Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Inindonesyo

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ganghaan:Pinulongan |

Ang **Inindonesyo** (*bahasa Indonesia*) mao ang tawag sa opisyal nga estandard sa pinulongang Malayo sa Indonesya.
# Mga katawhang Austronesian

Ang **mga katawhang Austronesian**, usahay gitawag nga **mga katawhang nagsultig Austronesian**, mao ang usa ka dakong koleksyon sa mga katawhan nga nagsultig mga pinulongang Austronesian, nga nanimuyo sa Taiwan, kadagatan sa Habagatang-Sidlakang Asya, mga bahin sa mainland Southeast Asia, Micronesia, baybayon sa New Guinea, Isla sa Melanesia, Polynesia, ug Madagascar. Apil usab kanila ang lumad nga mga minorya sa etniko sa Vietnam, Cambodia, Myanmar, Thailand, Hainan, ug ang Torres Strait Islands. Ang mga nasod ug teritoryo nga kadaghanan gipuy-an sa mga katawhang nagsultig Austronesian usahay nailhan nga **Austronesia**.

Ang grupo naggikan sa usa ka prehistoriko nga paglalin sa dagat, nga nailhan nga pagpalapad sa Austronesian, gikan sa Taiwan, mga 3000 hangtod 1500 BCE. Ang mga Austronesian nakaabot sa Batanes Islands sa pinakaamihanang Pilipinas mga 2200 BCE. Migamit silag mga layag pipila ka panahon sa wala pa ang 2000 BCE.  Inubanan sa ilang paggamit sa ubang mga teknolohiya sa kadagatan (labi na ang mga catamaran, mga bangka nga may outrigger, mga bangka nga may lashed-lug, ug ang crab claw sail ), kini nakapahimo sa mga hugna sa paspas nga pagkatibulaag ngadto sa mga isla sa Indo-Pacific, nga natapos sa pagpuyo sa New Zealand c. 1250 CE. Atol sa unang bahin sa mga migrasyon, ilang nahimamat ug gi-assimilated (o gi-assimilated sa) ang mga populasyon sa Paleolithic nga mibalhin kaniadto ngadto sa Maritime Southeast Asia ug New Guinea . Nakaabot sila hangtod sa Easter Island sa sidlakan, Madagascar sa kasadpan, ug New Zealand sa habagatan. Sa pinakalayong dapit, posible nga nakaabot usab sila sa Amerika.

Gawas sa pinulongan, ang mga katawhang Austronesian adunay daghang kultural nga kinaiya, lakip na ang mga tradisyon ug tradisyonal nga teknolohiya sama sa paghimo og barko nga ginama sa lashed-lug, pag-tattoo, mga balay nga hinimo sa stilt, pagkulit og jade, agrikultura sa basang yuta, ug lain-laing mga motif sa rock art . Nag-ambitay usab sila og mga binuhing tanom ug hayop nga nadala uban sa mga migrasyon, lakip na ang bugas, saging, lubi, tinapay, ube nga *Dioscorea*, gabi, paper mulberry, manok, baboy, ug iro.
# Tsitsirika

| *tsitsirika* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | Gentianales |
| Kabanay: | Apocynaceae |
| Kahenera: | tsitsirika |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **tsitsirika**  |

Henero sa mga tanom nga bulak ang tsitsirika. Ang *tsitsirika* sakop sa kabanay nga Apocynaceae.

