Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Katitikan

Ang literal nga kahulogan sa **literatura** kun **katitikan** mao ang "kahibalo sa mga sulat kun sinulat", apan ang termino sagad nagpasabot sa koleksiyon sa mga teksto, diin sa kultura sa Kasadpan sagad prosa, nga mahimong piksiyon ug di-piksiyon, dula (drama sa tablado), ug balak. Sa daghang bahin sa kalibotan, gilakip usab sa literatura ang mga teksto nga dili lang sinulat apan binaba (*oral*) usab, sama sa epiko, leyenda, mito, ug mga porma sa binaba nga pamalak.

## Dibisyon sa katitikan

Ang katitikan mao ang labing pinong ekspresyon sa tawo nga gihulad pinaagi sa pulong, sinulat man kun binaba, sa pamaagi sa katahom ug arte.

Ang katitikan gibahin sa duha ka dagkong hugpong. Kini mao ang prosa ug balak. Bisan tuod kon dunay duha ka dibisyon ang katitikan nga managlahi apan malisod uyamot ang pagbadlis og linya niining duha. May mga elemento sa balak nga anaa sa prosa samtang may mga elementong prosa nga anaa sab sa balak. Apan mas ulhing nabatid sa tawo ang prosa kay sa balak. Giingon nga ang balak maoy kinaunahan sa tanang dibisyon sa katitikan.

## Katitikan - Literary Journal of the Philippine South

Sa tuig 2019, gilunsad ang Katitikan, ang giila nga Literary Journal of the Philippine South. Dinhi gimantala ang nagkalain-lain nga mga mugna sa batan-ong magsusulat sa Binisaya.

## Tan-awa usab

* Talaan sa mga magsusulat nga Sugboanon
* Pasidungog WRITE

## Galeriya sa hulagway

*
*
# Ortograpiya

Ang usa ka **ortograpiya** usa ka hugpong sa mga kombensyon alang sa pagsulat sa usa ka sinultian. Naglakip kini nga mga sumbanan sa spelling, hyphenation, capitalization, word break, empasis, ug punctuation.

Kadaghanan sa mga sinultian nga transnasyunal sa moderno nga panahon adunay usa ka sistema sa pagsulat, ug alang sa kadaghanan sa mga sinultian usa ka sumbanan nga ortograpiya ang naugmad, kanunay nga gibase sa usa ka sukaranan nga lainlain nga sinultian, ug busa nagpasundayag nga dili kaayo kalainan sa diyalekto kaysa sinultian nga sinultian. Usahay mahimo’g adunay pagkalainlain ang ortograpiya sa usa ka sinultian, sama sa taliwala sa pagsulat sa Amerikano ug British sa kaso sa ortograpiyang Ingles. Sa pipila ka mga sinultian nga ortograpiya gikontrol sa mga akademya sa sinultian, bisan alang sa daghang mga sinultian (lakip ang Ingles) wala’y ingon nga mga awtoridad. Bisan sa ulahi nga mga sinultian, usa ka hinungdanon nga kantidad sa konsensus ang natural nga mitumaw, bisan kung ang usa ka labing kadaghan nga pagkamakanunayon o standardisasyon mahitabo ra kung gimando nga ipahamtang sumala sa mga giya sa istilo.
# Alpabetong Latin

Ang **alphapetong latin** ay usa ka pinulongan sa tibuok kalibutan ang Pilipinas ay daghan pinulongan sa latin.
Ang alphabetong latin ay abcdefghijklmnopqrstuvwxyz, ang ubang nga pinulongan nga gamit ug latin
ng pinsuti nga alphabetong latin. Sa unang panahon nga 10000000 BC nga unang nga ginoo nga gisulat og latin sa una
na si Besusus, ang mga tawo na gisulti na alphabetong latin. Ang pinta ng gisulat og alphentong latin nga karaang
Latin. Karon ang english ay universitial language nga tibuok kalibutan ng mga dayo. Uban nga pinulongan nga
Isulat nga latin.

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Inintsik

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ganghaan:Pinulongan |

Ang **Inintsik** (汉语/漢語, pinyin: Hànyǔ; 中文, pinyin: Zhōngwén) mao ang mga pinulongan sa Tsina ubos sa Sino-Tibetanhon nga pundok. Orihinal kini nga pinulongan sa mga Intsik nga Han. Mga 1/6 sa katawhan sa kalibotan, o mga 1 bilyon ang tigsulti niini isip lumad nilang pinulongan. Kontrobersyal ang pag-isip sa nagkalainlaing Inintsik isip "pinulongan" o "diyalekto". Ang Inintsik nga Mandarin adunay mga 850 ka milyon nga tigsulti, ang labing daghan sa tibuok sa kalibotan. Misunod sa Mandarin ang Inintsik nga Wu (c. 90 milyones), Inintsik nga Min (c. 70 milyones) ug Inintsik nga Cantones (c. 70 milyones). Sa Pilipinas, ang pinulongang Lán-nâng mao ang labing iladong Inintsik sa kapanahonan.

## Mga sumpay sa gawas

* Mga pinulongan ug diyalektong Inintsik
* Chinese Character Dictionary
* Chinese Language and Culture Gi-arkibo 2007-05-29 at the Wayback Machine
* Chinese-Language-Learners' Corner
* Learn Southern Min
* Learning Chinese Online Gi-arkibo 2007-06-01 at the Wayback Machine
* Mandarin
* Mandarin Times Gi-arkibo 2007-05-25 at the Wayback Machine
*
* Real Chinese
* Romanisasyon sa Inintsik sa Taiwan, + mga artikulo sa kultura
* Technical notes on the dialects of the Chinese language
* Zhongwen.com
* Remembr.it Gi-arkibo 2015-03-15 at the Wayback Machine
# Aikido

Aikido
Ang **Aikido** (Hinapones nga: 合 気 道, *Aikidō*) mao ang usa ka moderno nga Hapon nga marsyal art og sa Morihei Ueshiba ingon sa usa ka pagtipo sa iyang marsyal mga pagtuon, pilosopiya, ug mga relihiyosong mga tinuohan.
# Yamato

Ang **Yamato** ngalan niining mga mosunod:

## Antarctica

1
Mga dapit nga gitawag Yamato sa Antarctica.

1. Yamato (suba sa yelo sa Antarctica), ﻿ / ﻿

## Hapon

1
2
Mga dapit nga gitawag Yamato sa Hapon.

1. Yamato Son, subdistrito, Kagoshima-ken, Ōshima-gun, ﻿ / ﻿
2. Higashiyamato-shi, distrito, Tōkyō-to, ﻿ / ﻿
# Spirinchus lanceolatus

| *Spirinchus lanceolatus* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kasipak-ulo: | Vertebrata |
| Kapunoang-hutong: | Osteichthyes |
| Kahutong: | Actinopterygii |
| Kahanay: | Osmeriformes |
| Kabanay: | Osmeridae |
| Kahenera: | *Spirinchus* |
| Espesye: | Spirinchus lanceolatus |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Spirinchus lanceolatus** (Hikita, 1913) |

Kaliwatan sa isda ang Spirinchus lanceolatus. Una ning gihulagway ni Hikita ni adtong 1913. Ang *Spirinchus lanceolatus* sakop sa kahenera nga *Spirinchus*, ug kabanay nga Osmeridae.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:

* amihanan-kasadpang Kadagatang Pasipiko
* Hapon

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini
# Lophius

| *Lophius* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kasipak-ulo: | Vertebrata |
| Kapunoang-hutong: | Osteichthyes |
| Kahutong: | Actinopterygii |
| Kahanay: | Lophiiformes |
| Kabanay: | Lophiidae |
| Kahenera: | Lophius |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Lophius**  |

Kahenera sa mga isda ang Lophius. Ang *Lophius* sakop sa kabanay nga Lophiidae.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lophiidae  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lophius |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Lophius americanus* |
|  |
|  | *Lophius budegassa* |
|  |
|  | *Lophius gastrophysus* |
|  |
|  | *Lophius litulon* |
|  |
|  | *Lophius piscatorius* |
|  |
|  | *Lophius vaillanti* |
|  |
|  | *Lophius vomerinus* |
|  |

 |
|  |
|  | *Lophiodes* |
|  |
|  | *Lophiomus* |
|  |
|  | *Sladenia* |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini
# Kamikaze

Ang USS Bunkerhill, human ma-igo og duha ka kamikaze nga eroplano.
Ang **Kamikaze** usa ka pilotong Hapon kinsa naggamit ug mga pagpakamatay nga mga misyon niadotng Gubat Kalibotanon II. Sila gi-bansay aron mopalupad og mga eroplanong puno sa mga bomba, kinsa mobangga ngadto sa ilang target, kasagaran mga barkong-iggugubat sa Amerika. Kini nga mga eroplano mahimo usab nga tawgong kamikaze.

Desperado na ang Hapon sa dihang ilang gilusad ang kampanyang kamikaze. Ang ilang mga lider mitan-aw sa kamikaze isip kataposang paglaom aron mahunong ang gamhanang marina sa mga Alyadong Nasod. Ang mga piloto mibulontaryong mo-apil sa kamikaze, kay sila nagatuo nga usa ka pribilehiyo ang pagpakamatay alang sa Emperador sa Hapon.

Ang unang mga atakeng kamikaze nahitabo niadtong Oktubre sa 1944, sa dihang gibawi sa mga Alado ang Pilipinas, nga niadtong panahona ana pa ilawom sa mga Hapon. Kapin sa usa ka libo ang mga kamikaze nga mi-apil sa Depensa sa Okinawa niadtong 1945. Kapin 30 ka barko ang ilang nalunod, ug nakaguba ug kapin 350 pang mga sakayan. Apan wala makaguba ang mga kamikaze sa mga dagkong barkog-iggugubat, ang ilang primerong target. Wala magdugay, nahimong dakong gastosong kapakyas ang kamikaze tungod sa makalas nga kinabuhi ug apil na ang eroplano, alang lamang sa mga gagmay'ng mga barko nga mao ray ilang naguba.Busa, nahimo lamang silang simbolo sa kaisog sa mga Hapon, dili tungod sa ilang mga naguba.

Ang pulong *"Kamikaze"* nagpasabot ug "Diyosnong huros sa hangin". Kini orihinal nga gipangalan sa usa ka bagyo nga maoy nakaguba sa plotilya nga gipadala sa Mongol nga si Kublai Khan aron atakehon ang Hapon niadtong 1281.