Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# چاندی باو

**چاندی باو** زاراوەیەکە لە ساڵی ١٨٤٦ لەلایەن ویلیام تامس، دێرینناسێکی ئینگلیزییەوە داڕێژراوە و ئاماژەیە بۆ شێوازی ژیانی مرۆڤەکان لە سروشت و ڕەفتار و مانای ھاوبەشدا کە خەڵکی ئاسایی کۆمەڵگا لە ژیانی ڕۆژانەیاندا بەکاریدەھێنن.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Popular culture»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١ی ئایاری ٢٠٢٤.

* دەروازەی چاند
* دەروازەی کۆمەڵگا
* دەروازەی وێژە
* دەروازەی ھونەرەکان
# دراگۆن بۆڵ

| دراگۆن بۆڵ |
| --- |
| بەرھەمھێنەر | ئاکیرا توریاما |
| کاری ڕەسەن | گەشتێک بۆ ڕۆژئاوا |
| زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان | دراگۆن بۆڵ (١٩٨٦–١٩٨٩) دراگۆن بۆڵ زێد (١٩٨٩–١٩٩٦) دراگۆن بۆڵ سووپەر (٢٠١٥–٢٠١٨) |

**دراگۆن بۆڵ** (بە ژاپۆنی: ドラゴンボール؛ دۆراگۆن بۆرو، واتە: تۆپی ئەژدیھا) بریتییە لە زنجیرەیەکی ڕاگەیاندنی دروست کراوە لەلایەن ئاکیرا توریاما. مانگا ڕاستەقینەکە نووسراوە و کێشراوە لەلایەن توریاما و بڵاوکراوەتەوە لە ھەفتانەی شۆنن جەمپ لە ساڵی ١٩٨٤ بۆ ١٩٩٥، پێکھاتووە لە ٥١٩ ژمارە، لە ٤٢ کتێبی تانکۆبۆندا و بڵاو کراوەتەوە لەلایەن شوئیشاوە، دراگۆن بۆڵ وەرگیراوە لە چیرۆکێکی کۆنی چینی «گەشت بەرەو ڕۆژاوا». ئەم ئەنیمێیە چیرۆکی سەرکێشییەکانی سۆن گۆکو دەگێڕێتەوە، لە مناڵییەوە تا گەورەیی و چۆنییەتی ئەنجامدانی ڕاھێنانەکانی و ھەروەھا بە دەست ھێنانی حەوت تۆپی جادوویی کە دەتوانن ئەژدیھا زیندوو بکەنەوە، و سێ داواکاری جێبەجێ دەکات.

## سەرچاوەکان

* وێبگەی فەرمی (ژاپۆنی)

* دەروازەی ئەنیمێ و مانگا
* دەروازەی ژاپۆن
* دەروازەی کایەی ڤیدیۆیی
* دەروازەی دەیەی ١٩٩٠
# کالی سۆندگارد

| گالی سۆندگارد  |
| --- |
| گالی سۆندگارد لە ١٩٤٠ |
| لەدایکبوون |  (1899-02-15) 15ی شوباتی 1899 Litchfield, Minnesota, ئەمریکا |
| مەرگ | ١٤ی ئابی ١٩٨٥(١٩٨٥-٠٨-١٤) (٨٦ ساڵ ژیاوە) Woodland Hills, California ئەمریکا |
| شوێنی حەوانەوە | Cremains scattered into the Pacific Ocean |
| پیشە | خانمەکتەر |
| چالاکبوون | ١٩٣٦ بۆ ١٩٨٣ |
| ھاوسەر | Neill O'Malley (ھاوسەرگیری ١٩٢٢؛ ١٩٣٠) Herbert J. Biberman (ھاوسەرگیری ١٩٣٠؛ ١٩٧١) |
| مناڵ(ەکان) | 2 |

**گالی سۆندگارد** (لەدایککبووی ١٥ی شوباتی ١٨٩٩ بۆ  ١٤ی ئابی ١٩٨٥) خانمەکتەرێکی ئەمریکیە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Gale Sondergaard»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢١.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* کالی سۆندگارد لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان
* کالی سۆندگارد لە بنکەدراوەی فیلمیی فیلمەکانی تێرنەر کلاسیک
* کالی سۆندگارد لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی بڕۆدوەی
* کالی سۆندگارد لە Internet Off-Broadway Database
* کالی سۆندگارد لە گۆڕێک بدۆزەوە

