Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# بنیامین گلەیزەر

| بنیامین گلەیزەر |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٧ی ئایاری ١٨٨٧ بێڵفێست، شانشینی یەکگرتوو |
| مردن | ١٨ی ئازاری ١٩٥٦(١٩٥٦-٠٣-١٨) (٦٨ ساڵ ژیاوە) ھۆڵیوود (کالیفۆڕنیا)، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ھاوسەر | Sharon Lynn |
| پیشە | سیناریۆنووس، بەرھەمھێنەری فیلم، دەرھێنەری فیلم، نووسەر، پارێزەر |
| پەروەردە | University of Pennsylvania Carey Law School |
| خەڵاتەکان | خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین چیرۆک، خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو |
| پاڵێوراوە بۆ | خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین چیرۆک، خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**بێنجامین گلەیزەر** (بە ئینگلیزی: Benjamin Glazer) سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکی بوو کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی بەدەست ھێنا بۆ فیلمی «حەوتەم بەھەشت» (١٩٢٧) و بەشداری لە نووسینی چەندین فیلمی گرنگی دیکەدا کردووە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی ژیاننامە
# ١٨٨٠

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٨ – **سەدەی ١٩** – سەدەی ٢٠ |
| ساڵەکان: | ١٨٧٧ ١٨٧٨ ١٨٧٩ – **١٨٨٠** – ١٨٨١ ١٨٨٢ ١٨٨٣ |

١٨٨٠ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٥٧٩–٢٥٨٠ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٢٥٨–١٢٥٩ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٨٨٠ *MDCCCLXXX* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٨٧٢–١٨٧٣ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٣٢٩ ԹՎ ՌՅԻԹ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٢٩٧–١٢٩٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٨٨٠–٨٨١ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٦٣٠ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٨٣٠ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٢٨٧ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | ٣٦–٣٧ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٤٢٤ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٣٨٨–٧٣٨٩ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 己卯年 (زەوی کەروێشک) ٤٥٧٦ یان ٤٥١٦     *— تا —* 庚辰年 (ئاسن ئەژدیھا) ٤٥٧٧ یان ٤٥١٧ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٤٢٣ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٣٠٤٦ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Meiji ١٣ (明治１３年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٢ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٢٤٢ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٦٤٠–٥٦٤١ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٥٩٦–١٥٩٧ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٢١٣ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٣٢ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٣٢年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٨٨٠ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٩٣٦–١٩٣٧ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٨٠٢–١٨٠٣ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٩٨١–٤٩٨٢ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٦٣٣ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٤٣ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|شاژن ڤیکتۆریا) – ٤٤ [[ڤیکتۆریا (شاژن)|شاژن ڤیکتۆریا) |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٨٨٠** لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.

## ڕووداوەکان

* شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵای نەھری

## لەدایکبوونەکان

* **محەمەد ئەمین زەکی بەگ** مێژوونووس و سیاسەتوانی کورد

## مردنەکان

* **بێنجەمین پێرس** بیرکاری ئامریکایی

* دەروازەی کات
* دەروازەی ڕۆژژمێر
# پیتەر فارێلی

| پیتەر فارێلی |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Peter Farrelly |
|  |
| لەدایکبوون |  (١٩٥٦-١٢-١٧) ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ Phoenixville، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| بەشێکە لە | کۆنەندرەم ئینتەرتەینمێنت |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Peter John Farrelly |
| خوشک و برا | Bobby Farrelly |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| پیشە | دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس، ئەکتەر، بەرھەمھێنەری فیلم، television producer |
| پەروەردە | کۆلێژی پرۆڤیدێنس، زانکۆی کۆڵۆمبیا، Columbia University School of the Arts، Kent School، Cumberland High School |
| شوێنی کار | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٩٦ |
| Partner in business or sport | Bobby Farrelly |
| خەڵاتەکان | National Board of Review Award for Best Film، Academy Award for Best Writing, Original Screenplay، خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم |
| پاڵێوراوە بۆ | Academy Award for Best Writing, Original Screenplay |
| وێبگە |  |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پیتەر فارێلی** (بە ئینگلیزی: Peter Farrelly؛ لەدایکبووی ١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٦ لە فۆنیکسڤیل، پێنسیلڤانیا) ئەکتەرێکی ئەمریکییە. لە ١٩٩٦ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* پیتەر فارێلی لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# تێکشکێنەر

