیا، سۆماڵیا، جیبوتی، ئیریتریا، سودان و میسر

### ئاسیا

شانسینی عەرەبی سعوودیە، عومان، میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، قەتەڕ، بەحرەین، کووەیت، عێراق، ئێران، پاکستان، ھیندستان، بەنگلادێش، میانمار، تایلەند، مالیزیا، ئیندۆنیزیا و تیمۆری ڕۆژھەڵات. ئوردن و ئیسرائیلیش لە ڕێی کەنداوی عەقەبەوە کە لەسەر دەریای سوورە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەکەونە سەر زەریای ھیند.

### ئوسترالیا

ئوسترالیا و جگە لەمە دوورگەکانی کریسمس، کۆکۆس، ھێرد و مەکدۆناڵد، ئەشمۆر و کارتییەر کە ھەر ھەموویان ھەر سەر بە ئوسترالیان.

### دەوڵەتە دوورگەکان

ماداگاسکار، سریلانکا، دوورگەکانی قەمەر، سیشێل، ماڵدیڤ و مۆریس و ھەروەھا دوورگەکانی ڕیۆنیۆن و مایۆت و ناوچەکانی باشوور و ئەنتئارکتیکای فەڕەنسا کە سەر بە فەڕەنسان و کۆمەڵە دوورگەی چاگۆس کە سەر بە شانشینی یەکگرتووی بەڕیتانیایە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ئەفریقا
* دەروازەی ئانتارکتیکا
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کەشوھەوا
* دەروازەی زانست
# کۆریای باکوور

| کۆماری دیموکراتی گەلی کۆریاDemocratic People's Republic of Korea
조선민주주의인민공화국
朝鮮民主主義人民共和國 |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  | [[ی کۆریای باکوور |]] |

 |
|   |
| **پایتەخت** و
  | پیۆنگیانگ
 |
| زمانە فەرمییەکان | زمانی کۆری |
| دەوڵەت | دەسەڵاتێکی دیکتاتۆری کۆمۆنیزم و تاک کەسی و خانەدانی |
|  -  | سەرۆک | لە ئێستادا کیم جۆنگ ئون |
|  -  | سەرۆکی کۆریای باکوور | مارشاڵی سوپای کۆریای باکور |
| ڕووبەر |
|  -  |  | ١٢٠٬٥٤٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە  **ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "١"** مایلی چوارگۆشە  |
| ژمارەی دانیشتوان |
|  -  | بەراوردی ٢٠٠٩ | ٢٤٬٠٥١٬٢١٨  |
| لای لێخوڕین | ڕاست |

**کۆریای باکوور** بە فەرمی **کۆماری دیموکراتی گەلی کۆریا** وڵاتێکە لە ڕۆژھەڵاتی کیشوەری ئاسیا. پایتەختەکەی شاری پیۆنگیانگە.

## مێژووی دەوڵەت

لە ساڵی ١٩٤٦ دا لە دەسەلاتی داگیرکاری ئمپراتۆرییەتی ژاپۆنی ڕزگاری بوو ھەر لەو ساڵە دا بە بڕیارێکی نەتەوەیەکگرتوەکانی ئەو سەردەمە نیوە دروگەی کۆریا بە ھێلێ پانی جوگرافی ٣٨ باکوور دا کرا بە دوو بەشەوە، بەشی باکووری سپێدرایە یەکێتی سۆڤیەتی جاران و باشوورەکەشی خرایە ژێر ڕکێفی ولایەتە یەگکگرتوەکانی ئەمریکاوە و بەو شێوەیەش گەل و خاکی کۆرییەکان تا بە ئەمرۆشی لەگە دابێت لە دابەش بوونە ڕزگاری نەبووە.

لە کۆریای باکوور بۆ یەکەمین جار، لە ساڵی ١٩٤٦ دا و لەژێر کاریگەری و لاسایی کردنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت دا پارتی کۆمۆنیستی کۆریای باکوور **پارتی کرێکارانی کۆری** دامەزرا و ھاوکات لە ژێرچاودێری و بەڕێنوێنی بەرپرسانی مۆسکۆ حکوومەتی کاتی دامەزار کە لەلایەن کەسانێکەوە بەرێوە دەبرا، لەناویان دا ئیل سونگی ڕێبەری ڕۆحی و کۆمۆنیستەکانی کۆریا، لە سۆڤیەت خولی تایبەتیان بۆ کرابوویەوە و پەروەدەوە و گۆش کرا بوون.

پاش دوو ساڵ واتە لە ساڵی ١٩٤٨ دا بە پشتیوانی سۆڤیەت کۆماری گەلی دیموکراتی کۆریا دامەزرا و ھێزەکانی سۆڤیەت، لەو وڵاتە کشانەوە. ھێندەی نەبرد لە ساڵی ١٩٥٠ دا لە نێوان باکوور و باشووری کۆریا دا شەڕێکی خوێناوی ڕووی دا. لەو شەرە دا چینییەکان و سۆڤیەت پشتیوانیان، لە باکوور کرد و ئەمریکاش پشتی باشوورییەکانی گرت. پاش ٣ ساڵ لە شەڕی ماڵوێرانکەر و گیان لەدەستدانی ھەزاران کەس، لە ساڵی ١٩٥٣ دا ھەرد دوو لا ئاگربەستیان مۆر کرد و بەفەرمی نیوە دوورگەی کۆریا بۆ دوو بەشی باکوور و باشوور دابەش کرا و ناوچەیەکی تامپۆن  *قەدەخەکراو*  ی بێچەک، لە نێوانیان دا دەستنیشان کرا.

## دانیشتووان

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتووانی کۆریای باکوور ٢٥٬٠٢٦٬٥٨٨ کەس بووە کە دەکاتە ٠٫٣٥ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٣٫٧ ساڵە. ھەروەھا ٦١ لەسەدی دانیشتووانی وڵات لە شارەکان دەژین.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کۆریای باکوور
* دەروازەی کۆریا
* دەروازەی شەڕی سارد
* دەروازەی وڵاتەکان