# ئوسترالیەکان

Australians|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| نێللی مێڵبا | مەری مەک کیڵۆپ | جودیس دورھام | نێد کێڵی | ستەنڵێی بروس |
| تۆماس بڵەمێی | جێفری ڕاش | کێیت بڵانشێت | دۆناڵد برەدمەن | ھۆوارد فلۆرێی |
| پێرسی گرێنگێر | جۆن ساتێرلەند | فرانک مەک فارلێن برونێت | کیڵی مینۆج | ئیڤۆنی گیلاگۆنگ |

 |
| ژمارەی سەرجەمی دانیشتووان |
| نز. 24 million |
| ناوچەکان بە ژمارەی دانیشتووانی بەرچاو |
|  ئوسترالیا | ٢٣،٥٣٤،٦٩٩ |
|  شانشینی یەکگرتوو | ٤٠٠،٠٠٠ |
|  ویلایەتە یەکگرتووەکان | ٢٠٠،٠٠٠ |
|  یۆنان | ١٠٠،٠٠٠ |
|  ھۆنگ کۆنگ | ٩٠،٠٠٠ |
|  نیوزیلاند | ٧٠،٠٠٠ |
|  کەنەدا | ٥٥،٠٠٠ |
|  ئیتاڵیا | ٣٠،٠٠٠ |
|  لوبنان | ٢٠،٠٠٠تا٢٥،٠٠٠ |
|  میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان | ١٦،٠٠٠ |
| زمانەکان |
| **ئینگلیزی·** زمانە کەمینەکانی تر |
| گرووپە ڕەگەزییە پێوەندیدارەکان |
| * کەنەدی
* گەلھەی بەریتانی لە ئەفریقا
* نیەوزیلەندیەکان
* ڕۆدیزیانس
 |

**ئوسترالی** یان **ئاسی** (بە ئینگلیزی: Australians) یان (بە ئینگلیزی: Aussie) بە ھاووڵاتیانی وڵاتی ئوسترالیا و ڕەوەندەکەی دەوترێت، ژمارەیان ٢٦،٥١٨،٤٠٠ کەسە (٢٠٢٣).

## مێژوو

یەکەمین دانیشتووانە مرۆڤەکان و باوباپیرانی ئوسترالییە ڕەسەنەکان نزیکەی ٥٠،٠٠٠ بۆ ٦٥،٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر لە ئاسیاوە بۆ کیشوەری ئوسترالیا کۆچیان کرد، بەناو زەریای کراوەدا تێپەڕین بۆ گەیشتن بە خاکە دێرینەکە کە بە سەھوول ناسراوە. ئەوە ئەگەری ھەیە کە ئەوان کانۆ یان ڕەفتیان بۆ گەشتکردن لەنێوان دوورگەکانی باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا بەکار ھێنابێت.

پێش نیشتەجێبوونی بەریتانییەکان، ئوسترالییە ڕەسەنەکان کۆچەر بوون، زۆرجار بە مەودای فراواندا گەشتیان دەکرد، و بە پلەی یەکەم پشتیان بە تێکەڵەیەک لە ڕاوکردن، کۆکردنەوە و ماسیگری دەبەست. پێکھاتەی کۆمەڵایەتییان ئاڵۆز بوو، بە قووڵی بە خاکەکەوە بەسترابووەوە، و لەگەڵ باوەڕەکان سەبارەت بە جیھانی ڕۆحی تێکەڵ ببوو. دوای ١٧٨٨، ئەم شێوازانەی ژیان دەستیان بە گۆڕان یان لەناوچوون کرد چونکە ئوسترالییە ڕەسەنەکان ناچار بوون لەگەڵ نیشتەجێبووەکان کێبڕکێ بکەن. ململانێ، کە لە لایەکی ترەوە بەھۆی لێکتێنەگەیشتن و دەمارگیرییەوە گەرمتر بوو، بینرا کە گەلە ڕەسەنەکان ژێردەستە کران، ھەندێکیان کوژران و ھەندێکی تریشیان بە زۆر لە خاکە ڕەسەنەکانیان دوور خرانەوە. بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکانی ئەورووپا بووە ھۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی ڕێژەی مردن.

داگیرگەی نیو ساوت وێڵز لە ساڵی ١٧٨٨ لەلایەن شانشینی بەریتانیای مەزن دامەزرا، بە گەیشتنی یەکەم کەشتیگەل، و پێنج داگیرگەی تر لە سەدەی ١٩یەمدا دامەزران، کە ئێستا شەش ویلایەتی ئوسترالیا پێکدەھێنن. کۆچی بەرفراوان دوای کۆمەڵێک شاڵاوی زێڕ لە ساڵانی ١٨٥٠ و دوای جەنگی جیھانیی یەکەم و دووەم ڕوویدا، کە زۆرێک لە کۆچبەرانی دوای جەنگی جیھانیی دووەم لە باشووری ئەورووپا، ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا و ڕۆژھەڵاتی ناوین ھاتبوون. لە دوای کۆتاییھاتنی ڕامیاری ئوسترالیای سپی لە ساڵی ١٩٧٣، کۆچبەران بۆ ئوسترالیا لە ھەموو جیھانەوە ھاتوون، و بەتایبەتی لە ئاسیاوە.