Mao ni ang iyang kladogram matod sa Catalogue of Life:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| tsitsirika |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Catharanthus coriaceus* |
|  |
|  | *Catharanthus lanceus* |
|  |
|  | *Catharanthus longifolius* |
|  |
|  | *Catharanthus ovalis* |
|  |
|  | *Catharanthus pusillus* |
|  |
|  | *Catharanthus roseus* |
|  |
|  | *Catharanthus scitulus* |
|  |
|  | *Catharanthus trichophyllus* |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini

## Gikan sa gawas nga tinubdan

 Ang Wikispecies may mga payl nga may kalabotan sa: tsitsirika
# Kakaw

| Kakaw |
| --- |
|  |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | Malvales |
| Kabanay: | Malvaceae |
| Kahenera: | '**Theobroma'** |
| Espesye: | Theobroma cacao |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Theobroma cacao** L. |

Kaliwatan sa tanom nga bulak ang **Kakaw** (*Theobroma cacao*). Una ning gihulagway ni Carl von Linné. Ang Kakaw sakop sa kahenera nga *Theobroma*, ug kabanay nga Malvaceae.

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *T. c. leiocarpum*
* *T. c. pentagonum*
* *T. c. cacao*
* *T. c. sphaerocarpa*

## Ang mga gi basihan niini

*
*
# Takla

| Takla |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Arthropoda |
| Kasipak-ulo: | Crustacea |
| Kahutong: | Malacostraca |
| Kahanay: | Decapoda |
| Kapunoang-banay: | Palinuroidea |
| Kabanay: | **Palinuridae** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Palinuridae**  |

Kabanay sa mga krustaseo ang **Takla** (*Palinuridae*). Ang Takla sakop sa kapunoang-banay nga Palinuroidea, kahanay nga Decapoda, kahutong nga Malacostraca, ka-ulo nga daghagtiil, ug kaginharian nga mananap. Ang kabanay nga Palinuridae pagsakop 48 kaliwatan, segun Catalogue of Life.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Palinuroidea  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Takla** |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Jasus* |
|  |
|  | *Justitia* |
|  |
|  | *Linuparus* |
|  |
|  | *Palinurus* |
|  |
|  | *Palinustus* |
|  |
|  | *Panulirus* |
|  |
|  | *Projasus* |
|  |
|  | *Puerulus* |
|  |
|  | *Sagmariasus* |
|  |

 |
|  |
|  |
Scyllaridae |
|  |
|  |
Synaxidae |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini

*
*
*
*
*
*
# Bas (sakyanan)

ordinaryong bas
Benz-Omnibus, 1896
Ang **bas** (sa kinaraan *omnibas*, *multibas*, o *awtobas*) maoy usa ka behikulong pangdalan alang sa pagsakay og mga pasahero. Ang mga bas adunay kapasidad nga hangtod 300 ka pasahero. Ang labing komun nga matang sa bas mao ang *single-decker*, ang mas dagha'g karga sa *double-decker*, ang mas dyutay sa midibas ug minibas. Ang mga bas gigamit sa nakaeskedyul nga transportasyon, transportasyon sa tulunghaan, pribadong gamit, turismo; ang promosyonal nga bas ginagamit sa politikal nga pangampanya ug uban pa.

Ang de-karwahe kun gigamita'g kabayo nga bas gigamit sugod 1820, gisundan sa bas nga de-bapor (*steam bus*)sa tuig 1830 ug elektrikal nga troleybas sa tuig 1882. Sa kasamtangan ang mga bas migamit og makinang may kombusyong internal sugod 1895.
# Acinonyx jubatus

| *Acinonyx jubatus* |
| --- |
|  |
|  |
| Hulga sa Pagkapuo |
|  Puydeng mapuo  (IUCN 3.1) |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kasipak-ulo: | Vertebrata |
| Kahutong: | Mammalia |
| Infraclass: | Eutheria |
| Kahanay: | Carnivora |
| Kabanay: | Felidae |
| Kahenera: | *Acinonyx* |
| Espesye: | Acinonyx jubatus |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Acinonyx jubatus** (Schreber, 1775) |

Acinonyx jubatus
Espesye sa mamipero nga una nga gihulagway ni Johann Christian Daniel von Schreber ni adtong 1775 ang Acinonyx jubatus. Ang *Acinonyx jubatus* sakop sa kahenera nga *Acinonyx* sa kabanay nga iring. Giklaseklase sa IUCN ang espesye sa madutlan.