**تێکشکێنەر** (بە ئینگلیزی: The Terminator) فیلمێکی زانستی خەیاڵی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٨٤. داھاتی فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس نزیکەی ٧٨٫٣ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی "٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤" لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٧ خولەکە.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کات
# چەواشەکردن (فیلمی ١٩٢٢)

| چەواشەکردن |
| --- |
| چەشن | فیلمی بێدەنگ، دراما |
| ڕێکەوتی بڵاوکردنەوە | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٢ |
| وڵاتی بنەڕەت | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دەرھێنەر | ئیرڤینگ کەمینگز |
| ڕەنگ | ڕەش و سپی |
| دۆخی چاپکردن | پاوانی گشتی |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**چەواشەکردن**، فیلمێکی بێدەنگی ئەمریکییە. لە ڕێکەوتی ٤ی شوباتی ١٩٢٢ لە ئەمریکا بڵاوکراوەتەوە، و کاری دەرھێنانی لەلایەن ئیروینگ کامینگز بۆ کراوە. داھاتی فیلمەکە بڵاو نەکراوەتەوە.

## سەرچاوەکان
# بۆب ھۆپ

| بۆب ھۆپ |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Bob Hope |
|  |
| لەدایکبوون | ٢٩ی ئایاری ١٩٠٣ Eltham، شانشینی یەکگرتوو |
| مردن | ٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٣(٢٠٠٣-٠٧-٢٧) (١٠٠ ساڵ ژیاوە) Toluca Lake, Los Angeles، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| وڵاتی وەرزش | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Leslie Townes Hope |
| ھۆی مەرگ | سیەسۆ |
| شوێنی ناشتن | San Fernando Mission Cemetery |
| خوشک و برا | Jack Hope |
| ھاوسەر | Dolores Hope |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩١٩ |
| کۆتایی ساڵانی چالاکی | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧ |
| ئەندامی حیزبی | پارتی کۆماری |
| ئایین | کاسۆلیکی |
| وەرزش | مستانی |
| ئامێری مۆسیقا | دەنگ |
| فیلمۆگرافی | Bob Hope filmography |
| ئەرشیڤەکان لە | Library of Congress Music Division |
| کۆمپانیای تۆمارکردن | RCA Victor |
| وێبگە |  |
| بەرەوپێك هەیە | centenarian |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**بۆب ھۆپ** (بە ئینگلیزی: Bob Hope؛ ٢٩ی ئایاری ١٩٠٣ لە ئێلتام – ٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٣ لە تۆلۆکا لەیک، لۆس ئانجلەس) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩١٩ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ١٩٩٧ بەردەوام بووە. بەشداریی لە فیلمی فیلمی ماپێتسدا کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* بۆب ھۆپ لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی شانشینی یەکگرتوو
* دەروازەی کۆمیدیا
* دەروازەی لەندەن
# جین نێڵسن

| جین نێڵسن |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٢٤ی ئازاری ١٩٢٠ سیاتڵ، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٦(١٩٩٦-٠٩-١٦) (٧٦ ساڵ ژیاوە) لۆس ئانجلەس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ھۆی مەرگ | شێرپەنجە |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| شوێنی کار | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٣٨ |
| خەڵاتەکان | Theatre World Award، ئەستێرە لەسەر ڕێڕەوی ناوبانگ لە ھۆلیوود |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**جین نێڵسن** (بە ئینگلیزی: Gene Nelson؛ ٢٤ی ئازاری ١٩٢٠ لە سیاتڵ – ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٦ لە لۆس ئانجلەس) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٣٨ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* جین نێڵسن لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی شانۆ
* دەروازەی مۆسیقا
# ٢٧ی کانوونی دووەم

