Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Terorismo

Ang **terorismo** usa ka kontrobersyal nga termino nga walay nauyonang internasyonal nga kahulogan. Sumala sa Hiniusang mga Nasod ang pagka way klarong kahulogan niini usa ka seryosong problema. Sa modernong panahon, ang terorismo usa ka biyolenteng bulohaton alang sa mga sibilyan aron makakab-ot og mga politikal o ideyolohikal nga mga butang pinaagi sa paghimo og kahadlok. Ang labing kumon nga mga depinisyon sa terorismo mipaapil lang sa mga bulohaton nga gihimo alang sa pagpanghadlok (teror), ug gimugna tungod sa usa ka gol nga ideyolohikal (kumpara sa inusarang pag-atake), ug delibereyt ang pagtarget o gidisregard ang kaluwasan sa mga dili kombatante. Ang ubang depinisyon usab giapil ang mga biyolenteng bulohaton ug gubat.

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Muslim

Muslim
Ang *Muslim* (Arabiko: مسلم‎) usa ka taw nga misunod sa relihiyon nga Islam. Ang binabayeng tawag sa 'Muslim' kay Muslimah (Arabiko: مسلمة‎). Ang pulong nagpasabot nga "usa nga mitugyan sa Ginoo". Ang mga Muslim mituo nga naay lama'y usa ka Ginoo, sa Inarabo pa Allah. Ang mga Muslim mituo nga ang Islam dugay na sa wala pa si Muhammad ug ang iyang relihiyon nausab subay sa panahon gikan kang Adan ngadto kang Muhammad ug nakompleto uban sa pagpadayag sa ikatulog Surah Al-Maeda

*Niining adlawa akong giperpekto ang imong relihiyon alang nimo, gikompleto Akong pabor alang nimo, ug gipili nako alang nimo ang Islam isip imong relihiyon.*

Ang Qur'an mipasabot og daghang Biblikanhong propeta ug mensahero nga Muslim: silang Adan, Noah (Arabiko: Nuh), Moses (Arabiko: Musa) and Jesus (Arabiko: Isa) ug iyang mga apostoles. Ang Qur'an miingon nga ang kaning mga tawhana mga Muslim sanglit mitugyan sila sa Ginoo, ilang gisangyaw iyang mensahe ug gituman ang mga lagda. Maong sa Surah 3:52 sa Qur'an, ang mga apostoles ni Jesus miingon niya: "ikaw misaksi nga kami Muslim". Ang mga Muslim mag-ampo ka-lima sa usa ka adlaw; kaning lima ka mga pag-ampo naila nga Fajr, Zuhr, Asr, Maghrib, Isha. Anaa usab silay espesyal nga pag-ampo sa Biyernes nga gitawag nga Jumu'ah. Sa kasamtangan, ang kadaghan sa mga Muslim gibana-bana nga mga 1.3 ka bilyon ka mga taw nga naghimo sa Islam nga ikaduhang kinadak-ang relihiyon sa kalibotan.

## Reperensya

* Burns & Ralph, World Civilizations, 5th ed., p. 371
* Teece (2003), p.10
* also known as "infinitive", c.f. Burns & Ralph, World Civilizations, 5th ed., p. 371
*  Gi-arkibo 2008-04-15 at the Wayback Machine Reporting Diversity guide for journalists
* See for instance the second edition of A Dictionary of Modern English Usage by H. W. Fowler, revised by Ernest Gowers (Oxford, 1965)).
* Teece (2003), p.10 Ernst, Carl, Following Muhammad, University of North Carolina Press, 2003, p. 63
# Hudiyo

Ang Bitoon ni David mao'y usa ka komon nga simbolo sa katawhang Hudíyo.
Mga **Hudyo** o **Hudíyo** (Inebreo: יהודי, *yehudi*) ang mga segidor sa tinuohang monoteistang Hudaismo. Ang mga Hudiyo nag-antos og persekusyon sa daghang mga estado sa tanang panahon, sama sa Olokawsto sa Uropa. Sa karon, gibana-bana nga 12 hantod 14 ka milyon ang mga Hudiyo sa kalibotan, kadaghanan nagpuyo sa Estados Unidos, Arhentina, Alemanya ug sa Estado sa Israel.

## Mga sumpay sa gawas

* *Jewish Identity*, ni Elias Friedman
# Michigan

**Ang Michigan usa ka peninsular nga estado sa Great Lakes nga rehiyon sa Upper Midwestern United States. Nag-ambit kini sa mga utlanan sa tubig ug yuta sa Minnesota sa amihanan-kasadpan, Wisconsin sa kasadpan, Indiana ug Illinois sa habagatan-kasadpan, Ohio sa habagatan-sidlakan, ug ang lalawigan sa Canada sa Ontario sa silangan, amihanan-sidlakan ug amihanan. Uban sa populasyon nga 10.14 milyon ug usa ka dapit nga 96,716 sq mi (250,490 km2), ang Michigan mao ang ikanapulo nga kinadak-ang estado sa populasyon, ang ika-11 nga kinadak-an sa lugar, ug ang kinadak-an sa kinatibuk-ang dapit silangan sa Mississippi River. Ang kapital sa estado mao ang Lansing, samtang ang labing daghang populasyon nga lungsod mao ang Detroit. Ang Metro Detroit nga rehiyon sa Timog-silangang Michigan usa sa pinakadaghang populasyon ug kinadak-ang metropolitan nga ekonomiya sa nasod. Ang ubang importante nga metropolitan nga mga dapit naglakip sa Grand Rapids, Flint, Ann Arbor, Kalamazoo, Tri-Cities, ug Muskegon.**

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Dakbayan

Dakbayan
*Alang sa artikulo nga kabahin sa mga dakbayan sa Pilipinas, adtoa ang dakbayan (Pilipinas).*

Ang **dakbayan** (usab: **syudad**) kasagaran maoy usa ka lugar nga urban nga dunay dakong populasyon (o daghang lumulupyo). Ang dakbayan usab mahimong usa ka lugar nga may espesyal nga estado sa pagdumala, legal, o makasaysayanon.

## Nganong ang dakbayan nga gi-developed sa kasaysayan nga mga tawo

Sa 20 milyon kabtang ang paghimo sa pagka-dakbayan sa mga prehistoric og naila ang pinadakong nga atong ang bayan ang dakbayan.
Ang ilang village ay Balay gikan sa bato gaya ang Batanes ug uban pa. Labing tawo nga pangita sa dakbayan, atong tiwas
ang ilang pagka-dakbayan.

### Pagdako og populasyon

Gi-urbanetion ang pagka-dakbayan sa gikan sa familiar growth ug sa ilang Kultura sa perodical period nga kasaysayan.
Ilang goberno ay illegal item sa pagka-dakbayan sa nailang kultura.

## Karaang dakbayan

Ang bersyon sa ingles mga higala, palihug
# Politika

*Ang orihinal nga bersiyon ning maong artikulo gibase sa Iningles nga bersiyon niini sa Wikipedyang Ingles.*

Ang mga lehislatura usa ka hinungdanong institusyon sa politika. Kini nga hulagway nahimutangan sa Finland
Mga babaye nga nagbotar (1935)
Ang **lugaynon** o **politika** mao ang hugpong sa mga kalihokan nga nalangkit sa paghimo'g hukom sulod sa grupo, o ubang mátang sa kalambigitan sa gahom sa taliwala sa mga indibidwal, sama sa pag-apod-apod sa kahinguhaan o kahimtang. Mao usab kini ang kaartehan, doktrina o praktis bahin sa kagamhanan sa estado, pagpasiugda sa partisipasyon sa mga lungsoranon pinaagi sa pagbaton ug katakus sa pag-apod-apod ug pagpatuman sa gahom kon gikinahanglan aron magarantiya ang kaayohan sa kadaghanan sa katilingban.

Mahimo kining gamiton nga positibo sa konteksto sa usa ka "kasulbaran sa politika" nga makompromiso ug dili mapintas, o mahulagwayon isip "ang arte o alamdag sa kagamhanan", apan kasagaran usab aduna kin'y dili-maayong kahulogan. Ang konsepto gihubit sa nagkalainlaing paagi, ug lain-lain nga mga pamaagi may sukaranan nga lahing mga panan-aw kon kinahanglan ba kini gamiton sa kadaghanan o limitado, empiriko o normatibo, ug kon ang panagbangi o pagtinabangay ba nga mas kinahanglanon alang kaniya. Ang politika mao ang kaalamdag sa gahom ug ang katakos sa usa ka tawo o usa ka pundok sa mga tawo sa pag-impluwensya sa kabubut-on sa uban bisan supak sa ilahang kaugalingong kabubut-on.

Nagkadaiyang pamaagi ang gipatuman sa politika, lakip na ang pagpasiugda sa politikanhong panglantaw sa katawhan, makigsabot sa ubang politikanhong mga sakop, paghimo'g mga pamalaod ug sa paggamit og kusog, lakip ang gubat batok sa mga kaaway.

## Mga ideolohiya sa politika

* Anarkismo
* Demokrasya
* Distributismo
* Islamismo
* Komunismo

## Tan-awa usab

* Politika sa Pilipinas
# Demokrasya

Ang demokrasya usa ka matang sa panggobyerno. Ang ngalan gikan sa karaang Griyego nga nagpasabot "paghari sa mga tao" (*rule by the people*). Ang demokrasya sa kasamtangang pagsabot mao ang kompetitibong eleksyon. Ang kini nga eleksyon pirmi gitan-aw nga nanginahanglan og kagawasan sa pagsulti (*freedom of speech*), kagawasan sa prensa, ug sa paghari sa balaod. Ang kontrol nga sibil sa militarya gitan-aw nga kinahanglan para ma-prevent ang diktadoryang militar ug pakigsamok sa politika.

Ang paghari sa mayoriya (*majority rule*) usa ka mayor nga prinsipyo sa demokrasya - ang representatibong demokrasya mas komun kaysa sa diretsong demokrasya, ug ang mga katungod sa minoriya pirme ginaprotektahan gikan sa gitawag nga "tiranya sa mayoriya". Ang soberanya nga popular kumon pero dili malukpanon nga pilosopiya sa pag-establisar sa demokrasya.
# Estado

Ang **bansa** kun **estado** usa ka politikal nga asosasyon nga adunay dominyon sa usa ka heyograpikal nga arya. Apil niini ang mga institusyon nga adunay otoridad sa pagmugna og mga balaod para sa paggobyerno sa mga tawo sa katilingban sa usa ka teritoryo. Ang pagka-estado nakadepende sa pag-ila sa uban pang estado kung internal o eksternal ba ang soberanya niini. Sa sosyolohiya, ang estado nailhan sa kini nga mga institusyon: sa kang Max Weber nga depinisyon, ang bansa mao ang organisasyon nga adunay monopolyo sa lehitimong paggamit sa pisikal nga puwersa sa usa ka ginsakapan, sama sa armadong puwersa, serbisyo sibil o burokrasya, hukumanan ug polisya.

Ang mga nasod sa Tinipong Bansa, Australya, Malasya og Mehiko mga ehemplo sa mga nasod nga migamit sa estado isip subnasyonal nga dibisyong administratibo. Ang Pilipinas ug Canada mga pananglit sa paggamit sa lalawigan isip subnasyonal nga dibisyon sa mga ginsakpan sa nasod.