* دەروازەی کۆریای باشوور
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی ژن
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی شانۆ
# پۆلین شورت ڕوبنسون

**پولین شورت ڕوبنسون** (بە ئینگلیزی: Pauline Short Robinson) ئەمینداری کتێبخانە بوو لە ئەمریکا، لە ساڵی ١٩١٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایکبوو. لە ساڵی ١٩٩٧ لە دینفر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژن
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# ستەفی سینگەر

| ستەفی سینگەر |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون |  (١٩٤١-١١-٢٤) ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ لۆس ئانجلەس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Simon Singer |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| پیشە | ئەکتەر |
| پەروەردە | Fairfax High School |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ستەفی سینگەر** (بە ئینگلیزی: Stuffy Singer؛ لەدایکبووی ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ لە لۆس ئانجلەس) ئەکتەرێکی ئەمریکییە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ستەفی سینگەر لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# بیڵ دانا

| بیڵ دانا |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ کوینسی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧(٢٠١٧-٠٦-١٥) (٩٢ ساڵ ژیاوە) ناشڤیڵ، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | William Szathmary |
| ھۆی مەرگ | نەخۆشی |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| پەروەردە | Emerson College |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٥٤ |
| ناکۆکی | جەنگی جیھانیی دووەم |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**بیڵ دانا** (بە ئینگلیزی: Bill Dana؛ ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٤ لە کوینسی، ماساچووسیتس – ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە نەشڤیل) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٥٤ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* بیڵ دانا لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کۆمیدیا
# پۆڵ ئانکا

| پۆڵ ئانکا |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Paul Albert Anka |
|  |
| لەدایکبوون |  (١٩٤١-٠٧-٣٠) ٣٠ی تەممووزی ١٩٤١ ئۆتاوا، کەنەدا |
| ناوی کاتی لەدایکبوون | Paul Albert Anka |
| ھاوسەر | Anna Anka |
| منداڵ | Amanda Anka، Anthea Anka |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| بواری کار | مۆسیقای پۆپ، میوزیکا گەلێری |
| پەروەردە | Fisher Park High School |
| دانیشتووی | ئۆتاوا |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٥٥ |
| بەشداربووە لە | Sanremo Music Festival 1964 |
| ئامێری مۆسیقا | پیانۆ، گیتار، دەنگ |
| خشتەی تۆمارەکان | Paul Anka discography |
| فیلمۆگرافی | Paul Anka filmography |
| چەشن | مۆسیقای پۆپ، doo-wop، جاز، سۆفت ڕۆک |
| وێبگە |  |
| نوێنەری مافی بڵاوکردنەوە | Broadcast Music, Inc. |
| دۆخی مافەکانی لەبەرگرتنەوە | ئەو کارانەی کە لە مافی چاپکردن و بڵاوکردنەوە پارێزراون |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پۆڵ ئانکا** (بە ئینگلیزی: Paul Anka) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین فیلمی ئەمریکیدا کردووە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Paul Anka»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٤.

* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کەنەدا
* دەروازەی مۆسیقا
# شیکاگۆ

| Chicago |
| --- |
| City |
| Clockwise from top: Downtown Chicago, the Chicago Theatre, the Chicago 'L', Navy Pier, Millennium Park, the Field Museum, and the Willis (formerly Sears) Tower |
| ئاڵا |
| ناسناو(ەکان): The Windy City, The Second City, Chi-Town Chi-City, City of Big Shoulders, The City That Works, White City, and others found at List of nicknames for Chicago |
| دروشم(ەکان): بە لاتینی: *Urbs in Horto* (*City in a Garden*), Make Big Plans (Make No Small Plans), I Will |
| Location in the Chicago metropolitan area and Illinois |
| Country | United States |
| State | ئیلینۆی |
| Counties | Cook, DuPage |
| Settled | 1770s |
| Incorporated | March 4, 1837 |
| ھاوناو | بە میامی: shikaakwa ("Wild onion") |
| دەسەڵات |
|  • جۆر | Mayor–council |
|  • Mayor | Rahm Emanuel (D) |
| ڕووبەر |
|  • City | ٢٣٤٫٠ میلی چوارگۆشە (٦٠٦٫١ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
|  • وشکایی | ٢٢٧٫٢ میلی چوارگۆشە (٥٨٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
|  • ئاو | ٦٫٩ میلی چوارگۆشە (١٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە)  3.0% |
|  • شاری | ٢٬١٢٢٫٨ میلی چوارگۆشە (٥٬٤٩٨ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
|  • گەورەشار | ١٠٬٨٧٤ میلی چوارگۆشە (٢٨٬١٦٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
| بەرزایی | ٥٩٧ پێ (١٨٢ مەتر) |
| ژمارەی دانیشتووان (2010 Census) |
|  • City | ٢٬٦٩٥٬٥٩٨ |
|  • پلە | 3rd US |
|  • چڕی | ١١٬٨٦٤٫٤ کەس لە میلی چوارگۆشە (٤٬٤٤٧٫٤ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە) |
|  • شاری | ٨٬٧١١٬٠٠٠ |
|  • گەورەشار | ٩٬٤٦١٬١٠٥ |
| سەرناوی دانیشتوو | Chicagoan |
| ناوچەی کاتی | UTC−06:00 (CST) |
|  • ھاوین (DST) | UTC−05:00 (CDT) |
| کۆدی تەلەفۆن | 312, 773, 872 |
| وێبگە | cityofchicago.org |
|  |