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | کانوونی دووەم | >> |
| ی | د | س | چ | پ | ھ | ش |
|  |  |  |  | 0١ | 0٢ | 0٣ |
| 0٤ | 0٥ | 0٦ | 0٧ | 0٨ | 0٩ | ١٠ |
| ١١ | ١٢ | ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٦ | ١٧ |
| ١٨ | ١٩ | ٢٠ | ٢١ | ٢٢ | ٢٣ | ٢٤ |
| ٢٥ | ٢٦ | ٢٧ | ٢٨ | ٢٩ | ٣٠ | ٣١ |
| **٢٠٢٦** |

**٢٧ی کانوونی دووەم** ٢٧ەم ڕۆژی ساڵە لە ڕۆژژمێری زایینی؛  ٣٣٨ ڕۆژی ماوە بۆ کۆتاییی ساڵ (٣٣٩ لە ساڵە پڕەکاندا).

## ڕووداوەکان

## لە دایکبوونەکان

## مردنەکان

## بۆنەکان

## بەستەری دەرەکی

---

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ماتیو مەکانەھێی

| ماتیو مەکانەھێی  |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩ ئوڤاڵد، تێکساس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| نیشتەجێی | ئۆستن، تێکساس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| پەروەردە | زانکۆی ویلایەتی تێکساس لە ئۆستن (بەکالۆریەس لە زانست) |
| پیشە | ئەکتەر، بەرھەمھێنەر |
| چالاکبوون | ١٩٩١-ئێستا |
| ھاوسەر | کامیلا ئەلڤێس (٢٠١٢-ئێستا) |
| مناڵ(ەکان) | ٣ |
| خەڵاتەکان | خاوەنی ١ خەڵاتی ئۆسکار (٢٠١٤) |

**ماتیو دەیڤد مەکانەھێی** (/məˈkɒnəheɪ/؛ لەدایکبووی ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٦٩) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی ئەمەریکییە، کە سەرەتا لە فیلمی *Dazed & Confused* (١٩٩٣) ناوبانگی دەرکرد و دواتر لە ھەندێک فیلمی تری کۆمێدی و خەیاڵی زانستیدا ڕۆڵی گێڕا، لەوانە فیلمەکەی ستێڤن سپیلبێرگ بەناوی *Amistad* (١٩٩٧).

لە ساڵانی ٢٠٠٠ەکاندا، ماتیو زیاتر بەشداری لە فیلمە ڕۆمانسییە کۆمێدیەکاندا دەکرد، وەک *The Wedding Planner* (٢٠٠١) و *How to Lose a Guy in 10 Day* (٢٠٠٣) و چەندانی تر. دواتر لە ساڵانی ٢٠١٠ەکانەوە دوورکەوتەوە لە فیلمە کۆمێدییەکان و بەشداری لە فیلمەکانی *The Linclon Lawyer*(٢٠١١)، *Magic Mike* (٢٠١٢)، *The Wolf of the Wall Street* (٢٠١٣)، و *نێوانی ئەستێرەکان* (٢٠١٤) کرد.

مەکانەھێی توانی خەڵاتێکی ئۆسکار و خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب بباتەوە بۆ ڕۆڵگێڕانە نایابەکەی لە فیلمی *Dallas Buyers Club* (٢٠١٣) کە تیایدا ڕۆڵی کەسێکی تووشبووی بە نەخۆشی ئایدزی دەگێڕا.
دواتر لە زنجیرەی *True Detective* (٢٠١٤) ڕۆڵی لێکۆڵەر ڕەست کۆڵی گێڕا و دواتر بۆ خەڵاتی ئێمیش پاڵێورا بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەیەکی درامیدا.

## سەرچاوەکان

* ویکیپیدیای ئینگلیزی

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
* دەروازەی تۆپی پێ
* دەروازەی کۆمیدیا
# ٢٠ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب

| ٢٠ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب |
| --- |
| جێ | لۆس ئانجلەس |
| بەشێک لە زنجیرەی | Golden Globe Award ceremony |
| لە پێش | ١٩یەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب |
| لە دوای | ٢١ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب |
| ژمارەی چاپ | 20 |
| کاتی ڕوودان | ١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣ |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**٢٠ەمین ئاهەنگی خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب**، ئاهەنگێکی ساڵانەی خەڵاتکردن بوو بۆ باشترین بەرهەمە سینەماییەکان و بەرهەمە تەلەفزیۆنییە ئەمریکییەکانی ساڵی ١٩٦٢. لە ٥ی ئاداری ١٩٦٣ لە هۆتێل بێڤەرلی هیڵتۆن لە بێڤەرلی هیڵز، کالیفۆرنیا بەڕێوەچوو.

## سەرچاوەکان
# خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری زنجیرە درامای تەلەڤیزیۆنی

**خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین زنجیرەی - مۆسیقی یان کۆمیدی** بریتییە لە خەڵاتێکی ساڵانە دەدرێت لە ساڵی ۱۹٦۱ لە لایەن پەیوەندی هۆلیوود بۆ ڕۆژنامەی بیانی بۆ باشترین ئەکتەر لە زنجیرەدا.

## خەڵات و پاڵاوتنەکان

* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# ژیریی دەستکرد

**ژیریی دەستکرد**، **زیرەکیی دەستکرد** یان **ھۆشی دەستکرد** (Artificial intelligence) ژیریی ئامێرەکانە؛ ھەروەھا ئەو لقەی زانستی کۆمپیوتەریشە کە مەبەستی دروستکردنی ئامێرە ژیرەکانە. پەڕتووکەکانی وانەبێژیی تایبەت بە ژیریی دەستکرد بوارەکەیان بەم شێوەیە پێناسە کردووە: "شیکردنەوەی بریکارە کۆمپیوتەریە ژیرەکان و دیزاینکردنیان". بریکاری ژیر (Intelligent agent) بە سیستەمێک دەوترێ کە بە دەوروبەری خۆی بزانێ و جۆرێک دەسبەکاری ئەرکەکانی بێ کە بەختی سەرکەوتنی خۆی زۆرینە بکا. جۆن مەککارتی کە خۆی زاراوەی ژیریی دەستکردی داھێناوە لە ١٩٥٦دا، بەم جۆرە پێناسەی دەکا: "زانست و ئەندازیاریی دروستکردنی ئامێرگەلی ژیر ژیریی دەستکرد لەسەر ئەو بانگەشەیە دامەزرا کە دەیگوت ژیری ئەو سامانەی مرۆڤە کە بۆی ھەیە ئەوەندە بەوردی بگێڕدرێتەوە کە بتوانرێ بەھۆی ئامێرەکەوە میناکسازی و ھاوشێوەسازی بکرێ. ئەم بانگەشەیە بوو بە ھۆی سەرھەڵدانی بابەتگەلی فەلسەفی سەبارەت بە سروشتی ھزر و سنوورەکانی بەرزەفڕیی زانستی، بابەتگەلێک کە ھەر لە ڕۆژگارانی کۆنەوە چیرۆکەکان و ئوستوورەکان و
فەلسەفە گرنگییان پێ دابوو. ئەوڕۆکە، ژیریی دەستکرد بووە بە پاژێکی بنچینەیی لە پیشەسازی و تەکنۆلۆژیادا و بووە بە ڕێگەچارەیەک بۆ زۆرێک لە کێشە ھەرە قورسەکان لە زانستی کۆمپیوتەردا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی جاڤا
* دەروازەی کۆمپیوتەر
# کاتی ئەورووپای ناوەندی

**کاتی ئەورووپای ناوەند** (CET) (بە ئینگلیزی: Central European Time) ناوچەیەکی کاتییە (UTC+1:00) کە لە زۆربەی یەکێتیی ئەورووپادا بەکاردێت. کاتی ئەورووپای ناوەڕاست کاتێکی ستانداردە کە یەک کاتژمێر پێش کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو (UTC) کەوتووە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Central European Time»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٦ی نیسانی ٢٠٢٣.

* دەروازەی وڵاتەکان
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی کات
# سەدەی ١٤یەم

---Sidenote START---
**سەدەی ١٤یەم** یان **سەدەی ١٤ھەم**، **سەدەی چاردەھەم** یان **سەدەی چواردەھەم** لەساڵی ١٣٠٠ تا ١٤٠٠ بەردەوام بووە و لەو ماوەیەدا ئەم ڕووداوانە ڕوویان داوە.