## Matang nga nahiubos

Ang espesye gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *A. j. jubatus*
* *A. j. hecki*
* *A. j. raineyi*
* *A. j. soemmeringii*
* *A. j. velox*
* *A. j. venaticus*

## Ang mga gi basihan niini

## Gikan sa gawas nga tinubdan

 Ang Wikispecies may mga payl nga may kalabotan sa: Acinonyx jubatus

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
*
*
*
# Khasakstan

BangyawTimailhan
Nahimutangan
**Khasakstan** (usab **Kazakstan**, **Kasahistan**) (Kazakh: Қазақстан, Qazaqstan, IPA: [qɑzɑqˈstɑn]; Ruso: Казахстан, Kazakhstán, IPA: [kəzʌxˈstan]), mao ang pinakadakong nasod sa Asya Sentral ug ika-9 nga labing dako sa kalibotan. 2,717,300 km² ang arya sa teritoryo niini (mas dako pa sa Kasadpang Uropa) ug aduna kiniy gamay nga teritoryo nga nahimutang sa kasadpan sa Sapang Ural nga naa sa Uropa.
# Nugini sa Papua

**Nugini sa Papua‏**, **Papua New Guinea** o **Papua Nueva Guinea** (paglitok: pa-pyu-wa nyu gi-ni o pa-pu-wa nwe-ba gi-neya) (Tok Pisin: Papua Niugini) maoy usa ka nasod sa Oseanya, nahimutang sa sidlakang bahin sa isla sa New Guinea ug uban pang mga isla (ang kasadpang bahin sa isla mao ang probinsiya sa Indonesia nga Papua ug West Papua). Nahimutang ang nasod sa habagatang-kasadpang Kadagatang Pasipiko, sa rehiyon nga gitawag og Melanesia. Port Moresby ang iyang kapital ug kinadak-ang dakbayan. Usa kini sa mga labing diberso (*diverse*) nga nasod sa kalibotan, mas daghan pa sa 850 ang lumad nga pinulongan ug mao pod ang gidaghanon sa mga katilingban nga tradisyonal, sa populasyon nga 6 ka milyon. Ang nasod usa sa labing rural, 18% lang sa katawhan nagpuyo sa mga urban nga lugar. Wa pa kaayo ma-eksplorar ang nasod, daghan pang mga *species* sa tanom ug mananap ang wa pa madiskubre sa interyor sa Papua New Guinea.

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Kamchatka

Ang **Kamchatka** ngalan niining mga mosunod:

## Heyograpiya

### Mga nasod ug dili sa bisan unsa nga nasud

1
2
Mga nasod ug dili sa bisan unsa nga nasud

1. Bering Strait (estretso), ﻿ / ﻿
2. Bering Sea, dagat, ﻿ / ﻿

### Rusya

1
2
Mga dapit nga gitawag Kamchatka sa Rusya.

1. Kamchatka (suba sa Rusya, Respublika Sakha), ﻿ / ﻿
2. Kamchatka (suba sa Rusya, Kamtchatski Kray), ﻿ / ﻿

### Zimbabwe

1
Mga dapit nga gitawag Kamchatka sa Zimbabwe.

1. Kamchatka (minahan), ﻿ / ﻿
# Colocasia esculenta

| *Colocasia esculenta* |
| --- |
|  |
|  |
| Hulga sa Pagkapuo |
|  Layo sa peligro  (IUCN 3.1) |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Liliopsida |
| Kahanay: | Alismatales |
| Kabanay: | Araceae |
| Kahenera: | *Colocasia* |
| Espesye: | Colocasia esculenta |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Colocasia esculenta** (L.) Schott |
| Laing Ngalan |
| *Zantedeschia virosa* (Roxb.) K.Koch *Steudnera virosa* (Roxb.) Prain *Leucocasia esculenta* (L.) Nakai *Colocasia vulgaris* Raf. *Colocasia virosa* (Roxb.) Kunth *Colocasia violacea* (Desf.) auct. *Colocasia vera* Hassk. *Colocasia peltata* (Lam.) Samp. *Colocasia nymphaeifolia* (Vent.) Kunth *Colocasia neocaledonica* Van Houtte *Colocasia himalensis* Royle *Colocasia gracilis* Engl. *Colocasia euchlora* K.Koch & Linden *Colocasia esculenta* var. *typica*  *Colocasia esculenta* var. *stolonifera*  *Colocasia esculenta* var. *rupicola*  *Colocasia esculenta* f. *rotundifolia*  *Colocasia esculenta* var. *nymphaeifolia*  *Colocasia esculenta* var. *illustris*  *Colocasia esculenta* var. *globulifera*  *Colocasia esculenta* var. *euchlora*  *Colocasia esculenta* f. *ebiimo*  *Colocasia esculenta* var. *aquatilis*  *Colocasia esculenta* var. *acris*  *Colocasia colocasia* (L.) Huth *Colocasia antiquorum* f. *yamamotoi*  *Colocasia antiquorum* var. *stolonifera*  *Colocasia antiquorum* var. *rupicola*  *Colocasia antiquorum* var. *rosea*  *Colocasia antiquorum* f. *purpurea*  *Colocasia antiquorum* var. *patens*  *Colocasia antiquorum* f. *oyasetage*  *Colocasia antiquorum* var. *nymphaeifolia*  *Colocasia antiquorum* var. *multifolia*  *Colocasia antiquorum* var. *illustris*  *Colocasia antiquorum* var. *globulifera*  *Colocasia antiquorum* var. *euchlora*  *Colocasia antiquorum* var. *esculenta*  *Colocasia antiquorum* f. *eguimo*  *Colocasia antiquorum* f. *acuatica*  *Colocasia antiquorum* var. *acris*  *Colocasia aegyptiaca* Samp. *Colocasia acris* (R.Br.) Schott *Calla virosa* Roxb. *Calla gaby* Blanco *Caladium violaceum* Engl. *Caladium violaceum* Desf. *Caladium nymphaeifolium* Vent. *Caladium glycyrrhizum* Fraser *Caladium esculentum* (L.) Vent. *Caladium colocasioides* (Desf.) Brongn. *Caladium colocasia* (L.) W.Wight *Caladium acre* R.Br. *Arum peltatum* Lam. *Arum nymphaeifolium* (Vent.) Roxb. *Arum lividum* Salisb. *Arum esculentum* L. *Arum colocasioides* Desf. *Arum colocasia* L. *Arum chinense* L. *Aron colocasium* (L.) St.-Lag. *Alocasia illustris* W.Bull *Alocasia dussii* Dammer |

Espesye sa tanom nga bulak nga una nga gihulagway ni Carl von Linné, ug nga gihatagan sa eksakto nga ngalan ni Heinrich Wilhelm Schott ang Colocasia esculenta. Ang *Colocasia esculenta* sakop sa kahenera nga *Colocasia* sa kabanay nga Araceae. Giklaseklase sa IUCN ang espesye sa kinaminosang kalabotan. Pagka karon wala pay siak nga nalista ubos niini niya.

## Ang mga gi basihan niini

## Gikan sa gawas nga tinubdan

 Ang Wikispecies may mga payl nga may kalabotan sa: Colocasia esculenta

## Galeriya sa hulagway

*
# Elsalbador

| Republic of El Salvador*República de El Salvador* (Spanish) |
| --- |
|
Flag

Coat of arms

 |
| **Motto:**"Dios, Unión, Libertad" (Spanish) Iningles: *"God, Unity, Freedom"* |
| **Awit:Himno Nacional de El Salvador* (Iningles: *"National Anthem of El Salvador"*) |
|  |
| Kapitaland largest city | San Salvador ﻿ / ﻿ |
| Opisyal mga pinulongan | Spanish |
| Etniko grupo  | * 86.3% Mestizo (mixed White and Indigenous)
* 12.7% White
* 1.23% Indigenous
* 0.13% Black
* 0.64% Other
 |
| Relihiyon (2017) | 84.1% Christianity —44.9% Roman Catholic —37.1% Protestant —2.1% Other Christian 15.2% No religion 0.7% Other religions |
| (Mga) Demonyo | Salvadorian, Salvadorean, Salvadoran |
| Gobyerno | Unitary presidential constitutional republic |
|  |
| • President  | Nayib Bukele |
| • Vice President  | Félix Ulloa |
|  |
| Lehislatura | Legislative Assembly |
| Independence |
|  |
| • Declared from Spain | 15 September 1821 |
| • Declared from the Federal Republic of Central America | 12 June 1824 |
| • International recognition  | 18 February 1841 |
|  |
| Area |
| • Total | 21,041 km2 (8,124 sq mi) (148th) |
| • Tubig (%) | 1.5 |
| Populasyon |
| • 2021 estimate | 6,314,167 (109th) |
| • Densidad | 303.1/km2 (785.0/sq mi) (47th) |
| GDP (PPP) | 2018 estimate |
| • Total | $53.667 billion 101st) |
| • Per capita | $8,388 (111th) |
| GDP (nominal) | 2018 estimate |
| • Total | $25.855 billion (102nd) |
| • Per capita | $4,041 (111th) |
| Gini (2016) |  40.6 medium |
| HDI (2018) |  0.667 medium · 124th |
| Salapi | United States dollara (USD) |
| Time zone | UTC−6 -5 (CST) |
| Dapit sa pagmaneho | right |
| Code sa pagtawag | +503b |
| ISO 3166 code | SV |
| Internet TLD | .sv |
| 1. The United States dollar is the currency in use. Financial information can be expressed in U.S. dollars and in Salvadoran colón, but the colón is out of circulation.
2. Telephone companies (market share): Tigo (45%), Claro (25%), Movistar (24%), Digicel (5.5%), Red (0.5%).
 |

**Elsalbador** o **El Salvador** maoy usa ka nasod sa Amerika Sentral, giutlanan sa Kadagatang Pasipiko ug natung-an sa Guatemala ug Honduras. 6.9 ka milyon ang iyang populasyon sa arya nga 21,040 km². El Salvador maoy labing taas sa densidad sa populasyon sa Amerika (318.7 /km²).
# Nancy Pelosi

Pelosi, 2019
Si **Nancy Patricia Pelosi** (/pəˈloʊsi/pə-LOH-see; née **D'Alesandro**; natawo sa Marso 26, 1940) usa ka Amerikanong politiko nga nagsilbing ika-52 nga mamumulong sa Balay sa mga Representante sa Estados Unidos gikan sa 2007 hangtod 2011 ug usab gikan sa 2019 hangtod sa 2023. Usa ka miyembro sa *Democratic Party*, siya ang unang babaye nga napili nga Speaker ug ang unang babaye nga nangulo sa usa ka mayor nga partido sa politika sa bisan asa nga lawak sa Kongreso, nga nanguna sa *House Democrats* gikan sa 2003 ngadto sa 2023. Hangtud nga si Kamala Harris nahimong bise presidente sa 2021, Si Pelosi mao usab ang pinakataas nga ranggo nga babaye sa linya sa sunodsunod nga pagkapresidente sa kasaysayan sa US, tungod kay ang mamumulong sa Balay ikaduha sa linya sa sunodsunod. Nagrepresentar siya sa ika-11 nga distrito sa kongreso sa California sa Balay sa mga Representante sa Estados Unidos sukad 1987. Ang distrito, nga giihap isip ika-5 nga distrito gikan sa 1987 hangtod 1993, ang ika-8 gikan sa 1993 hangtod 2013, ug ang ika-12 gikan sa 2013 hangtod 2023, naglakip sa kadaghanan sa lungsod. sa San Francisco.