**شیکاگۆ** یەکێک لە شارە گەورەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و دەکەوێتە ویلایەتی ئیلینووا. ناوی ئەم شارە لە ڕووی ئەوە هاتووە کە لە ناوچەکەدا بە زۆری کنیواڵ هەیە و لە زمانی سوورپێستەکاندا بە کنیواڵ، شیکاکوا دەگوترێت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی جوگرافیا
* دەروازەی شارەکان
# ھارۆڵد نیکۆڵاس

| ھارۆڵد نیکۆڵاس |
| --- |
|  |
| لەدایکبوون | ٢٧ی ئازاری ١٩٢١ وینستن سەیڵم، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ٣ی تەممووزی ٢٠٠٠(٢٠٠٠-٠٧-٠٣) (٧٩ ساڵ ژیاوە) نیوویۆرک، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ھۆی مەرگ | سستبوونی دڵ |
| شوێنی ناشتن | Woodlawn Cemetery |
| خوشک و برا | Fayard Nicholas |
| ھاوسەر | Dorothy Dandridge |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| پیشە | سەماکەر، ئەکتەر |
| بواری کار | tap dance |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٣٢ |
| Partner in business or sport | Fayard Nicholas |
| ئەندامی | Nicholas Brothers |
| خەڵاتەکان | Kennedy Center Honors، Black Filmmakers Hall of Fame |
| Dance style | tap dance |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ھارۆڵد نیکۆڵاس** (بە ئینگلیزی: Harold Nicholas؛ ٢٧ی ئازاری ١٩٢١ لە وینستن-سالم، کارۆلینای باکوور – ٣ی تەممووزی ٢٠٠٠ لە نیویۆرک) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٣٢ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ھارۆڵد نیکۆڵاس لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# وودی ستڕۆد

| وودی ستڕۆد |
| --- |
| بە ئینگلیزی: Woody Strode |
|  |
| لەدایکبوون | ٢٥ی تەممووزی ١٩١٤ لۆس ئانجلەس، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| مردن | ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤(١٩٩٤-١٢-٣١) (٨٠ ساڵ ژیاوە) Glendora, California، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| وڵاتی وەرزش | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ھۆی مەرگ | شێرپەنجەی سییەکان |
| شوێنی ناشتن | Riverside National Cemetery |
| ھاوسەر | Luana Strode |
| زمانی زگماکی | زمانی ئینگلیزی |
| زمانەکانی ئاخاوتن | زمانی ئینگلیزی |
| زمانی نووسین | زمانی ئینگلیزی |
| شوێنی یاریکردن لە تیپ | end |
| پەروەردە | University of California, Los Angeles، Jefferson High School (Los Angeles) |
| دەستپێکی چالاکی | ١٩٤١ |
| ئەندامی تیپی وەرزشی | Los Angeles Rams، Calgary Stampeders |
| وەرزش | تۆپی پێی ئەمریکی، athletics |
| ڕووداوی وەرزشی | decathlon |
| ناکۆکی | جەنگی جیھانیی دووەم |
| ئەندامی | Alpha Phi Alpha |
| چەشن | چەشنی ڕۆژاوایی |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**وودی ستڕۆد** (بە ئینگلیزی: Woody Strode؛ ٢٥ی تەممووزی ١٩١٤ لە لۆس ئانجلەس – ٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٤ لە گلێندۆرا، کالیفۆرنیا) ئەکتەرێکی ئەمریکی بوو. لە ١٩٤١ دەستی بە چالاکی کردووە.