## ڕووداوەکان

### نەزانراو

* بەھێزبوونی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و گەورەبوونی بەلای باڵکان.
* بڵاوبوونەوەی جیھانی نەخۆشیی تاعوون ناسراو بە مەرگی ڕەش و مردنی چەندین ملیۆن کەس.
* ھاتنە سەر دەسەڵاتی تەیمووری لەنگ و دامەزراندنی ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری.

### ١٣٠٠کان

### ١٣١٠کان

### ١٣٢٠کان

### ١٣٣٠کان

### ١٣٤٠کان

### ١٣٥٠کان

### ١٣٦٠کان

### ١٣٧٠کان

### ١٣٨٠کان

### ١٣٩٠کان

## کەسە ناسراوەکان

* حافز
* ئیبن بەتووتە
* تەیمووری لەنگ

## شوێن دۆزینەوە

## ئەدەبی بینراو

## موزیک و ئاوازدانەران

## ئەدەب

## زانست و فەلسەفە

## داھێنان و دۆزینەوە و باس کردن

* دەروازەی مێژوو
# زمانی سۆمالی

**زمانی سۆمالی** (Afsoomaali بە عەرەبی: الصومالیة‎) زمانی فەرمیی وڵاتی سۆماڵیایە. زمانەکە بەفەرمی بە شێوەی لاتینی دەنووسرێت، ھەرچۆنێک بێت بەشێوەی عەرەبیش دەنووسرێت بەڵام نافەرمییە.

ویکیپیدیا
ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد بە  **زمانی سۆمالی**

## سەرچاوەکان

* دەروازەی زمان
* دەروازەی سۆماڵیا
* دەروازەی ئەفریقا
# دەوڵەتانی سەربەخۆی ھاوقازانج

پانایی وڵاتانی ئەندام
**یەکگرتووی وڵاتانی سەربەخۆی ھاوحاسڵ** ڕێکخراوێکی ناوچەیی کە لە نێوان وڵاتانی یەکێتیی سۆڤیەت و دوای ڕووخانی ئەو، پێک ھێنرا. ئەم ڕێکخراوە ھیچ ئەرکێکی بەرچاوی ئەنجام نەداوە و بە ھیچ جۆرێک ڕەکابەری لەگەڵ ڕێکخراوگەلێک وەکوو یەکێتیی ئەورووپا ناکات. لە ساڵانی ڕابردوودا یەکگرتووی وڵاتانی سەربەخۆی ھاوحاسڵ ھیچ ئەرکێکی گرینگ و بەرچاوی ئابووری و سیاسی ئەنجام نەداوە و تەنھا ھێمایەکە لە ھاوکاری وڵاتانی ئەندام.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ئاسیا
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ڕووسیا
* دەروازەی دەیەی ١٩٩٠
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی زانستی سیاسەت
# شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان

| شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان |
| --- |
| بەشێک لە شەڕی سارد |
|  (١٩٤٩–١٩٥٦) سووتاندنی ئاڵای کۆمۆنیستەکان ھێمایەکی شۆڕشگێڕە یاخیبووەکان بوو |
|

|  |  |
| --- | --- |
| شوێن |  مەجارستان |
| ئەنجام | * کشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە خاکی مەجارستان بۆ ماوەیەکی کاتی
* بردنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە زنجیرە شەڕەکان
* پێشێلکردنی شۆڕشەکە
 |

 |
| شەڕکەرەکان |
| **یەکێتیی سۆڤیەت**
شۆڕشگێڕە کرێکارەکانی حوکومەت |  مەجارستان شۆڕشگێڕە ھەنگارییەکان |
| ھێز |
| * ٣١٫٣٥٠ سەرباز
* ١٫١٣٠ تانک
 |
نەزانراو |
| زەرەر و زیانە گیانییەکان |
| * ٧٢٢ کوژراو
* ١٫٥٤٠ ونبوو
 | * ٢٫٥٠٠–٣٫٠٠٠ کوژراو
* ١٣٫٠٠٠ ونبوو
 |
|
٣٫٠٠٠ کوژراوی سیڤیل |

**شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان** (٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦–١٠ی تشرین دووەمی ١٩٥٦)، شۆڕشێکی نیشتیمانی بوو دژی حکوومەتی کۆماری گەلی مەجارستان (١٩٤٩–١٩٨٩)، و دەست تێوەردانی سیاسەتی ناوخۆیی مەجارستان لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت. لە سەرەتادا شۆڕشێکی ئەنارکی بوو، بەڵام دواتر شۆڕشی ھەنگارییەکان لەنێو خەڵکی مەجارستاندا پەرەی سەند، و خەڵک پێکەوە لە دژی دەست تێوەردانەکانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ئەورووپا پێکھاتن.