زاڵبوونی زمانی ئینگلیزی، بوونی سیستمێکی پەرلەمانیی حکوومەت کە لە سیستمی وێستمینستەر وەرگیراوە، پاشایەتیی دەستووری، نەریتە دەستوورخوازی و فیدراڵیخوازییەکانی ئەمریکا، مەسیحییەت وەک ئایینی زاڵ، و ناوبانگی وەرزشەکان لەوانە کریکێت، تۆپی پێی ڕەکبی و تێنس بەڵگەن لەسەر میراتێکی گرنگی بەریتانی. وەک ئەنجامێکی زۆرێک لە تایبەتمەندییە زمانەوانی، مێژوویی، کولتووری و جوگرافییە ھاوبەشەکان، ئوسترالییەکان زۆرجار بەتایبەتی لەگەڵ نیوزیلەندییەکان پەیوەندییەکی نزیکیان ھەبووە. ھاووڵاتیبوونی ئوسترالیا پێش ساڵی ١٩٤٩ چەمکێکی کۆمەڵایەتی، ڕەوشتی و ڕامیاری بوو. پێش ناساندنی ھاووڵاتیبوونی ئوسترالیا، ئوسترالییەکان پێگەی «ژێردەستە بەریتانییەکان»یان ھەبوو. دادگای باڵای ئوسترالیا لە «پۆتەر دژی میناھان» (١٩٠٨) ڕای گەیاند کە «ھەرچەندە ھیچ نەتەوەیەکی ئوسترالی نییە کە لە نەتەوەی بەریتانی جیا بکرێتەوە، بەڵام جۆرێکی ئوسترالی لە نەتەوەی بەریتانی ھەیە.»

## بنەچەکان

فەرمانگەی ئاماری ئوسترالیا زانیاری لەسەر ڕەگەز کۆناکاتەوە، بەڵام داوا لە ھەر دانیشتووانێکی ئوسترالی دەکات لە ھەر سەرژمێرییەکدا تاوەکوو دوو بنەچە دەستنیشان بکات. ئەم وەڵامانەی بنەچە بۆ ناو گرووپە فراوانە ستانداردەکانی بنەچە پۆلێن دەکرێن. لە سەرژمێریی ٢٠٢١دا، ژمارەی وەڵامەکانی بنەچە لەناو ھەر گرووپێکی ستاندارددا وەک ڕێژەیەک لە کۆی گشتیی دانیشتووان بەم شێوەیەی خوارەوە بوو: ٥٧.٢٪ ئەورووپی (بە پشکی ٤٦٪ ئەورووپای باکووری ڕۆژاوا و ١١.٢٪ ئەورووپای باشوور و ڕۆژھەڵات)، ٣٣.٨٪ (بە پشکی ٢٩.٩٪ ئوسترالی) ئۆقیانووسی، ١٧.٤٪ ئاسیایی (بە پشکی ٦.٥٪ باشوور و ئاسیای ناوەندی، ٦.٤٪ باکووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا، و ٤.٥٪ باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا)، ٣.٢٪ باکووری ئەفریقا و ڕۆژھەڵاتی ناوین، ١.٤٪ گەلانی ئەمریکاکان، و ١.٣٪ ئەفریقای ژێر بیابان. لە سەرژمێریی ٢٠٢١دا، باوترین بنەچە تاکەکەسییە دەستنیشانکراوەکان وەک ڕێژەیەک لە کۆی گشتیی دانیشتووان ئەمانە بوون:

* ئینگلیز (٣٣٪)
* ئوسترالی (٢٩.٩٪)
* ئێرلەندی (٩.٥٪)
* سکۆتلەندی (٨.٦٪)
* چینی (٥.٥٪)
* ئیتاڵی (٤.٤٪)
* ئەڵمانی (٤٪)
* ڕەسەن (٣.٨٪)
* ھیندی (٣.١٪)
* یۆنانی (١.٧٪)
* فلیپینی (١.٦٪)

ئوسترالییە ھیندییەکان یەکێکن لە گەورەترین گرووپەکان لەناو ڕەوەندی ھیندی. ھیندییەکان خاوەنی بچووکترین تەمەنی تێکڕان (٣٤ ساڵ) و خێراترین گەشەسەندووی کۆمەڵگەن چ لە ڕووی ژمارەی ڕەھا و چ لە ڕووی ڕێژەی سەدی لە ئوسترالیا. کۆچی ھیندییەکان بۆ ئوسترالیا شوێن شێوازێک کەوت کە «لە سپاھییەکان و لاسکارەکانی (سەرباز و دەریاوان) سەدەی ١٨یەمی ناو کەشتییە ئەورووپییە سەردانکەرەکانەوە، لەڕێگەی کرێکارە کۆچبەرەکانی سەدەی ١٩یەم و ڕامیارییە دوژمنکارانەکانی سەدەی ٢٠یەمەوە بۆ نەوەی نوێی کۆچبەرە پیشەگەرە لێھاتووەکانی سەدەی ٢١ەم... ھیندستان بوو بە گەورەترین سەرچاوەی کۆچبەرە لێھاتووەکان لە سەدەی ٢١ەمدا.»

## سەرچاوەکان

ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی `<ref>` بۆ گرووپێک بەناوی «N» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای `<references group="N"/>` نەدۆزرایەوە