Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ڕۆژ

زەوی لە کاتی ڕۆژدا
**ڕۆژ** ماوەیەکی کاتیی دیاریکراوە. لە ٢٤ سەعات پێکدێت، کە شەو و ڕۆژ یاخود شەو و ڕۆژی ڕووناک دەگرێتە خۆی کە بەھۆی سووڕانەوەی زەوی بە دەوری خۆیدا پەیدا دەبن.

ڕۆژی تەواو بە مانای ئەوەیە (خۆر) لە دەرەوە بێت و زەوی ڕووناک بکاتەوە. ڕۆژ بە مانای کاتیش دێ. بە مانای ھەڵاتنی ڕۆژ تا ئاوا بوونی خۆر دێ. ڕۆژ لە کاتی ئێستا بە مانای ھەبوون دێ. ئێمەی مرۆڤ بە چەند جۆر دەزانین ڕۆژە و ئەو کاتەی تێیداین دەزانین ڕۆژە. ئەوانیش:

* ڕۆژێکی ناوەندی تەواو: ئەوەیە کە بە کاتژمێر دەپێورێ و لە ٢٤ کاژێر بە ستاندارد ١٢ کاژێر مرۆڤ لە نێو ڕۆژ دەژی ئەو جۆرە بە کاژێر دەزانین
* ڕۆژێکی خۆری: ئەو جۆرە بە ھێلی کەمەرەی زەوی دەزانین واتا مرۆڤ کاتێک دەزانێ ڕۆژە بە ھێڵی کەمەرەی زەوی بە ٢٤ کاژێر جارێک دەگەرێتەوە سەرەتای ھێڵی کەمەرەیەکەی بەو جۆرەش دەزانین کە مرۆڤ لە چ کاتێک دایە ئەو جۆرەش زیاتر زەویناسەکان پێی دەزانن و دەتوانن شی بکەنەوە
* ڕۆژی کەسی: ئەو جۆرەش مرۆڤ لە خودی خۆی دەزانێ کە ڕۆژە یا شەو. ئەویش بە کاژێرە لە ١٢ شەو دەستپێدەکا ھەتا ١٢ نیورۆ
* ڕۆژی گەردوونزانی: ئەو جۆرە فەلەکناس و گەردووناس و گەردوونزانەکان دەیزانن ئەویش لە ڕێگای زانینی خولکردنی زەوی بە دەوری خۆر.

## تێبینییەکان

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی ڕۆژژمێر
# کات

| کات |
| --- |
|  |
| لقی | پاشیەکی |
| بەشێکە لە | کاتجێ |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | philosophy of space and time، ڕێژەییی گشتی، sociology of time |
| Quantity symbol (string) | t، τ |
| ڕەھەند |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| بەستەری وەسفکراو |  |
| وێنا کرا | Time, Venus and Love، The Triumph of Time، Truth unveiled by Time |
| دەرکەوتنی | measurable set |
| تاگی "ستەک ئێکسچەینج" |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**کات** پێشڕەویی بێبڕانەوە و بێسنووری ڕووداوەکانە کە وا دیارە لە ڕابردووەوە دێت و بە ئێستادا تێ دەپەڕێت و بەرەو داھاتوو دەڕوات و، ناشگەڕێتەوە. لە کاری پێواندا وەکوو چەندایەتییەک چاوی لێ دەکرێت کە بۆ دیاریکردنی بەر و دوای ڕووداوەکان و، پێکگرتنی ماوەی خایاندنیان و مەودای نێوانیان بەکار دێت. ھەروەھا، بۆ بەھەندکردنی خێراییی گۆڕانی چەندایەتییەکان لە واقیعی ماددیشدا کەڵکی لێ وەردەگیرێت. زۆربەی جارەکان وەکوو ڕەھەندی چوارەم ناوی لێ دەبرێت، لە پاڵ سێ ڕەھەندەکەی تر لە بۆشاییدا، واتە بەرزی و درێژی و پانی.

کات لە مێژە کە لە بوارەکانی دین و فەلسەفە و زانستدا بابەتێکی گرنگی تاوتوێکردن و لێکۆڵینەوە بووە، بەڵام ناساندنی بە شێوەیەک کە «بە دەور خۆ سووڕانەوە» ی تێدا نەبێت و وەبەردڵ ھەموو بوارەکانیش بکەوێت، شتێکە کە تاکوو ئێستا بەردەوام خۆی لە زانایان دزیوەتەوە. لەگەڵ ئەمەشدا، بوارگەلی جۆربەجۆری وەک کاسبی، پیشەسازی، وەرزش، زانست و، ھونەر، گشت لە ڕوانگەی خۆیانەوە کاتیان تێکەڵ بە سیستمی پێوانیان کردووە.

لە فیزیکدا، کات ئەوەیە کە کاتژمێر دەیڵێت.

کات لە سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان ناسراو بە «ئێس ئای» و، سیستمی نێونەتەوەییی چەندایەتییەکاندا، یەکێک لە چەندایەتییە بنەڕەتییەکانە. یەکەی کات لە ئێس ئای چرکەیە. مەبەست لە بنەڕەتیبوونی کات ئەوەیە کە بۆ ناساندنی چەندایەتییەکانی تر، وەک خێرایی و تاو، بەکار دەبرێت و، بەم بۆنەوە ناساندنی خۆی لە ڕێگەی ئەم چەندایەتییانەوە نەگونجاوە و، پێناسەیەک کە بەم شێوەیە بە دەست بێت پێناسەیەکی بازنەیی دەبێت. پێناسەی کرداریی کات ھەم لە کاروباری ژیانی ڕۆژانە و ھەم لە تاقیکردنەوەگەلی پێشکەتوودا کەڵکی زۆری ھەیە. لەم پێناسەیەیدا، مرۆڤ دەتوانێت لە ڕێگای چاوەدێریکردنی ژمارەیەکی دیاریکراو لە دووپاتبوونەوەی ڕووداوێک کە سووڕی تێدایە (وەک ھاتوچووی ئاونگێک کە ئازادانە دەلەرێتەوە) یەکەیەکی ستاندارد وەکوو چرکە بە دەست بێنێت.

## پێوان

میتۆدەکانی پێوانی کات، یان کاتپێوی، دوو شێوە بە خۆ دەگرن: یەکەمیان ڕۆژژمێرە، کە ئامرازێکی ماتماتیکییە بۆ ڕێکخستنی ئەو ھەراوی و مەیدان و مەودا کاتییانە کە لەسەر  گۆی زەوی بە کار دێن، وەک ساڵ و مانگ و ڕۆژ. دووەمیان سەعات یا کاتژمێرە، کە تێپەڕینی کات نیشان دەدا و بۆ ماوەگەلی کەمتر لە یەک ڕۆژ دەکرێتە بابەتی ڕاوێژ. تێکەڵاوی ئەم دووە، یانی رۆژژمێر و کاتژمێر، ساتێکی تایبەت دیاری دەکا کە دەتوانی بۆی بگەڕێیتەوە و باسی بکەی.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* سیستمە جیاوازەکانی پێوانەکردنی کات

* دەروازەی کات
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی فەلسەفە
* دەروازەی زانست
* دەروازەی گەردوون
# فیلم

| فیلم |
| --- |
|  |
| لقی | audiovisual work، moving image، visual artwork |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | بیردۆزی فیلم، خوێندنەکانی فیلم، sociology of film |
| ھاشتاگ | movies |
| نموونە | ١٢ پیاوی تووڕە، Berlin: Symphony of a Metropolis، Wild Tales، جەنگی ئەستێرەکان، Elevator to the Gallows |
| بەستەری "ستاک ئێکسچەینج" |  |
| پۆل بۆ پۆلە هاوناوەکان | Category:Wikipedia categories named after films |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**فیلم** (بە ئینگلیزی: Film • گۆکردن: /fɪlm/) جۆرێکە لە چیرۆکگێڕانی بینراو کە زیاتر لە سەدەیەک بەناوبانگە. فۆرمێکی بەناوبانگی کات بەسەربردن و ھونەرن، و زۆرجار دەتوانن کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر کولتوری باو ھەبێت. فیلم دەتوانێت بە چەندین ژانری جیاواز بێت، لەوانە ئەکشن، دراما، کۆمیدی، ترسناک، زانستی خەیاڵی، فانتازیا و زۆر شتی تر. ھەروەھا دەتوانرێت بۆ بینەری جیاواز دروست بکرێن، وەک فیلمی منداڵان یان فیلمی گەورەساڵان.

فیلمەکان بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن ستۆدیۆ گەورەکانەوە بەرھەم دەھێنرێن کە بوودجەیەکی بەرچاویان ھەیە بۆ دابینکردنی تێچووی وێنەگرتن، کاریگەرییە تایبەتەکان، بەبازاڕکردن و دابەشکردن؛ بەڵام سینەماکارانی سەربەخۆش دەتوانن بە بوودجەیەکی کەمتر فیلم بەرھەم بھێنن و لە ڕێگەی کەناڵە بچووکەکانەوە دابەشی بکەن.

پیشەسازی فیلم لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی چەندین پێشکەوتنی تەکنەلۆژیاوە کاریگەری لەسەر بووە. بۆ نموونە ھێنانەکایەی دەنگ لە کۆتایییەکانی بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی دروستکردنی فیلمی بۆ ھەمیشە گۆڕی. لەم دواییانەدا تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی ڕێگەی بە سینەماکاران داوە کە کاریگەری تایبەتی واقیعی زیاتر دروست بکەن. بە گشتی فیلمەکان وەک بەشێکی گرنگی کولتوورەکەمان دەمێننەوە و بەردەوامن لە سەرقاڵکردنی بینەران لە سەرانسەری جیھان.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Film»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣.