## دەستپێکی شۆڕش

شۆڕشی مەجارستان لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ دەستیپێکرد، کاتێک خوێندکارانی زانکۆ بانگەوازیان لە دانیشتووانی مەدەنی کرد بۆ ئەوەی لە بینای پەرلەمانی مەجارستان، لەگەڵیاندا کۆببنەوە بۆ ناڕەزایی دژی دەسەڵاتی جیۆپۆلەتیکی سۆڤیەت لە مەجارستان. شاندێکی خوێندکارەکان چوونە ناو بینای ڕادیۆی مەجارستان بۆ بڵاوکردنەوەی ١٦ داواکاری بۆ چاکسازی سیاسی و ئابووری بۆ کۆمەڵگەی مەدەنی مەجارستان، بەڵام دوای چەند خولەکێک بەسەر ڕاگەیاندنەکە، لەلایەن پاسەوانانی ئاسایشەوە دەستگیرکران. کاتێک خۆپیشاندەرانی خوێندکاران لە دەرەوەی بینای ڕادیۆ داوای ئازادکردنی شاندە خوێندکارانەکەیان کرد، پۆلیسەکانی پاراستنی دەوڵەت، بە چەک چەندین خۆپیشاندەریان کوشت و بریندارکرد.

لە ئەنجامدا، خۆپیشاندانی ھەنگارییەکان بەرەو شۆڕشی چەکداری ملی شۆڕکرد، خوێندکارە ناڕازییەکان خۆیان ڕێکخست بۆ میلیشیا شۆڕشگێڕەکان بۆ شەڕکردن دژی حوکومەتی مەجارستان، سەرکردە کۆمۆنیستییەکانی مەجارستان و فەرماندە پۆلیسەکان دەستگیرکران، و زیندانییە سیاسییە دژە کۆمۆنیستەکان ئازادکران و چەکیان پێدرا بۆ شەڕکردن دژی کۆمۆنیستەکان. لە ئەنجامدا حکوومەتی نوێی مەجارستان دامەزرا و بەیاننامەی ئەنجومەنی نوێنەران بڵاوکرایەوە، دەرچوونی مەجارستان لە پەیماننامەی وارشۆ ڕاگەیاندرا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی مەجارستان
* دەروازەی ئەورووپا
* دەروازەی سۆشیالیزم
* دەروازەی شەڕ
* دەروازەی شەڕی سارد
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان
# ١٧٣٥

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٧ – **سەدەی ١٨** – سەدەی ١٩ |
| ساڵەکان: | ١٧٣٢ ١٧٣٣ ١٧٣٤ – **١٧٣٥** – ١٧٣٦ ١٧٣٧ ١٧٣٨ |

١٧٣٥ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٤٣٤–٢٤٣٥ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١١١٣–١١١٤ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٧٣٥ *MDCCXXXV* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٧٢٧–١٧٢٨ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١١٨٤ ԹՎ ՌՃՁԴ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١١٤٧–١١٤٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٧٣٥–٧٣٦ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٤٨٥ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٦٨٥ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١١٤٢ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −١٠٩ – −١٠٨ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢٢٧٩ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧٢٤٣–٧٢٤٤ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 甲寅年 (دار پڵنگ) ٤٤٣١ یان ٤٣٧١     *— تا —* 乙卯年 (دار کەروێشک) ٤٤٣٢ یان ٤٣٧٢ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢٢٧٨ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٩٠١ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Kyōhō ٢٠ (享保２０年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١١ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٠٩٧ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٤٩٥–٥٤٩٦ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٤٥١–١٤٥٢ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٤٠٦٨ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ١٧٧ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前١٧٧年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٧٣٥ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٧٩١–١٧٩٢ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٦٥٧–١٦٥٨ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٨٣٦–٤٨٣٧ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٤٨٨ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی بەریتانیا | ٨ جۆرجی دووەم – ٩ جۆرجی دووەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٧٣٥** لە ڕۆژژمێری زایینیدا.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات
# ١٦٤٨

