# سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان

**سیستمی نێودەوڵەتی یەکەکان** (بە ئینگلیزی: International System Of Units) بۆ (SI) کورتدەکرێتەوە. بریتییە لە شێوەی سەردەمیانەی سیستمی مەتری، و پڕبەکارھێنترین سیستمی پێوانە.

## یەکە بنچینەیییەکان لە سیستمی نێودەوڵەتی یەکە (SI)

(SI) حەوت یەکەی بنەڕەتی (*Base Units*) دەگرێتەوە؛ کە درێژی و بارستایی و کات و بڕەکانی دیکەی پێ وەسف دەکرێت.

یەکە بنچینەیییەکانی سیستمی نێودەوڵەتی

| بڕی سەرەکی | ناو | ھێما |
| --- | --- | --- |
| درێژی | مەتر | m |
| بارستایی | کیلۆگرام | kg |
| کات | چرکە | s |
| تەزووی کارەبا | ئەمپێر | A |
| پلەی گەرمی دینامیکی گەرمی | کلڤن (پلەی گەرمی پەتی) | K |
| بڕی ماددە | مۆل | mol |
| توندی ڕۆشنایی | کاندێلا | cd |

## چەند یەکەیەکی تری پەسەندکراوی داڕێژراو لە سیستمی نێودەوڵەتی (SI)

سەرەڕای دوو یەکە بێ ڕەھەندە داڕێژراوەکان ڕادیان (rad) و سترادیان (sr)، ٢٠ یەکەی داڕێژراوی تر ھەن لەگەڵ ناوی تایبەتییان.

یەکە ناونراوە داڕێژراوە بنچینەکان لە سیستمی نێودەوڵەتی یەکەکان| ھێما | ناو | بڕ | یەکەی ھاوتا بە (EN) | ھاوتاکانی تر بە (EN) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Bq** | **بێکەرێل** | تیشکدەری ناووکی یان تیشکی ئەتۆمداری (شیبوونەوە لە یەکەی کات) | s−1 | 1/s |
| **C** | **کۆڵۆم** | بارگەی کارەبا یان بڕی کارەبا | s•A | s•A F•V |
| **C°** | **پلەی سیلیزی** | پلەی گەرمی بە ڕێژەی ٢٧٣٬١٥ کلڤن | K | K |
| **F** | **فاراد** | بارگەگری بارگەگر | kg−1•m−2•s4•A2 | C/V s/Ω |
| **Gy** | **گرەی** | absorbed dose (of ionizing radiation) | m2•s−2 | J/kg |
| **H** | **ھێنری** | موگنەکاری (گونجاوەی ھاندانی موگناتیسی) | kg•m2•s−2•A−2 | V•s/A Ω•s Wb/A |
| **Hz** | **ھێرتز** | لەرەلەر | s−1 | 1/s |
| **J** | **جوول** | وزە، ئیش، گەرمی | kg•m2•s−2 | N•m C•V W•s |
| **kat** | **کاتاڵ** | ھاندەرە چالاکی | mol•s−1 | mol/s |
| **lm** | **لومەن** | ڕووناکی لێبوونەوە یان ڕووناکی لێوەھاتن | cd | cd•sr |
| **lx** | **لوکس** | ڕووناکی | m−2•cd | lm/m2 |
| **N** | **نیوتن** | ھێز، کێش | kg•m•s−2 | kg•m/s2 |
| **Pa** | **پاسکال** | پەستان، سترێس | kg•m−1•s−2 | N/m2 |
| **rad** | **ڕادیان** | گۆشە | dimensionless | m/m |
| **S** | **سیمنز** | گەیاندنی کارەبایی (توانای ماددەیەک بۆ گەیاندنی کارەبا) | kg−1•m−2•s3•A2 | ١/Ω A/V |
| **sr** | **سترادیان** | گۆشەی بە قەوارە | dimensionless | m2/m2 |
| **Sv** | **سیڤت** | equivalent dose (of ionizing radiation) | m2•s−2 | J/kg |
| **T** | **تێسلا** | توندی بواری موگناتیسی، ھێزی گۆڕەپانی موگناتیسی | kg•s−2•A−1 | V•s/m2 Wb/m2 N/(A•m) |
| **V** | **ڤۆڵت** | جیاوازی ئەرکی کارەبایی، ھێزی جووڵێنەری کارەبایی | kg•m2•s−3•A−1 | W/A J/C |
| **W** | **وات** | توانا، radiant flux | kg•m2•s−3 | J/s V•A |
| **Wb** | **وێبەر** | لێشاوی موگناتیسی (سەرجەمی تەوژمی موگناتیسی) | kg•m2•s−2•A−1 | J/A T•m2 |
| **Ω** | **ئۆم** | بەرگری، بەرگەگرتنی تەزووی کارەبای بە نۆرە، تەگەرەی کارەبا لە تەزووی نۆرەکیدا | kg•m2•s−3•A−2 | 1/S V/A |

## ھەندێک لە پێشگرەکانی سیستمی نێودەوڵەتی (SI)

| **پێشگر** | **ھێما** | **ھۆکاری یەکە سەرەکییەکە** |
| --- | --- | --- |
| گێگا | G | ١٫٠٠٠٫٠٠٠٫٠٠٠ 10⁹ |
| مێگا | M | ١٫٠٠٠٫٠٠٠ 10⁶ |
| کیلۆ | k | ١٫٠٠٠ 10³ |
| ھێکتۆ | h | ١٠٠ 10² |
| دێکا | da | ١٠ 10¹ |
| دێسی | d | ٠٫١ 10-¹ |
| سێنتی | c | ٠٫٠١ 10-² |
| میللی | m | ٠٫٠٠١ 10-³ |
| مایکرۆ | u | ٠٫٠٠٠٠٠١ 10-⁶ |
| نانۆ | n | ٠٫٠٠٠٠٠٠٠٠١ 10-⁹ |
| بیکۆ | p | ٠٫٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠٠١ 10-¹² |

## سەرچاوەکان

## سەرچاوەکان

* Holt Physics:America
*
* ویکیی ئینگلیزی؛ حوزەیرانی ٢٠١٧

* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا