# Kinatsila

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ganghaan:Pinulongan |

Ang **Kinatsila** kun **Inespanyol** (Kinatsila: *castellano* kun *español*) usa ka Pinulongang Romance nga orihinal nga gilitok sa amihanang dapit sa Espanya. Kini opisyal nga pinulongan sa Espanya, sa tanang nasod sa Latin Amerika (walay labot ang Brasil) ug sa Guinea Ecuatorial sa Aprika.

## Kasaysayan ug gigikanan

Ang Kinatsila nagsugod isip usa ka diyalekto sa Linatin didto sa mga probinsya sa Cantabria, Burgos ug La Rioja. Isip usa ka Ibero-Romanse nga pinulongan, kini adunay suod nga relasyon sa Portuges ug sa pundok sa Liones. Ang paggamit niini miabot sa Gingharian sa Castilla, kung diin kini milambo ngadto sa nag-unang pinulongan sa gobyerno. Gidala kini sa Amerika, sa Aprika ug sa Asya-Pasipiko sa miaging lima ka siglo gumikan sa mga eksplorador ug kolonyalistang Espanyol.

## Mga barayti ug diyalekto

Usa ka linggwistikong mapa sa Peninsulang Iberika diin ang hayag nga asul sa Ginalyego (galego), ang itom-asul sa Portuges (português), ang hayag nga berde nagpakita sa Asturiano (asturianu), ang berde sa Liones (Llïonés), ang dalag sa Kinatsila (castellano), ug ang hayag nga kape sa Aragones (aragonés).Adunay nagkalain-laing diyalekto ang Kinatsila depende sa geograpikanhong nahimutangan niini. Ang Kinatsila sa America adunay mga hiyas nga lahi sa Kinatsila sa Espanya, sama sa paggamit sa "seseo" (diin ang mga letra nga 'z' ug 'c' gilitok isip 's') ug ang paggamit sa "voseo" (paggamit sa 'vos' imbis nga 'tú') sa pipila ka nasod sama sa Argentina ug Uruguay. Kini nga mga kalainan nagpakita sa dinamikong kinaiya sa pinulongan samtang kini mikaylap sa tibuok kalibotan.

## Literatura ug ang Bulawanong Panahon

Sa natad sa literatura, ang Kinatsila giisip nga usa sa labing impluwensyal nga pinulongan sa kasaysayan. Si Miguel de Cervantes, ang tagsulat sa bantogang nobela nga 'Don Quixote', nailhan isip usa sa labing importante nga mga magsusulat sa kalibotan. Panahon sa 'Siglo de Oro' o ang Bulawanong Panahon sa Espanya, ang literatura, balak, ug dula sa teatrong Espanyol nakaabot sa ilang kinatas-ang garbo, nga nag-umol sa modernong gramatika ug bokabularyo nga gigamit karon.

## Kabilin ug impluwensya sa bokabularyo

Dako usab ang nahimong papel sa Kinatsila sa pagporma sa bokabularyo sa ubang mga pinulongan, ilabi na sa Pilipinas. Ang mga pinulongang Pilipino, sama sa Sinugboanon, adunay liboan ka mga pulong nga hinulaman gikan sa Kinatsila nga may kalabotan sa relihiyon, gobyerno, pagkaon, ug inadlaw-adlaw nga kagamitan. Kini nga linggwistikong kabilin nagsilbing lig-ong tulay tali sa kasaysayan sa Pilipinas ug sa tibuok kalibotang Hispanofono.

## Internasyonal nga papel

Sa pagkakaron, ang Kinatsila maoy usa sa unom ka opisyal nga pinulongan sa Hiniusang mga Nasod ug gigamit usab isip opisyal nga pinulongan sa Unyong Yuropreyo, sa Unyong Aprikano, ug sa Kapundokan sa mga Nasod sa Amerika. Kini ang ikaduha nga pinulongan nga labing gilitok sa kalibotan base sa gidaghanon sa mga lumad nga manunulti, ug padayon nga nagtubo ang iyang kahinungdanon sa internasyonal nga negosyo, komunikasyon, ug kultura.

## Kasaysayan sa Pilipinas

Bandera sa Filipinas nga dunay *¡¡¡Viva la República Filipina, viva!!!*
Ang Kinatsila opisyal nga pinulongan sa Pilipinas gikan 1565 hangtod sa tuig 1973 (gibalik dayon sa orihinal nga status sumala sa sugo ni Ferdinand Marcos) ug niadtong 1987 gitangtang kini sa kurikulum sa mga eskwelahan. Ang Tsabakano, usa ka criollo nga binase sa Kinatsila, gilitok ug gigamit sa Dakbayan sa Zamboanga ug uban pang dapit sa Mindanaw.

## Tan-awa usab

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ganghaan:Pinulongan |