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی مێژوو
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی زمان
* دەروازەی ئابووری
* دەروازەی ئەنیمەیشن
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمپانیا
* دەروازەی دیزنی
* دەروازەی خەیاڵی زانستی
* دەروازەی تەکنۆلۆژیا
* دەروازەی ھونەرەکان
# فیلمی تاوانباری

| فیلمی تاوانباری |
| --- |
|  |
| لقی | وێژەی تاوانباری |
| پێڕست | list of crime films |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**فیلمی تاوان** بریتییە لەو فیلمەی باسی تاوانباران دەکات. شێوازی دروستکردنی فیلمەکە لە تۆمارکردنی ڕاستەقینە بۆ کەسایەتییە تاوانکارییەکان لە ڕاستی ژیان بە تێپەڕبوون بۆ کردارە خراپەکانی تاوانبارە خەیاڵییەکان جیاوازە.

فیلمەکانی تاوان چەند جۆرێکی لاوەکی ھەیە:

* کۆمیدیای تاوان: تێکەڵەیەک لە فیلمی تاوان و کۆمیدیا، بە گشتی کۆمیدیاکە لە ناتوانایی تاوانباران دێت، و ھەندێک جاریش کۆمیدیای تاریکە.

* تاوانی وروژێنەر: وروژاندن و کەسایەتی سەرەکی تایبەتی تێدایە کە شێوازی بیرکردنەوە و ھەڵسوکەوتیان جیاوازە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
# دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)

| دراما |
| --- |
| پەڕگە:Gone With The Wind 1967 re-release (cropped).jpg |
| لقی | درامای خەیاڵی، فیلم |
| بابەتی لاوەکی | film dramaturgy |
| کورتەناو | драма |
| پێڕست | list of drama films |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**درامای تەلەڤیزیۆنی و فیلم** (بە ئینگلیزی: TV and Film Drama) ھەردووکیان فۆڕمی بەناوبانگی کات بەسەربردنن کە چیرۆکگێڕانی بینراو بەکاردەھێنن بۆ سەرقاڵکردنی بینەران. درامای تەلەڤیزیۆن جۆرێکە لە بەرنامەیەک کە بە شێوەیەکی گشتی لە چەندین ئەڵقە یان وەرز پێکدێت، ھەر ئەڵقەیەک نزیکەی ٣٠–٦٠ خولەک بەردەوام دەبێت. دراما تەلەڤیزیۆنییەکان دەتوانن لە درامای تاوانکارییەوە دەست پێبکەن تا دەگاتە بەرنامەی زانستی خەیاڵی و زۆر شتی تر. لە بەرامبەردا درامای فیلم بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ فیلمێکی تەواو کە لە ڕێگەی دیمەن و دیالۆگەوە چیرۆکێک دەگێڕێتەوە. دراما فیلمییەکان دەتوانن ژانری جیاوازیان ھەبێت وەک درامای ڕۆمانسی، درامای مێژوویی، یان درامای پرسی کۆمەڵایەتی.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمەڵگا
# دەرھێنەری فیلم

**دەرھێنەری فیلم** (بە ئینگلیزی: Film Director) بەو کەسە دەوترێت کە سەرپەرشتی ئەکتەرەکان یان بەشداربووانی ناو فیلمێک بکات لە کاتی دەرھێنانی فیلمی سینەماییدا. دەرھێنەر ڕۆڵی سەرەکی دەبینێت لە دیاریکردنی ئەندامانی کاست و دیزاینی بەرھەمھێنان و ھەموو لایەنەکانی داھێنەرانەی پیشەسازی فیلم. بەپێی یاسای یەکێتی نێودەوڵەتی، دەرھێنەر وەک نووسەری فیلمەکە تەماشا دەکرێت.

دەرھێنەری فیلم ڕێنمایی بە ئەکتەر و ستاف دەدات و بینینێکی گشتگیر دروست دەکات کە لە ڕێگەیەوەوە فیلمەکە ھەستی پێ دەکرێت یان چاودێری دەکرێت، پێویستە بەڕێوەبەرەکان توانای ناوبژیکردنی جیاوازی لەبینینەکانی داھێنەرانە و مانەوەیان لەناو بودجەدا ھەبێت. زۆر ڕێگا ھەیە بۆ بوون بە دەرھێنەری فیلم، چەند فیلمسازێک وەک سیناریۆنووس، سینەماکار، بەرھەمھێنەر، سەرنووسەری فیلم، یان ئەکتەر دەستیان پێکرد، دەرھێنەرانی دیکە ئامادەی قوتابخانەیەکی فیلم بوون. بەڕێوەبەرەکان ڕێگای جیاواز بەکاردێنن. ھەندێکیش پلانی گشتی پێناسە دەکەن و ڕێگە بە ئەکتەرەکان دەدەن دیالۆگەکە لەبەر بکەن، ھەندێکی دیکەش یان ھەر لایەکیان کۆنترۆڵ دەکەن و داوا لە ئەکتەر و ستاف دەکەن بە وردی ڕێنمایییەکان پەیڕەو بکەن.

## سەرچاوکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی بۆڵیوود
* دەروازەی ئەنیمەیشن
* دەروازەی کارتۆن
* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی خەیاڵی زانستی
* دەروازەی ھونەرەکان
# زمانی کۆری

| 한국어 کۆری |
| --- |
| 韓國語 / 조선말 朝鮮말 *Hangugeo, Chosŏnmal* |
| ناوی زمانی کۆری، ھانگوگیۆ و چونسومال، بەشێوەی ستوونی نووسراوە بە هانگۆل |
| قسەی پێدەکرێ لە | نیمچەدوورگەی کۆریا |
| ژمارەی ئاخێوەران | ٧٧ ملیۆن  (٢٠٠٨-٢٠١٢) |
| بنەماڵەی زمان | کۆریانیک
* شیللایی
	+ **한국어 کۆری**
 |
| شێوەزارەکان | جێجو
سەرەکی شێوەزاری کۆری

 |
| سیستەمی نووسین | هانگۆل (سەرەکی) ھانجا (نووسراوی کۆنی تێکەڵ) بریل‌ی کۆری ئەلفوبێی سیرلیک (کۆریۆ-مال) |
| ڕەوشی فەرمیبوون |
| زمانی فەرمییە لە |  کۆریای باشوور  کۆریای باکوور یانبیان وە چینگبایی، خەڵکی کۆماری چین |
| بە زمانی کەمینە ناسراوە لە |  Commonwealth of Independent States |
| سامان دەدرێتەوە بەدەستی | پەیمانگای نیشتیمانی بۆ زمانی کۆری 국립국어원 / 國立國語院

```
*Sahoe Kwahagwon Ŏhak Yŏnguso* The Language Research Institute, Academy of Social Science 사회과학원 어학연구소 / 社會科學院 語學研究所
```

 China Korean Language Regulatory Commission 중국조선어규범위원회 / 中國朝鮮語規範委員會 |
| کۆدەکانی زمان |
| ISO 639-1 | `ko` |
| ISO 639-2 | `kor` |
| ISO 639-3 | Variously: kor – کۆری نوێ okm – کۆری ناوەڕاست oko – کۆری کۆن |
| Linguist List | okm کۆری ناوەڕاست |
|   | oko کۆری کۆن |
| Linguasphere | `45-AAA-a` |
| وڵاتان لەگەڵ قسەکەری دانیشتووانی ڕەسەنی کۆری (دروستبوونی کۆمەڵگای کۆچنشین لە ناوچەی سەوز) |

**زمانی کۆری** (بە ھانگۆل:한국어 ؛ بە چینی: 朝鮮語)، زمانی فەرمی ھەردوو وڵاتی کۆریای باشوور و کۆریای باکوور و ناوچەی خودموختاری یانبیانی کۆماری گەلی چینە، زمانی کۆری قسەی پێدەکرێ لەلایەن ٨٠ ملیۆن کەسەوە لە جیھاندا، زیاد لە ھەزار ساڵ کۆرییەکان بە پیتی چینی کە بە ھانجا ناسراوە نووسینیان دەکرد، دواتر ئەلفوبێی دەنگداری کۆری ناسراو بە ھانگۆل لەلایەن دەستەیەک لە زانایان لەساڵی ١٤٤٠ی زایینی لەلایەن پاشا سیجۆنگی مەزن دروستکرا.

شێوازی خوێندنەوەی زمانی کۆری

* لە کۆریای باشوور: (한국어؛ لاتینی: Hangugeo؛ کوردی: ھانگوگیۆ)
* لە کۆریای باکــوور: (조선말؛ لاتینی: Chosŏnmal؛ کوردی: چوسۆنمال)

## سەرچاوە

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Korean language

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە  **زمانی کۆری دەروازەی زمان
* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی کۆریای باکوور
* دەروازەی کۆریا
* دەروازەی چین
* دەروازەی ھیندستان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی کەنەدا
# ڕێوڕەسمی ڕەش (فیلم)

|  |
| --- |
| *Black Mass ڕێورەسمی ڕەش* |
|  |
| نووسین | مارک مالوک جێز بەتەروۆرس |
| سەرچاوەی چیڕۆک | (ڕێوڕەسمی ڕەش) نووسەر: دیک لیر - جیڕارد ئۆنیل |
| کاست | جۆنی دێپ بێنێدیکت کەمبەرباچ جۆوێل ئێجەرتن داکۆتا جۆنسن جێسی پلێمەنس جونۆ تێمپڵ کێڤن بەیکن کۆرێی ستۆڵ |
| مۆسیقا | جەنکی ئێکس ئێڵ |
| دەستکاری | دەیڤد ڕۆزنبلوم |
| کۆمپانیای بڵاوکەرەوە | وارنەر برەدرز |
| ڕێکەوتی دەرچوون | ١٨ی سێپتێمبەر ٢٠١٥ویلایەتە یەکگرتووەکان ١ی ئۆکۆتۆبەر ٢٠١٥کوردستان |
| ماوەی فیلم | ١٢٢خولەک |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکان |
| زمان | ئینگلیزی |
| تێچوون | ٥٣ ملیۆن دۆلار |