|  |  |
| --- | --- |
| ھەزارە: | ھەزارەی ٢ـەم |
| سەدەکان: | سەدەی ١٦ – **سەدەی ١٧** – سەدەی ١٨ |
| ساڵەکان: | ١٦٤٥ ١٦٤٦ ١٦٤٧ – **١٦٤٨** – ١٦٤٩ ١٦٥٠ ١٦٥١ |

١٦٤٨ لە ڕۆژژمێرەکانی تر| ڕۆژژمێری کوردی | ٢٣٤٧–٢٣٤٨ |
| ڕۆژژمێری ئێرانی | ١٠٢٦–١٠٢٧ |
| ڕۆژژمێری زایینی | ١٦٤٨ *MDCXLVIII* |
| ڕۆژژمێری ئەتیوبیایی | ١٦٤٠–١٦٤١ |
| ڕۆژژمێری ئەرمەنی | ١٠٩٧ ԹՎ ՌՂԷ |
| ڕۆژژمێری کۆچی | ١٠٥٧–١٠٥٨ |
| ڕۆژژمێری ئیگبۆ | ٦٤٨–٦٤٩ |
| ڕۆژژمێری ئاشووری | ٦٣٩٨ |
| ڕۆژژمێری بەربەری | ٢٥٩٨ |
| ڕۆژژمێری بەنگالی | ١٠٥٥ |
| ڕۆژژمێری بەھایی | −١٩٦ – −١٩٥ |
| ڕۆژژمێری بودایی | ٢١٩٢ |
| ڕۆژژمێری بیزەنتی | ٧١٥٦–٧١٥٧ |
| ڕۆژژمێری شیوش | *نەزانراو* |
| ڕۆژژمێری چینی | 丁亥年 (ئاگر بەراز) ٤٣٤٤ یان ٤٢٨٤     *— تا —* 戊子年 (زەوی جرج) ٤٣٤٥ یان ٤٢٨٥ |
| ڕۆژژمێری ھەتاویی تایلەندی | ٢١٩١ |
| ڕۆژژمێری دیسکۆردی | ٢٨١٤ |
| ڕۆژژمێری ژاپۆنی | Shōhō ٥ / Keian ١ (慶安元年) |
| ڕۆژژمێری جولیانی | زایینی کەم ١٠ ڕۆژ |
| ڕۆژژمێری بێرمەیی | ١٠١٠ |
| ڕۆژژمێری عیبری | ٥٤٠٨–٥٤٠٩ |
| ڕۆژژمێری قبتی | ١٣٦٤–١٣٦٥ |
| ڕۆژژمێری کۆری | ٣٩٨١ |
| ڕۆژژمێری مینگوو | ٢٦٤ پێش ڕۆژژمێری کۆماری چین 民前٢٦٤年 |
| ڕۆژژمێری ھۆڵۆسن | ١١٦٤٨ |
| ڕۆژژمێرە ھیندووەکان |  |
|  - *ڤیکرام سامڤات* | ١٧٠٤–١٧٠٥ |
|  - *شاکا سامڤات* | ١٥٧٠–١٥٧١ |
|  - *کاڵی یوگا* | ٤٧٤٩–٤٧٥٠ |
| لە دروستبوونی ڕۆما | ٢٤٠١ |
| ساڵی فەرمانڕەواییی ئینگلیزی | ٢٣ چارلزی یەکەم – ٢٤ چارلزی یەکەم |
| ئەم سندووقە: * بینین
* وتووێژ
* دەستکاری
 |

ساڵی **١٦٤٨** لە ڕۆژژمێری زایینیدا. ئەم ساڵە ساڵێکی پڕە.

## ڕووداوەکان

## لەدایکبوونەکان

## مردنەکان

* دەروازەی ڕۆژژمێر
* دەروازەی کات