## سەرچاوەکان

## بەستەرە دەرەکییەکان

* وودی ستڕۆد لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی ھۆڵیوود
* دەروازەی فیلم
* دەروازەی ئەکتەران
* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ھونەرەکان
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
# ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٦٨)

| ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| --- |
|  |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| دەسەڵاتی دادوەری دەگرێتەوە | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| لە پێش | ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| لە دوای | ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| کاتی ڕوودان | ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨ |
| نووسینگەی ململانێکراو | سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان |
| کاندیدی براوە | ڕیچارد نیکسۆن |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا لە ساڵی ١٩٦٨،** ٤٦ەمین ھەڵبژاردنی چوار ساڵەی سەرۆکایەتی بوو، کە لە سێشەممە ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٨ بەڕێوەچوو. کاندیدی کۆمارییەکان، جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا، ڕیچارد نیکسۆن، لە ھەردوو کاندیدی دیموکراتەکان، جێگری سەرۆکی لەپۆستدابووی ئەمریکا، ھوبێرت ھامفری و کاندیدی پارتی سەربەخۆی ئەمریکا، جۆرج واڵاس، پارێزگاری پێشووی ویلایەتی ئەلابامای بردەوە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «1968 United States presidential election»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤.

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
# زانکۆی ھارڤارد

| زانکۆی ھارڤارد |
| --- |
| Harvard University |
|  |
| دروشم | Veritas |
| دروشم بە کوردی | ڕاستی |
| دامەزراندن | ١٦٣٦ |
| جۆر | تایبەتی |
| بودجە | ٣٦٫٤ بليۆن دۆلار  |
| سەرۆکی زانکۆ | دراو گیلپین فاوست |
| شوێن | کەمبریج, ماساچووسیتس, ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| Colours |          |
| وەرزشەکان | ھارڤەرد کریمزەن |
| ماڵپەڕ |  |

**لۆگۆی زانکۆی هارڤاردزانکۆی ھارڤارد** (بە ئینگلیزی: Harvard University) زانکۆیەکی تایبەتە لە شاری کەمبریجی، ویلایەتی ماساچووسێتسی وڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. مێژوو، سامان، کاریگەری و ئاستی زانستیی ئەم زانکۆیە وەھای کردووە کە ببێت بە یەکێک لە گرنگترین و باشترین زانکۆکانی دنیا. بە پێی زۆربەی پلەبەندیەکان **ھارڤارد** یەکێک لە ناسراوترین و باشترین زانکۆکانی جیھانە. زانکۆی ھارڤارد لە ساڵی ١٦٣٦ی زایینیدا بنیات نراوە و تا ئێستە سەدان کەسی ناودار و کاریگەر لە ئاستی جیھانیدا لەوێدا خوێندنی خۆیان بردوەتە سەر.

## بڕێک لە دەرچووە بەناوبانگەکان

1. ڕالف والدۆ ئێمەرسۆن
2. جۆرج دەبلیوو بوش
3. باراک ئۆباما
4. جان کێنیدی
5. بان کی موون
6. مارک زوکەربێرگ
7. کێڤن م. ئێسڤێڵت

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی زانکۆکان
# سیاسەتی فڕینی بۆشاییی ئەمریکا

| سیاسەتی فڕینی بۆشاییی ئەمریکا |
| --- |
|  |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**سیاسەتی فڕینی بۆشاییی ئەمریکا** (بە ئینگلیزی: space policy of the United States) ھەم داڕشتنی سیاسەتی فڕینی بۆشایی لە ڕێگەی پرۆسەی یاسادانانەوە لەخۆدەگرێت، ھەم جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتە لە بەرنامەکانی فڕینی بۆشاییی مەدەنی و سەربازی ئەمریکا لە ڕێگەی دەزگاکانی ڕێکخستنەوە. مێژووی سەرەتایی سیاسەتی فڕینی بۆشاییی ئەمریکا پەیوەستە بە پێشبڕکێی فڕینی بۆشاییی ئەمریکا و سۆڤیەت لە ساڵانی شەستەکاندا، کە جێگەی خۆی بە بەرنامەی شاتڵی بۆشایی ئاسمان بەخشی. لە ئێستادا سیاسەتی بۆشایی ئاسمانی ئەمریکا بە ئامانجی گەڕان بەدوای مانگ و دواتر کۆلۆنیکردنی مەریخدایە.