**ڕێوڕەسمی ڕەش** یان **بلاک ماس** (بە ئینگلیزی: Black Mass) فیلمێکی ئەمەریکی تاوانکاری ساڵی ٢٠١٥ەیە، لە دەرهێنانی سکۆت کووپەر و لە نووسینی ماڕک مالوک و جێژ بەتەروۆرس، چیڕۆکی فیلمەکە وەرگیراوە لە کتێبی (Black Mass: The True Story of an Unholy Alliance Between the FBI and the Irish Mob) کە نووسەران (دیک لێر و جێرار ئۆ نیڵ) لە ساڵی ٢٠٠١ نووسیبوویان، فیلمەکە لە نواندنی چەندان ئەکتەری بەتوانای وەک جۆنی دێپ،جۆوێل ئێجێرتن،بێنێدیکت کەمبەرباچ،داکۆتا جۆنسن ،کۆرێی ستۆڵ و کێڤن بەیکنە.

چیڕۆکی فیلمەکە ڕاستییە و باسی ژیانی تاوانکاریی چەتەی ئەمەریکیی وایتی بەلگەر دەکات، و لە ١٩ی مایۆی ٢٠١٤ دەست کرا بە کاری وێنەگرتنی و لە ڕێکەوتی ١٨ی سێپتێمبەری ٢٠١٥ لەلایەن کۆمپانیای وارنەر برەدەرزەوە خرایە سینەماکان و لە ١ی ئۆکۆتبەریش کەوتە سینەماکانی کوردستان و عێراق.

## چیڕۆک

چیرۆکی فیلمەکە باس لە ساڵانی حەفتا و هەشتکانی سەدەی ڕابردوو دەکات کە چۆن حکومەتی ئەمریکی بە شێوەیەکی نهێنی ڕێککەوتن نامەیەک لەگەڵ وایتی بەلگەر (جۆنی دێپ) ئەکات بۆ نزیک بوونەوە و دەست بەسەرداگرتن بەسەر هەموو چەتەکانی ئەو سەردەمە و کەمکردنەوەی دەسەڵاتیان ، بەڵام وەک هەمیشە بەهۆی کەمتەرخەمی کاربەدەستەکان و زیرەکی و لێهاتووی چەتەکان کارەکان پێچەوانە دەبنەوە.

## سەرچاوەکان

* نوێترین نمایشی ئەکتەری بەتوانا ( جۆنی دێپ ) لە فیلمی (Black Mass )
*  ویکی ئینگلیزی

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی دەیەی ٢٠١٠
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
# زمانی ڕووسی

██ زمانی ڕووسی فەرمییە.
██ زمانی ڕووسی فەرمیی نییە، بەڵام زیاتر لە ٣٠٪ـی خەڵک قسەی پێ دەکەن.

**زمانی ڕووسی** (بەڕووسی: русский язык) زمانێکە کە بەزۆری خەڵکی ڕووس قسەی پێ دەکەن. زمانی ڕووسی زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لە ئەورووپا و بەربڵاوترین زمانی زمانە سلاڤییەکان. زمانی ڕووسی لە وڵاتەکانی ڕووسیا، بیلاڕووسیا، کازاخستان، قرغیزستان، نەتەوە یەکگرتووەکان و چەندان جێی دیکە زمانێکی فەرمییە.

## پیتەکان

لە زمانی ڕوسیدا ٣٣ پیت ھەیە، دوو دانەیان ناخوێنرێنەوە و تەنیا ئاماژە بە قورسیی پیتی پێشتر دەکەن، سی دانەشیان دوو شێوازی خوێندنەوەیان ھەیە. تەنیا پیتی یەکەمی ناوە تایبەتەکان و یەکەم وشەی ڕستە بەگەورە دەنووسرێت.

## ئەمانەش ببینە

* خەڵکی ڕووس
* ڕووسیا

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە  **زمانی ڕووسی دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی ئازەربایجان
* دەروازەی ئەڵمانیا
* دەروازەی ئوکراینا
* دەروازەی ئیسرائیل
* دەروازەی زمان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی بیلاڕووس
* دەروازەی تاجیکستان
* دەروازەی کەنەدا
# زمانی تایلەندی

**زمانی تایلەندی** یان **تایلەندیی ناوین** (ภาษาไทย بە لاتینی: Phasa Thai) یان **سیامی** زمانی فەرمیی وڵاتی تایلەندە.

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە  **زمانی تایلەندی دەروازەی زمان
* دەروازەی نووسین
* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی تایلەند
# بوسان

| بوسان |
| --- |
|  |
| بەشێکە لە | پارێزگای کیۆنگسانگ |
| ناو بە زمانی فەرمی | 부산 |
| ناسناوی خەڵک | Pusanano، 부산시민 |
| کیشوەر | ئاسیا |
| وڵات | کۆریای باشوور |
| پایتەخت | Yeonje-gu |
| دابەشکاریی کارگێڕی | کۆریای باشوور |
| ناوچەی کاتی | UTC+09:00 |
| جێ | Busan–Gyeongnam Area |
| پۆتانی شوێن | ٣٥°١٠′٤٨″N ١٢٩°٤′٣٠″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Mayor of Busan |
| دەستەی جێبەجێکردن | Busan Metropolitan Government |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Busan municipal council |
| ئەندامی | تۆڕی شارە داھێنەرەکان لە یوونێسکۆ، فیدراسیۆنی شارە گەشتیارییەکانی جیھان |
| دانیشتووان | ٣٬٤٥٣٬١٩٨ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٣٠ مەتر |
| خاوەنی | Busan Gudeok Stadium، Sajik Baseball Stadium |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | ئولسان، South Gyeongsang |
| ڕووداوە بەرچاوەکان | Battle of Dadaejin |
| ڕووبەر | ٧٦٩٫٨٣ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 46000، 619–963، 49599 |
| وێبگە |  |
| ھاشتاگ | Busan، 부산 |
| وەسفی ئاڵا | flag of Busan |
| ھێمای فەرمی | Camellia japonica، Camellia japonica، Larus canus |
| کۆدی تەلەفۆن | 51 |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Busan |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**بوسان** وەک **پوسان** ئەخوێنرێتەوە دووەم شاری کۆریای باشوورە لە زۆری ژمارەی دانیشتووان و بەناوبانگی لەدوای سێئولەوە. ڕێژەی دانیشتووانی ئەگاتە ٣.٤ ملیۆن کەس شارێکی مێژوویی، ئیکونۆمی، ناوەندی پەروەردەیی باشووری ڕۆژھەڵاتی کۆریای باشوورە

 پانۆڕامای بوسان لە بورجی بوسانەوە
## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Busan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٥ی تەممووزی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* Official website (ئینگلیزی)
* All About Busan – The Official Korea Tourism Guide Site
* Geographic data related to بوسان at OpenStreetMap

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی جوگرافیا
# ٣٦مین خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن

| ٣٦مینەم خەڵاتەکانی فیلمی دراگۆن |
| --- |
| ڕێکەوت | ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |
| شوێن | لە ھۆڵی کۆشکی ئارامی زانکۆی کیونگ ھی لە سێئول |
| بەڕێوەبرا لەلایەن | کیم ھێ-سوو یوو جون-سانگ |
| Television coverage |
| تۆڕ | ئێس بی ئێس |
|

٣٦مین خەڵاتی فیلمی بلو دراگۆن خەڵاتێکی ساڵانەیە کە لە ٢٦ی تشرینی دووەم  لە ھۆڵی کۆشکی ئارامی زانکۆی کیونگ ھی ڕێکدەخرێ لە سێئول، پەخشکرا لە ئێس بی ئێس و لەلایەن کیم ھێ-سو و یوو جون-سانگەوە (کرا).

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی فیلم
# ھانسینەما

ھانسینەما|  |
| چەشنی وێبگە | داتابەیسی سەرهێڵ بۆ فیلم و زنجیرە |
| بەردەستە بە | ئینگلیزی |
| خاوەن | سێدریک کۆلێمین |
| وێبگە | hancinema.net |
| بازرگانی | بەڵێ |
| تۆمارکردن | ئارەزوومەندانە |
| خستنەکار | ٨/٢٠٠٣ |
| ڕەوشی ھەنووکەیی | چالاک |

**ھانسینەما** (بە ئینگلیزی: HanCinema) ناوەندێکی زانیاری سەربەخۆی فیلم و زنجیرەکانی کۆریای باشوورە کە لە هاوینی ٢٠٠٣ لەلایەن سێدریک کۆلێمینەوە لە کۆریا دروستکراوە. ماڵپەڕەکە زانیاری پەیوەندیدار بە فیلم و زنجیرە و ئەکتەرانی کۆریای تێدایە. ئامانجی ماڵپەڕەکە بینەرانی بیانییە.

## ئەمانەش ببینە

* بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* ڕاتن تۆمەیتۆز
* لێتەربۆکسد

## بەستەری دەرەکی

ماڵپەڕی فەرمی

## سەرچاوەكان

* دەروازەی ئینتەرنێت
* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی فیلم
# ھانگول

| ئەلفوبێی کۆری ھانگۆل *یان* چوسۆمول  |
| --- |
| چوسۆمول (سەرەوە)، و ھانگۆل (خوارەوە) |
| جۆر | ئەلفوبێ |
| زمانەکان | کۆری |
| خولقێنەر | ئەنجومەنی دادی پاشا سیجۆنگی مەزن |
| سەردەمی بەکارھێنان | لە ١٤٤٣ی زایینییەوە تا ئێستا |
| **تێبینی**: ئەم پەڕە ھێما فۆنەتیکییەکانی IPAی تێدایە. |

**ئەلفوبێی کۆری** ناسراوو بە **ھانگۆل** ئەلفوبێی تایبەتی نووسینیی زمانی کۆرییە. ھانگۆل ئەو ئەلفوبێیە بوو کە پاشا سێجۆنگی مەزنیی شانشینی جۆسۆن لە ساڵی ١٤٤٣ داینا بۆ ئاسانکردنی نووسین چونکە ھەتا ئەو سەردەمەش خەڵکی کۆریا ئەلفوبێی چینی بەکارئەھێنا بۆ نووسین.

ھانگۆل
## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Hangul

* دەروازەی زمان
* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی کۆریای باکوور
* دەروازەی کۆریا
* دەروازەی نووسین
# سینەمای کۆریای باشوور

| سینەمای کۆریای باشوور |
| --- |
| بابەتی لاوەکی | سینەما |
| وڵات | کۆریای باشوور |
| جێ | کۆریای باشوور |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سینەمای کۆریای باشوور** (بە ئینگلیزی: Cinema of South Korea) سینەمای وڵاتی کۆریای باشوورە. ئەم سینەمایە لە ساڵانی دواییدا گەشەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و لە ئاستی جیھانیدا ناوبانگی دەرکردووە. بە فیلمە درامی، ترسناک و ئەکشنەکانی ناسراوە و چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی بەدەست ھێناوە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کۆریای باشوور
# ١٨ی حوزەیران

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | حوزەیران | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  | 0١ | 0٢ | 0٣ | 0٤ | 0٥ | 0٦ |
| 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ١٣ |
| ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ | ١٨ | ١٩ | ٢٠ |
| ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ | ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ |
| ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ |  |   |
| **٢٠٢٦** |

**١٨ی حوزەیران** ١٦٩یەم ڕۆژی ساڵە (١٧٠یەم لە ساڵە پڕەکاندا) لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ١٩٦ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ.

## ڕووداوەکان

## لە دایکبوونەکان

ئیمریک ئۆبامیانگ ( یاریزانی تۆپی پێ)

## مردنەکان

## بۆنەکان

## بەستەری دەرەکی

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# سیئۆل

| سیئۆل |
| --- |
| بە كۆری: 서울특별시 |
|  |
| دامەزران | ٦ی حوزەیرانی ١٣٩٥ |
| ناوی خوازراو | 首爾 |
| ناو | Hán Thành |
| ناو بە زمانی فەرمی | 서울 |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | səˈul |
| ناونراوە لەدوای | پایتەخت |
| ناسناوی خەڵک | 서울 시민، Seoulite، Séoulien، Séoulienne، Seulano |
| زمانی فەرمی | زمانی کۆری |
| کیشوەر | ئاسیا |
| وڵات | کۆریای باشوور |
| پایتەختی | کۆریای باشوور |
| پایتەخت | ناوچەی جونگ، سێئول |
| دابەشکاریی کارگێڕی | کۆریای باشوور |
| ناوچەی کاتی | UTC+09:00 |
| جێ | ناوچەی پایتەختی سێئول |
| Enclave within | پارێزگای گیۆنگگی |
| پۆتانی شوێن | ٣٧°٣٣′٣٦″N ١٢٦°٥٩′٢٤″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Mayor of Seoul |
| سەرۆک | Oh Se-hoon |
| دەستەی جێبەجێکردن | Seoul Metropolitan Government |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Seoul municipal council |
| ئەندامی | تۆڕی شارە داھێنەرەکان لە یوونێسکۆ، فیدراسیۆنی شارە گەشتیارییەکانی جیھان |
| دانیشتووان | ٩٬٦٦٨٬٤٦٥ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٣٨ مەتر |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | پارێزگای گیۆنگگی، ئینچیۆن |
| جێگەی دەگرێتەوە | Keijō |
| زمانەکان | زمانی کۆری |
| ڕووبەر | ٦٠٥٫٢٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 01000–01200 |
| وێبگە |  |
| وێبگەی فەرمی |  |
| بەستەری ھەواڵ |  |
| ھاشتاگ | Seoul، 서울 |
| وەسفی ئاڵا | flag of Seoul |
| ھێمای فەرمی | Ginkgo biloba، Forsythia، Pica pica |
| ئابووری بابەت | economy of Seoul |
| Time of earliest written record | ٤. سەدە پێش زایین |
| کۆدی تەلەفۆن | 02 |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Seoul |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

| سۆول
서울 |
| --- |
| شار |
| ئاڵامۆر |
| سێئول لەسەر نەخشەی کۆریای باشوور |
| وڵات |  کۆریای باشوور |
| ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠) |
|  • سەرجەم | ١٠٬٤٦٤٬٠٥١ |
| وێبگە | english.seoul.go.kr |

**سۆول** یان **سۆل** یان **سەول** یان **سیئۆل** (بە کۆری: 서울؛ گۆکردنی کۆری: [səˈul] ( گوێگرتن)؛ وەرگێڕانی وشەبەوشە: «پایتەخت») بە فەرمی بە **شاری تایبەتی سۆول** ناسراوە، پایتەخت و گەورەترین کۆریای باشوورە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠، ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ٩٬٩ ملیۆن کەس بووە.

## مێژوو

مێژووی شاری سۆول دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨ی پێش زایین. سۆول لەلایەن شانشینی بایکجی دروست کرا کە پێی دەگوترا (وی ڕی سۆنگ) کە پایتەخی شانشینی بایکجی بوو، ھەردوو شانشینەکەی تریش چاویان بڕیبووە شاری سۆول. لە ساڵی ٣٩٢ی زایینی گۆگۆریۆ شاری سۆولی داگیرکرد بەسەر کردایەتی پاشا گوانگیتۆ دواتر شیلا لە ساڵی ٥٥١ ز شاری سۆولی داگیر کرد کە ناوەکەی گۆڕی بۆ ھانیانگ. لە سەردەمی شانشینی گۆگۆریۆش دا پایتەختی گۆگۆریۆ لەسەردەمی پاشا سوگ جۆنگ لە ساڵی ١١٠٤ سۆول ناوی نام گیۆنگ بوو لە سەردەمی جۆسۆنیش لە ساڵی ١٣٩٤ سۆول پایتەختی جۆسۆن بوو ناوی ھانسۆنگ بوو. سۆول ئێستا پایتەخی وڵاتی کۆریای باشوورە کە ناوەندێکی گرنگی سیاسی و بازرگانی و ئابوورییە. ڕێژەیی ژمارەی دانیشتووانی شاری سێئول بەپێی ئاماری ساڵی ٢٠١٣ ڕێژەیی دانیشتووانی ١٠٫٣٨٥٬٤٩٤ کەسە ڕووبەری شارەکە ١٨ کیلۆمەتر دووجایە و زۆرترین ژمارەی دانیشتووانی ھەیە لە ھەموو شارەکانی تری کۆریای باشوور.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی ئۆڵۆمپیاد
* دەروازەی شارەکان
# گوانگجو

| گوانگجو |
| --- |
|  |
| دامەزران | ١ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦ |
| وڵات | کۆریای باشوور |
| دابەشکاریی کارگێڕی | کۆریای باشوور |
| ناوچەی کاتی | UTC+09:00 |
| Enclave within | باشووری پارێزگای جیۆلا |
| پۆتانی شوێن | ٣٥°١٠′٠″N ١٢٦°٥٥′٠″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Mayor of Gwangju |
| دەستەی جێبەجێکردن | Gwangju Metropolitan Government |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Gwangju municipal council |
| ئەندامی | فیدراسیۆنی شارە گەشتیارییەکانی جیھان |
| دانیشتووان | ١٬٤٩٠٬٠٩٢، ١٬٤٠٩٬٦٢٤ |
| لەخۆگرتنەکان | Dong District, Gwangju، Seo District، Nam-gu، Buk-gu، Gwangsan-gu |
| خوشکەشارەکان | گوانگژۆو، سان ئەنتۆنیۆ، Medan، 臺南市، Sendai |
| خاوەنی | Gwangju Mudeung Baseball Stadium، Gwangju Mudeung Stadium، Gwangju Baseball Stadium |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | باشووری پارێزگای جیۆلا |
| گۆڕدراوە لەلایەن | Gwangju Special City |
| کۆتاییھاتن | ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ |
| ڕووبەر | ٥٠١٫١٨±٠٫٠١ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە |  |
| وەسفی ئاڵا | flag of Gwangju |
| ھێمای فەرمی | Ginkgo biloba، Rhododendron، Columba |
|  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**گوانگجو** شەشەم گەورەترین شاری کۆریای باشوورە لەلایەن بەڕێوەبەرایەتیی ڕاستەوخۆی حکوومەتی ناوەندی وەک شارێکی شارەوانی ھەڵبژێردراوە. ھەروەھا شارەکە پایتەختی پارێزگاری جیۆلا بوو تا ئەوکاتەی ئۆفیسی پارێزگاکە گوازرایەوە بۆ باشووری گوندی ناماک لە شارستانی موان لە سالی ٢٠٠٥ لەبەر ئەوەی شارەکە بەرزکرایەوە بۆ شارەوانی و سەربەخۆیی لە باشووری پارێزگای جیۆلا وەرگرت.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Gwangju»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی جوگرافیا
# ئولسان

**ئولسان** حەوتەم گەورەترین شاری شارەوانی کۆریای باشوور و ھەشتەم گەورەترینە لە وڵاتەکە، دانیشتووانەکەی بە ١.١ ملیۆن کەس خەملێنراوە. ئولسان دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکە، ھاوسێی بوسانە بەرەو باشوور، و دەکەوێتە بەردەم گیۆنگجو بەرەو باکوور.

ئولسان شوێنێکی کاریگەری پیشەسازیی کۆریای باشوورە. گەورەترین کۆمپانیای ھیوندای مۆتۆر ئۆتۆمۆمۆبیلی ھەیە لە جیھان.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Ulsan»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٣ی ئازاری ٢٠٢٢.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کۆریای باشوور