## سەرچاوەکان

* بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Space policy of the United States»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤.

* دەروازەی زانست
* دەروازەی فیزیک
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
# ناسا

بەڕێوەبەرایەتیی نەتەوەییی فڕینناسی و بۆشایی
National Aeronautics and Space Administration| نیشانی ناسا |
| مۆری ناسا |
| ناوبڕ | ناسا NASA |
| دروشم | *For the Benefit of All* («بۆ کەڵکی ھەمووان») |
| دامەزران | ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٥٨ |
| جۆر | زانستی |
| شوێن | * واشینگتن دی سی، ئەمریکا
 |
| زمانی فەرمی  | ئینگلیزی |
| سکرتێری گشتی | ڕۆبێرت لایتفووت |
| بوجە  | (١٩٫٥ ملیارد $) |
| وێبگە |  |
| لێدوان | مۆری ناسا |

**بەڕێوەبەرایەتیی نەتەوەییی فڕینناسی و بۆشایی** (بە ئینگلیزی: National Aeronautics and Space Administration) ناسراو بە **ناسا** (بە ئینگلیزی: NASA) ئاژانسێکی سەربەخۆی سەر بە حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکایە و بەرپرسی بەرنامەی بۆشاییی سیڤیل، توێژینەوەی فڕینناسی، و توێژینەوەی بۆشاییی ئەو وڵاتەیە.

ناسا لە ١٩٥٨دا دامەزراوە، جێی لێژنەی ڕاوێژکاریی نەتەوەیی بۆ فڕینناسی (ناکا)ی گرتەوە. بوودجەی ساڵی ٢٠٢٠ی ٢٢ ملیار دۆلاری ئەمریکی بووە. ئاژانسی ناسا مەزنترین ئاژانسی بۆشایییە لە جیھاندا.

## پرۆژەی میرکۆری

بەھۆی ئەو بەرنامەی میرکۆرییەوە ناسا توانی نزیکببێتەوە لەوەی گەشتەکانی خۆی بۆ بۆشایی ئاسمان ئەنجام بدات، بۆ ئەوەی بزانن ئایا لە توانای مرۆڤدا ھەیە لە بۆشایی ئاسماندا بژی. بۆ ئەو مەبەستەش لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە لە بەشە جیاجاکانی سوپادا، چەند کەسێک دیاری کرا بۆ پشتگیریکردن لە ناسا. لە ئاکامی ئەو ھاریکاری و ھەماھەنگییەی لە نێوان سوپاو ئاژانسی ناسادا ھەبوو توانیان لە ٥ی ئایاری ١٩٦١ دا یەکەمین گەشتی ئاسمانیی ئەمریکایی ڕێک بخرێت و کەشتیوانێکی ئاسمانی بەناوی ئالان شیپارد لەسەر کەشتی ئاسمانیی فریدۆم بۆماوەی ١٥ خولەک لە بۆشایی ئاسماندا بمێنێتەوە، پاشان لە گەشتێکی دیکەدا لە ڕۆژی ٢٠ ی شوباتی ١٩٦٢دا جۆن کلینن بۆ ماوەی ٥ کات ژمێر بەدەوری زەویدا بەھۆی کەشتی فریند شیپەوە بسورێتەوە، لە پاش چەند گەشتێکی دیکەی بەردەوام توانرا بەرنامەی ئەپۆلۆ بەمەبەستی گەشتی سەر مانگ ڕێکبخرێت.

## پرۆژەی ئەپۆلۆ

لە پاش چەند گەشتێکی یەک لە دوای یەکی کەشتی ئەپۆلۆ مرۆڤ توانی پێبخاتە سەر وی مانگ و زانیاری تەواو لە بارەی مانگەوە دەستبکەوێت. ئاژانسی ناسای ئەمریکایی توانیویەتی چەند توێژینەوەو گەشتێکی دیکەش بۆ ھەسارەی مەریخ و زوھرە و موشتەری و ئۆرانۆس و نیبتۆن ڕێک بخات بەھۆی چەند کەشتییەکی دیکەوە کە ڕۆبۆت و تەکنەلۆژیای زیرەک بەکار ھاتووە لە میانەی ئەو گەشتانەدا، ھەتا ئێستا ناسا توانیویەتی چەند کەشتییەکی جۆر بەجۆر ڕەوانەی بۆشای ئاسمان بکات بۆ لێکۆڵینەوە و زانیاری وەرگرتن لە گەردوون و بۆشای ئاسمان و ھەسارەکان. لە پاش ناردنی کەشتییە ئاسمانییەکانی وەک ئەپۆلۆ و کۆلۆمبۆس کە لە سالاَنی ١٩٨١ دا بەکار دەھاتن. دواترین گەشت و کارەکانی ناسا لە ئێستادا بریتییە لە ناردنی کەشتی لێکۆڵەرەوەی فۆنێکس بۆھەسارەی مەریخ و توانیویەتی گەلێک زانیاری بە سوود سەبارەت بە ژینگەی ئەو ھەسارەیە ڕەوانەی زەوی بکاتەوەو لە داھاتوودا کەڵک و خزمەتێکی گەورە بە مرۆڤایەتی بگەیەنێت

## مێژوو

دوای ئەوەی یەکێتی سۆڤیەتی پێشوو لە ٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٥٧ دا مانگی دەستکردی سپوتنکی١ی ڕەوانەی بۆشایەکانی ئاسمان کرد، ئەمریکا تووشی شۆک بوو و سپۆتنکی یەکیان بە شۆکی سپۆتنک لەقەڵمدا. لەبەر ئەوە ھەستیان کرد لە بواری ئاسمانیدا لە دواوەن. کۆنگرێسی ئەمریکا ھەستی بەترسێکی زۆر کرد، بۆیە لە سەرەتای ساڵی ١٩٥٨ دەستی کرد بە جێبەجێکردنی بەرنامەی میرکوری.

## سەرچاوەکان

* ناسا، ماڵپەڕی ڕادیۆ نەوا

* دەروازەی گەردوون
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی فڕینی بۆشایی
* دەروازەی فڕین
# دەستوورباوەڕی لە ئەمریکا

| دەستوورباوەڕی لە ئەمریکا |
| --- |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**دەستوورباوەڕی لە ئەمریکا** بەھایەکی بنەڕەتییە کە لەلایەن پارتە سیاسییەکان و گرووپە چالاکوانەکان و تاکەکانەوە لە سەرانسەری مەودای بەرفراوانی شەبەنگی سیاسیدا پشتگیری دەکرێت، کە دەسەڵاتەکانی حکوومەتە فیدراڵی و ویلایەت و ناوخۆیییەکان بەپێی دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا سنووردارکراون و مافە مەدەنی و سیاسییەکانی ھاووڵاتیان نابێت پێشێل بکرێت.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی سیاسەت
# تەکەر کارڵسن

| تەکەر کارڵسن  |
| --- |
| کارلسۆن لە ساڵی ٢٠٢٢ |
| لەدایکبوون | تەکەر کارڵسن ١٦ی ئایاری ١٩٦٩ سان فرانسیسکۆ، کالیفۆرنیا |
| پەروەردە | کۆلێژی ترینیتی |
| پیشە | ڕۆژنامەنووس، تەلەڤیزیۆنی، شرۆڤەکار، ستوونینووس، نووسەر |
| حیزبی سیاسی | پارتی کۆمارییەکان |
| بزاڤ | پارێزگار |
| ھاوسەر | لە ٨/١٠/١٩٩١ ھاوسەرگیری لەگەڵ سیووزان ئاندرووس کردووە |
| مناڵ(ەکان) | ٤ |
| باوان | * دیک کارڵسن (باوک)
 |
|

Carlson's voice

On Jack Abramoff, 2011
 |
| وێبگە | وێبگەی فەرمی |

**تەکەر کارڵسن** (بە ئینگلیزی: Tucker Swanson McNear Carlson) لەدایکبووی ١٦ی ئایاری ١٩٦٩، شرۆڤەکار و نووسەر و کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە، لە ساڵی ٢٠١٦ تا ٢٠٢٣ میوانداری بەرنامەی گفتوگۆی سیاسی شەوانەی لە کەناڵی فۆکس نیووز دەکرد.

کارڵسن لە ساڵانی نەوەدەکاندا دەستی بە کاری میدیایی کردووە، لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٥ شرۆڤەکاری کەناڵی سی ئێن ئێن بووە و لە ساڵی ٢٠٠١ تا ٢٠٠٥ ھاوبەشی پێشکەشکاری بەرنامەی دیبەیتی ھەواڵەکانی تۆڕەکە بووە لە کاتی سەرەکیدا.

لە ساڵی ٢٠٠٥ تا ٢٠٠٨ میوانداری بەرنامەی شەوانەی تاکەری کردووە لە کەناڵی MSNBC لە ساڵی ٢٠٠٩ بوو بە شرۆڤەکاری سیاسی بۆ فۆکس نیووز، لە بەرنامە جیاوازەکاندا دەرکەوت پێش ئەوەی بەرنامەی تایبەتی خۆی دەستپێبکات.

کارڵسن کە داکۆکیکاری سەرۆکی پێشووی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ بوو، لەلایەن کۆمپانیای پۆلیتیکۆوە بە لایەنگرترین لایەنگری ترەمپ وەسفکرا بەڵام ئامادەبوو ڕەخنە لە ترەمپ بگرێت کاتێک پێیوابوو سەرۆکی پێشوو لە ئایدۆلۆژیاکانی لادەدات.

دەوترێت کاریگەری لەسەر ھەندێک لە بڕیارەکانی ترەمپ وەک سەرۆککۆمار ھەبووە، لەوانە ھەڵوەشاندنەوەی ھێرشی سەربازی بۆ سەر ئێران لە ساڵی ٢٠١٩، دەرکردنی جۆن بۆڵتۆن، ڕاوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی لە ھەمان ساڵدا، ھەروەھا گۆڕینی سزای زیندانیکردنی ڕۆجەر ستۆن لە ساڵی ٢٠٢٠. کارڵسن وەک دەنگێکی پێشەنگی سیاسەتی ناڕەزایەتی سپی پێستەکان وەسف کراوە.

لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣، فۆکس نیووز کارڵسنی لە کارەکەی دوورخستەوە و بەرنامەکەی ھەڵوەشاندەوە، بەیاننامە گشتییەکەی فۆکس نیووز ھۆکاری دورخستنەوەکەی نەخستەڕوو. تەکەر لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی بەرنامەیەک لە تویتەر بە ناوی تاکەر لە تویتەر.

## ژیانی سەرەتایی و پەروەردە

کارڵسن لە قوتابخانەی باکلی لە ساڵی ١٩٧٥
کارڵسن لە ١٦ی ئایاری ١٩٦٩ لە نەخۆشخانەی منداڵان لە شاری سانفرانسیسکۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا لەدایکبووە، کوڕە گەورەی ھونەرمەند و خەڵکی سانفرانسیسکۆ لیسا مەکنیرە.

## بەستەرە دەرەکییەکان

* ماڵپەڕی فەرمی

تەکەر کارڵسن لە کەناڵی فۆکس نیووز

تاکەر کارلسۆن لە بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ڕۆژنامەوانی
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی تەلەڤیزیۆن
* دەروازەی کالیفۆڕنیا
* دەروازەی سیاسەت
# پرۆژەی ٢٠٢٥

| پرۆژەی ٢٠٢٥ |
| --- |
| بە ئینگلیزی: 2025 Presidential Transition Project |
| دامەزران | ١٤ی نیسانی ٢٠٢٢ |
| بابەتی لاوەکی | پارتی کۆماری |
| Funder | Leonard Leo |
| شاکارەکان | Mandate for Leadership: The Conservative Promise |
| دامەزرێنەر | Kevin Roberts |
| بەڕێوەبەر | Paul Dans |
| وڵات | ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |
| ئایدۆلۆژیای سیاسی | شۆپپارێزی لە ئەمریکا |
| بەشێکە لە کۆمپانیای | The Heritage Foundation |
| لەسەر بنچینەی | ١٩٨٤ |
| ناونیشانی ئیمەیڵ | mailto:info@project2025.org |
| وێبگە |  |
| بەستەری وەسفکراو |    |
| Work available at URL |  |
| Advertises | Executive Order 14168 |
| لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە  |

**پرۆژەی ٢٠٢٥** (ھەروەھا بە **پرۆژەی گواستنەوەی سەرۆکایەتی ٢٠٢٥** ناسراوە) دەستپێشخەرییەکی سیاسییە بۆ داڕشتنەوەی حکومەتی فیدڕاڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و چڕکردنەوەی دەسەڵاتی جێبەجێکردن بە قازانجی سیاسەتە ڕاستڕەوەکان. ئەم پلانە لە نیسانی ٢٠٢٣ لەلایەن دامەزراوەی ھێریتەجەوە بڵاوکرایەوە، کە بنکەیەکی بیری پارێزگارانەی ئەمریکییە، لە چاوەڕوانی بردنەوەی دۆناڵد ترامپ لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ٢٠٢٤.

نۆیەمین خولی زنجیرەی «بەڵێننامە بۆ سەرکردایەتی»ی دامەزراوەی ھێریتەج، پرۆژەی ٢٠٢٥ بنیاتنراوە لەسەر تێگەیشتنێکی جێی مشتومڕ لە تیۆری یەکێتی جێبەجێکردن کە دەڵێت تەواوی لقی جێبەجێکردن لەژێر کۆنترۆڵی تەواوی سەرۆکدایە. لایەنگرانی پرۆژەی ٢٥ دەڵێن ئەمە بیرۆکراسییەتی حکوومەت ھەڵدەوەشێنێتەوە کە پێیان وایە لێپرسینەوەی لەگەڵدا ناکرێت و زۆربەی لیبراڵە. ڕەخنەگران ناویان ناوە پلانێکی دیکتاتۆرانە و نەتەوەیی مەسیحی کە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەرەو دیکتاتۆرییەت دەبات. پسپۆڕانی یاسایی دەڵێن ئەمە حوکمی یاسا، جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان، جیاکردنەوەی ئایین و دەوڵەت، و ئازادییە شارستانییەکان لاواز دەکات.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی دەیەی ٢٠٢٠
# جۆن کێری

| جۆن کێری |
| --- |
|  |
| John Kerry  |
| لەدایکبوون | John Forbes Kerry  ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣  (تەمەن ٨٢ ساڵ) ئۆرۆرا  |
| زانکۆ | * کۆلێژی یەل
* Boston College Law School
* St. Paul's School
* زانکۆی یەیڵ
* Fessenden School
* St. Albans School
* Jonathan Edwards College
 |
| پیشە | سیاسەتوان، ئەفسەری دەریایی، پارێزەر (١٩٧٦–)، دیپلۆمات، فڕۆکەوان، چالاکوانی ئاشتی، climate activist، lieutenant governor، foreign minister  |
| حیزب | پارتی دیموکرات  |
| ھاوسەر | Julia Thorne، Teresa Heinz Kerry  |
| مناڵ | Alexandra Kerry، Vanessa Kerry  |
| باوان | * Richard J. Kerry
* Rosemary Forbes Kerry
 |
| خێزان | Cameron Kerry  |
| خەڵاتەکان | * Silver Star
* Bronze Star Medal
* Purple Heart
* Grand Officer of the Legion of Honour (Jean-Marc Ayrault، ٢٠١٦)
* Grand Cross 1st class of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany (بەرلین، ٢٠١٦)
* Otto Hahn Peace Medal (بەرلین، ٢٠١٨)
* Global Citizen Awards (٢٠١١)
* مەدالیای ئازادی سەرۆکایەتی (جۆ بایدن، ٢٠٢٤)
 |
| واژوو |
|  |
| پلە | سکرتێری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٣–٢٠١٧)، assistant district attorney (١٩٧٧–١٩٨٢)، Lieutenant Governor of Massachusetts (١٩٨٣–١٩٨٥)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٨٥–١٩٨٥)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٨٥–١٩٨٧)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٨٧–١٩٨٩)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٨٩–١٩٩١)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩١–١٩٩٣)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٣–١٩٩٥)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٥–١٩٩٧)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٧–١٩٩٩)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٩٩–٢٠٠١)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠١–٢٠٠٣)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٣–٢٠٠٥)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٥–٢٠٠٧)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٧–٢٠٠٩)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٠٩–٢٠١١)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١١–٢٠١٣)، ئەندامی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠١٣–٢٠١٣)، senator  |
| Rank | جێدار  |
| لق | ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان (١٩٦٦–١٩٧٠)  |

**جۆن کێری** لەدایکبووی ١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٣، کەسایەتی سیاسیی ئەمریکایە لەوەتەی ١ی شوباتی ٢٠١٣ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و لەجێگای ھیلاری کلینتۆن ئەو پۆستەی پێدرا و لەساڵانی ١٩٨٥ تاکوو ٢٠١٣ سیناتۆری ویلایەتی ماساچووسیتس بووە لە ئەمریکا، جۆن کێری لەھەڵبژاردنی ئەمریکای ٢٠٠٤ کاندندیدی دێموکراتەکان بووە و بە جۆرج دەبلیوو بوش دۆڕا.

## سەرچاوەکان

* دەروازەی ژیاننامە
* دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
* دەروازەی سیاسەت
* دەروازەی پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان