Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ebolusyon

Ang **ebolusyon** mao ang pagbag-o sa kinaiyanhon nga mga kinaiya sa mga populasyon nga biolohiko sa mga sunud-sunod nga mga henerasyon. Kini nga mga kinaiya mao ang mga pagpahayag sa mga hene nga gipasa gikan sa ginikanan ngadto sa mga anak sa panahon sa pagpanganak. Ang lainlaing mga kinaiya adunay kalainan sa bisan unsang gihatag nga populasyon ingon usa ka sangputanan sa mutasyon, henetiko sa rekombinasyon ug uban pang mga gigikanan sa lahi nga henetiko.
Ang ebolusyon mahitabo kung ang mga proseso sa ebolusyon sama sa natural nga pagpili (lakip na ang pagpili sa sekswal) ug henetiko drift aksyon sa kini nga kalainan, nga miresulta sa pipila nga mga kinaiya nga nahimo’g labi ka komon o talagsa sa sulod sa usa ka populasyon. Kini ang proseso sa ebolusyon nga nakahatag sa biodibersidad sa matag lebel sa biolohikal nga organisasyon, lakip ang lebel sa mga lahi, indibidwal nga mga organismo ug molekula.

## Galeriya sa hulagway

*
*
# Pagpahiangayang pagkuyanap

Sa ebolusyonaryong biyolohiya, ang **pagpahiangayang pagkuyanap** (Gihubad gikan sa Iningles: *adaptive radiation*) usa ka proseso diin ang mga organismo makabad o paspas nga nagkalainlain gikan sa usa lang ka kagikanang espesye ngadto sa daghang mga bag-ong porma, labi na kung adunay pagbag-o sa kalikopang palibot nga makagamit og mga bag-ong kahinguhaan, nag-usab ang mga kinabuhing pakig-uban o pagbukas sa bag-ong mga ekolohikang nitso sa kalikopan. Sugod sa usa ka kagikan, ang kini nga proseso nagresulta sa espesyasyon ug penotipikong pagpahiangay sa usa ka han-ay sa espesye nga nagpakita sa lainlaing mga kinaiyang morpolohikal ug pisyolohikal. Ang pasiunang pananglitan sa pagpahiangayang pagkuyanap mao ang espesayson sa mga (*Fringillidae spp.*) nga naila nga "Darwin's finches" sa Galapagos Islands, apan daghang mga pananglitan nahibal-an gikan sa tibuuk kalibutan.

## Mga Pakisayran

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Pagkapuo

Ang **pagkapuo** mao ang pagtapos sa usa ka klase nga organismo o usa ka grupo sa mga lahi (buhis), kasagaran usa ka species. Ang panahon sa pagkapuo sa kadaghanan giisip nga mao ang pagkamatay sa katapusan nga indibidwal sa species, bisan kung ang kapasidad sa pagpasanay ug pagbawi mahimo nga nawala sa wala pa kini nga punto. Tungod kay ang potensyal nga range sa usa ka species mahimo nga daghan kaayo, ang pagtino sa kini nga gutlo lisud, ug sagad buhaton sa retrospective.

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Biyolohiya

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Biology naghisgot bahin sa pagtuon sa daghan nga mga buhi nga organismo sa.
* top: *E. coli* bakteriya ug gazella
* bottom: bakukang nga Goliath ug pakong kahoy
 |

Ang **biyolohiya** kun **alambuhi** ang pag-tuon mga may kalambigitam sa mga buhi nga butang sa kalibutan, lakip ang ilang gambalay, pulos pagtubo, ebolusyon, apod-apod ug pag-ila ug sa taksonomiya. Mahitungod kini sa mga mananap, tanom kun tawo.
# Alamdag

Ang **kaalamdag** (Kinatsila: *cien·cia*, gikan sa Linating *scientia*, "kahibaloan") mao ang bisa'g-unsa nga sistematikong metodolohiya para sa pagkolekta og eksaktong kasayuran mahitungod sa reyalidad ug para sa pagmodelo niini aron magamit sa paghimo og relayabol, kongkreto, ug kwantitatibo nga mga prediksyon sa mga panghitabo o penomena, nga nakalinya sa haypotesis nga napruweba pinaagi sa pag-eksperimento. Ang kaalamdag (sa mas pokus nga depinisyon) mao ang sistema sa pagkuha ug kahibaloan base sa pamaaging siyentipiko, ug sa organisadong kahibaloan nga nakuha pinaagi sa pagsiksik o resirts. Ang kaalamdag sa kining depinsiyon, usahay ingnon nga kaalamdag puro para malahi sa kaalamdag aplikado, nga mao ang aplikasyon sa siyentipikong riserts ngadto sa mga kinahanglanon sa tawo.

Ang mga kaalamdag giklasipikar sa duha ka mayor nga pundok: ang kaalamdag natural, ang pagtuon sa mga natural o pisikal nga penomena (apil ang biyolohikal nga kinabuhi), ug ang kaalamdag katilingbanon (o kaalamdag sosyal), ang pagtuon sa mga kinaiya sa tawo ug katilingban o sosyedad. Ang prinsipal nga larawan niining duha mao nga pareho silang empirikal nga kaalamdag---nga ang pagkahibalo kinahanglan nakabase sa penomena nga pwede maobserbahan ug adunay kapasidad nga matesting ang iyang baliditi sa ubang mga risertser sa parehong mga kondisyon.
# Organismo

*Escherichia coli* (*E. coli*), usa ka prokaryota, mikroskopiko usang-selyulang organismo.
Ang mga amoeba sahi sa usang-selyulang eukaryota
Sa biyolohiya, ang usa ka **organismo** (gikan sa Grego: ὀργανισμός, *organismos*) bisag unsang organiko, buhi nga sistema nga nag-gana ingon usa ka indibidwal nga butang.

## Mga Pakisayran
# Iho

| Iho Temporal range: Silurian–Recent
PreЄ
Є
O
S
D
C
P
T
J
K
Pg
N
 |
| --- |
|  |
| Grey reef shark *(Carcharhinus amblyrhynchos)* |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kahutong: | Chondrichthyes |
| Kasipak-hutong: | Elasmobranchii |
| Kapunoang-hanay: | **Selachimorpha** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Orders |
|
Carcharhiniformes
Heterodontiformes
Hexanchiformes
Lamniformes
Orectolobiformes
Pristiophoriformes
Squaliformes
Squatiniformes |

Ang **iho** (superorder **Selachimorpha**) usa ka matang sa isda nga may *cartilaginous* nga bukog. Moginhawa kini pinaagi sa lima hangtod pito nga *gill slit*. Ang iho naputos sa *dermal denticles* nga nagprotektar sa panit ug para makalihok og maayo sa dagat. Aduna kiniy daghang pundok sa ngipon. Ang gidak-on sa iho gikan sa gamay nga lanternshark, *Etmopterus perryi*, usa ka espesiye sa kalaloman nga may sukod lang nga 17 sentimetros (7 pulgadas) hangtod sa whale shark, *Rhincodon typus*, ang kinadak-ang isda, nga motubo hangtod 12 metros (39 piyes) ug mokaon lang sa lumot sa dagat o plankton, nukos, ug gagmayng isda.
# Cornus (tanom nga bulak)

| *Cornus* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | Cornales |
| Kabanay: | Cornaceae |
| Kahenera: | ''Cornus'' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| Cornus  |

Kahenera sa mga tanom nga bulak ang Cornus. Ang *Cornus* sakop sa kabanay nga Cornaceae.

## Matang nga nahiubos

* *Cornus acadiensis*
* *Cornus alba*
* *Cornus alternifolia*
* *Cornus amomum*
* *Cornus arnoldiana*
* *Cornus asperifolia*
* *Cornus austrosinensis*
* *Cornus bretschneideri*
* *Cornus canadensis*
* *Cornus capitata*
* *Cornus chinensis*
* *Cornus controversa*
* *Cornus darvasica*
* *Cornus disciflora*
* *Cornus drummondii*
* *Cornus dubia*
* *Cornus dunbarii*
* *Cornus excelsa*
* *Cornus eydeana*
* *Cornus florida*
* *Cornus foemina*
* *Cornus friedlanderi*
* *Cornus glabrata*
* *Cornus hemsleyi*
* *Cornus hongkongensis*
* *Cornus horseyi*
* *Cornus iberica*
* *Cornus koehneana*
* *Cornus kousa*
* *Cornus macrophylla*
* *Cornus mas*
* *Cornus meyeri*
* *Cornus multinervosa*
* *Cornus nuttallii*
* *Cornus oblonga*
* *Cornus officinalis*
* *Cornus oligophlebia*
* *Cornus papillosa*
* *Cornus parviflora*
* *Cornus peruviana*
* *Cornus quinquinervis*
* *Cornus racemosa*
* *Cornus rugosa*
* *Cornus sanguinea*
* *Cornus schindleri*
* *Cornus sericea*
* *Cornus sessilis*
* *Cornus slavinii*
* *Cornus suecica*
* *Cornus ulotricha*
* *Cornus unalaschkensis*
* *Cornus volkensii*
* *Cornus walteri*
* *Cornus wilsoniana*

## Ang mga gi basihan niini
# Tungang Panahon

Ang mga Kabalyero, Kastilyo, ug mga Hari, maoy mga konsepto nga pirming mahuna-hunaan kon maghisgot sa Tungang Panahaon
Ang **Tungang Panahon** usa ka bahin sa kasaysayan nga milungtad og libo ka tuig. Kini kasagarang gitakda nga nahitabo gikan sa pagkahugno sa Kasadpang Imperyong Romano niadtong ika-5 nga siglo hangtod sa pagsugod sa Sayong Modernong Panahon niadtong ika-16 nga siglo. Pipila sa mga panghitabo niining panahona mao ang pagkatap sa sistema sa Piyudalismo ug Monarkiya, sa pagkatunga sa Kasadpanong Kristiyanismo tungod sa Repormasyon, ug ang pagsugod sa Renasans.

Ang Tungang Panahon mao ang ikaduhang "panahon" base sa tradisyonal nga pagbahin sa kasaysayan sa Uropa ngadto sa tulo ka "panahon": ang Klasikal nga Panahon, ang Tungang Panahon, ug ang Modernong Panahon.
# Abungawg-uhong

| Uhong |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Domain: | Eukaryota |
| Kaginharian: | Fungi |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **abungawg-uhong**  |
| Divisio |
| * Chytridiomycota
* Zygomycota
* Glomeromycota
* Neocallimastigomycota
* Dikarya
	+ Ascomycota
	+ Basidiomycota
 |

Mga **Uhong (Fungi)** maoy ginharian sa mga organismo. Ang ginharian nga Fungi pagsakop 50,000 kaliwatan sa uhong, ligbos, ug agup-op.
# Renasans

Ang **Renasans** (gikan sa Pranses nga *Renaissance* o "pagpakatawo pag-usab") kun *Pagkabalik* usa ka kultural nga kalihokan nga nahitabo niadtong ika-14 hangtod sa ika-17 nga siglo. Kini nagsugod sa Italya niadtong Ulahing Tungang Panahon, ug mikatap sa tibuok Uropa.

Isip kalihokang kultural, gibuhi sa Renasans ang pagtuon base sa mga tinubdang Klasikal, ang pagdebelop sa linyar nga perspektibo sa pagpintal, ug sa reporma sa edukasyon. Kining kabaghoang intelektwal maoy hinungdan nganong ang Renasans giisip nga "tulay" gikan sa Tungang Panahon ngadto sa sa Modernong Pahanon.

Bisan sa kadaghan sa mga intelektwal nga reporma sa Renasans, kini mas mitamla sa kasaysayan tungod sa pagtubo sa arte niining panahona. Nailhan ang arkitektura, mga *painting*, mga dibuho, ug mga ideya sa mga artista sama nila ni Leonardo da Vinci ug Michelangelo.

Ang pulong Renansans gigamit usab aron paghulagway sa ubang mga makasaysayanong kalihokang kultural, sama sa Karolingyanong Renasans ug sa Renasans sa ika-12 nga siglo.

## Galeriya sa hulagway

*
*
*
# Archaeopteryx

| *Archaeopteryx* Temporal range: Plantilya:Rango fósil (Jurásico superior) |
| --- |
|  |
| El espécimen de Berlín |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kahutong: | Aves |
| Kahanay: | Archaeopterygiformes |
| Kabanay: | Archaeopterygidae |
| Kahenera: | ''Archaeopteryx'' Meyer, 1861 [*nomen conservandum*] |
| Espesye: | ' |
| Especies |
| * *A. lithographica* Meyer, 1861 (tipo)
* *A. bavarica* Wellnhofer, 1993
 |
| Laing Ngalan |
| Genus* *Griphosaurus* Wagner, 1862 [*nomen rejectum*]
* *Griphornis* Woodward, 1862 [*nomen rejectum*]
* *Archaeornis* Petronievics, 1917
* *Jurapteryx* Howgate, 1984
* *Wellnhoferia*? Elżanowski, 2001

Species* *Pterodactylus crassipes* Meyer, 1857 [*nomen rejectum*]
* *Rhamphorhynchus crassipes* (Meyer, 1857) [*nomen rejectum*]
* *Scaphognathus crassipes* (Meyer, 1857) [*nomen rejectum*]
* *Archaeopteryx crassipes* (Meyer, 1857) [*nomen rejectum*]
* *Griphosaurus problematicus* Wagner, 1862 [*nomen rejectum*]
* *Griphornis longicaudatus* Woodward, 1862 [*nomen rejectum*]
* *Griphosaurus longicaudatus* (Woodward, 1862) [*nomen rejectum*]
* *Archaeopteryx macrura* Owen, 1862 [*nomen rejectum*]
* *Archaeopteryx siemensii*? (Dames, 1897)
* *Archaeornis siemensii* (Dames, 1897)
* *Archaeopteryx owenii* Petronievics, 1917 [*nomen rejectum*]
* *Archaeopteryx recurva* Howgate, 1984
* *Jurapteryx recurva* (Howgate, 1984)
* *Archaeopteryx bavarica* Wellnhofer, 1993
* *Wellnhoferia grandis*? Elżanowski, 2001
 |

Ang Archaeopteryx maoy dinosawryo sa panahong Hurasiko ug ang labing unang langgam.
# Hesperornis

*Hesperornis regalis*
Ang Hesperornis (nagkahulogang "katundan nga langgam") kay usa ka genus sa sama sa kormorant nga Ornithuran nga milungtad sa tibuok panahon sa Campanian, ug posible bisan hangtod sa sayo nga edad sa Maastrichtian, sa ulahing bahin sa Cretaceous nga panahon. Usa sa dili kaayo nailhan nga mga nadiskobrehan sa paleontologist nga si O. C. Marsh sa ulahing bahin sa ika-19 nga siglo nga Bone Wars, kini usa ka sayo nga nakit-an sa kasaysayan sa avian paleontology. Ang mga lokasyon alang sa mga fossil sa *Hesperornis* naglakip sa Late Cretaceous marine limestones gikan sa Kansas ug ang marine shales gikan sa Canada. Siyam ka espisye ang giila, walo niini nakuha gikan sa mga bato sa North America ug usa gikan sa Russia.
# Bakterya

Ang **bakterya** (/ bækˈtɪəriə / (Bahin niining lista sa tunog); kasagaran nga bakterya sa pangngalan, singular nga bakterya) usa ka klase nga biyolohikal nga selula. Naghimo sila usa ka dako nga domain sa mga prokaryotic microorganism. Kasagaran pila ka mga micrometre ang gitas-on, ang mga bakterya adunay daghang mga porma, gikan sa mga sphere hangtod sa mga rod ug spiral. Ang bakterya usa sa mga una nga porma sa kinabuhi nga nagpakita sa Yuta, ug naa sa kadaghanan sa mga puy-anan niini. Ang bakterya nagpuyo sa yuta, tubig, mga acidic nga hot spring, basura sa radyoaktibo, ug ang lawom nga biosfera sa tinapay sa yuta. Ang bakterya nagpuyo usab sa mga simbiotiko ug parasitiko nga relasyon sa mga tanum ug hayop. Kadaghanan sa mga bakterya wala mailhan, ug mga 27 porsyento lamang sa bakterya nga phyla ang adunay mga species nga mahimong itubo sa laboratoryo.
# Nepenthes smilesii

| *Nepenthes smilesii* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | Caryophyllales |
| Kabanay: | Nepenthaceae |
| Kahenera: | '**Nepenthes'** |
| Espesye: | ''Nepenthes smilesii'' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| Nepenthes smilesii Hemsl. |
| Laing Ngalan |
| *Nepenthes anamensis* Macfarl. |

Kaliwatan sa lapsay ang Nepenthes smilesii. Una ning gihulagway ni William Botting Hemsley. Ang *Nepenthes smilesii* sakop sa kahenera nga lapsay, ug kabanay nga Nepenthaceae.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:

* habagatang Asya

Walay nalista nga matang nga sama niini.

## Ang mga gi basihan niini

*
*
*
*
*
*
# Botanika

Botanika
Ang **botanika**, **siyensya sa tanom**, o **biyolohiya sa tanom** maoy usa ka sanga sa biyolohiya mahitungod sa siyentipikong pagtuon sa kinabuhi sa tanom. Ang botanika milangkob sa pagtuon sa mga tanom, lumot kun *algae* ug *fungi*, apil ang estruktura, pagtubo, reproduksyon, metabolismo, paglambo, mga sakit, kemikal nga kinaiya, ug ang relasyon sa ebolusyon sa mga taksonomikong grupo. Ang botanika namugna tungod sa pag-identipikar sa mga makaon, makatambal ug malala nga mga tanom, mao ng ausa kini sa mga nahiunang siyensya. Sa karon, ang mga botaniko mituon og labaw sa 550,000 ka mga espesiye. Ang pulong "botanika" gikan sa Griniyego nga βοτάνη, ang buot ipasabot "sagbutan", siguro tungod sa ideya sa pagpili sa mahimong makaon sa pagtubong sa mga binuhing mananap.
# Elephas maximus

| *Elephas maximus* |
| --- |
|  |
|  |
| Hulga sa Pagkapuo |
|  Nameligrong mapuo  (IUCN 3.1) |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Animalia |
| Ka-ulo: | Chordata |
| Kasipak-ulo: | Vertebrata |
| Kahutong: | Mammalia |
| Infraclass: | Eutheria |
| Kahanay: | Proboscidea |
| Kabanay: | Elephantidae |
| Kahenera: | *Elephas* |
| Espesye: | Elephas maximus |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Elephas maximus** Linnaeus, 1758 |
|  |

Kaliwatan sa elepante ang Elephas maximus. Una ning gihulagway ni Linnaeus ni adtong 1758. Ang *Elephas maximus* sakop sa kahenera nga *Elephas*, ug kabanay nga elepante. Giklaseklase sa IUCN ang kaliwatan sa nagtikapuo.

Kini nga matang hayop na sabwag sa:

* habagatang Asya

## Matang nga nahiubos

Ang kaliwatan gibahinbahin ngadto sa matang nga nahiubos:

* *E. m. indicus*
* *E. m. maximus*
* *E. m. sumatranus*

## Ang mga gi basihan niini

*
*
*
*
*
*
# Ranunculaceae

| Ranunculaceae |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | Ranunculales |
| Kabanay: | **Ranunculaceae** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Ranunculaceae**  |

Kabanay sa mga tanom nga bulak ang **Ranunculaceae**. Ang Ranunculaceae sakop sa kahanay nga Ranunculales, kahutong nga Magnoliopsida, ka-ulo nga Tracheophyta, ug kaginharian nga tanom. Ang kabanay nga Ranunculaceae pagsakop 3744 kaliwatan, segun Catalogue of Life.

## Matang nga nahiubos

* *Aconitum*
* *Actaea*
* *Adonis*
* *Anemoclema*
* *Anemonastrum*
* *Anemone*
* *Anemonopsis*
* *Aphanostemma*
* *Aquilegia*
* *Asteropyrum*
* *Beesia*
* *Calathodes*
* *Callianthemoides*
* *Callianthemum*
* *Caltha*
* *Ceratocephala*
* *Clematis*
* *Consolida*
* *Coptis*
* *Delphinium*
* *Dichocarpum*
* *Enemion*
* *Eranthis*
* *Eriocapitella*
* *Ficaria*
* *Garidella*
* *Glaucidium*
* *Halerpestes*
* *Hamadryas*
* *Helleborus*
* *Hepatica*
* *Hydrastis*
* *Isopyrum*
* *Knowltonia*
* *Komaroffia*
* *Laccopetalum*
* *Leptopyrum*
* *Metanemone*
* *Myosurus*
* *Nigella*
* *Oxygraphis*
* *Paraquilegia*
* *Paroxygraphis*
* *Peltocalathos*
* *Pseudodelphinium*
* *Pulsatilla*
* *Ranunculus*
* *Semiaquilegia*
* *Thalictrum*
* *Trautvetteria*
* *Trollius*
* *Urophysa*
* *Xanthorhiza*

## Ang mga gi basihan niini
# Ciliophora (uhong)

| *Ciliophora* |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Fungi |
| Kabahig: | *incertae sedis* |
| Ka-ulo: | Ascomycota |
| Kahutong: | *incertae sedis* |
| Kahanay: | *incertae sedis* |
| Kabanay: | *incertae sedis* |
| Kahenera: | ''Ciliophora'' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| Ciliophora  |

Kahenera sa mga uhong ang Ciliophora. Ang *Ciliophora* sakop sa ka-ulo nga Ascomycota, ug kaginharian nga abungawg-uhong.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ascomycota  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ciliophora |

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ciliophora cryptica* |
|  |
|  | *Ciliophora quercus* |
|  |

 |
|  |
|  | *Archaeorhizomycetes* |
|  |
|  | *Arthoniomycetes* |
|  |
|  | *Dothideomycetes* |
|  |
|  | *Eurotiomycetes* |
|  |
|  | *Geoglossomycetes* |
|  |
|  | *Laboulbeniomycetes* |
|  |
|  | *Lecanoromycetes* |
|  |
|  | *Leotiomycetes* |
|  |
|  | *Lichinomycetes* |
|  |
|  | *Neolectomycetes* |
|  |
|  | *Orbiliomycetes* |
|  |
|  | *Pezizomycetes* |
|  |
|  | *Pneumocystomycetes* |
|  |
|  | *Saccharomycetes* |
|  |
|  | *Schizosaccharomycetes* |
|  |
|  | *Sordariomycetes* |
|  |
|  | *Taphrinomycetes* |
|  |
|  | *Xylonomycetes* |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini
# Compsopogonophyceae

| Compsopogonophyceae |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Rhodophyta |
| Kahutong: | **Compsopogonophyceae** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Compsopogonophyceae**  |

Kahutong sa mga lumot nga pula ang **Compsopogonophyceae**. Ang Compsopogonophyceae sakop sa ka-ulo nga lumot nga pula, ug kaginharian nga tanom.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| lumot nga pula  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Compsopogonophyceae** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Compsopogonales |
|  |
|  |
Erythropeltidales |
|  |
|  |
Rhodochaetales |
|  |

 |
|  |
|  |
Bangiophyceae |
|  |
|  |
Cyanidiophyceae |
|  |
|  |
Florideophyceae |
|  |
|  |
Porphyridiophyceae |
|  |
|  |
Rhodellophyceae |
|  |
|  |
Stylonematophyceae |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini
# Ulvophyceae

| Ulvophyceae |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Chlorophyta |
| Kahutong: | **Ulvophyceae** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Ulvophyceae**  |

Kahutong sa mga lumot nga berde ang **Ulvophyceae**. Ang Ulvophyceae sakop sa ka-ulo nga lumot nga berde, ug kaginharian nga tanom.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| lumot nga berde  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Ulvophyceae** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Bryopsidales |
|  |
|  |
Cladophorales |
|  |
|  |
Dasycladales |
|  |
|  |
Oltmannsiellopsidales |
|  |
|  |
Scotinosphaerales |
|  |
|  |
Siphonocladales |
|  |
|  |
Trentepohliales |
|  |
|  |
Ulotrichales |
|  |
|  |
Ulvales |
|  |

 |
|  |
|  |
Chlorodendrophyceae |
|  |
|  |
Chlorophyceae |
|  |
|  |
Chloropicophyceae |
|  |
|  |
Mamiellophyceae |
|  |
|  |
Nephroselmidophyceae |
|  |
|  |
Pedinophyceae |
|  |
|  |
Picocystophyceae |
|  |
|  |
Pyramimonadophyceae |
|  |
|  |
Trebouxiophyceae |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini
# Tanom nga pino

| Tanom nga pino |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Pinopsida |
| Kahanay: | **Pinales** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Pinales**  |

Kahanay sa mga tanom ang **Tanom nga pino** (*Pinales*). Ang Tanom nga pino sakop sa kahutong nga Pinopsida, ka-ulo nga Tracheophyta, ug kaginharian nga tanom. Ang kahanay nga Pinales pagsakop 615 kaliwatan, segun Catalogue of Life.

Tanom nga pino mao ang ika kahanay nga sa kahutong nga Pinopsida.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Tanom nga pino** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Araucariaceae |
|  |
|  |
Cephalotaxaceae |
|  |
|  |
Cupressaceae |
|  |
|  |
Phyllocladaceae |
|  |
|  |
Pinaceae |
|  |
|  |
Podocarpaceae |
|  |
|  |
Sciadopityaceae |
|  |
|  |
Taxaceae |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini
# Huerteales

| Huerteales |
| --- |
|  |
| Siyentipikinhong Pagklasipikar |
| Kaginharian: | Plantae |
| Kabahig: | Tracheophyta |
| Kahutong: | Magnoliopsida |
| Kahanay: | **Huerteales** |
| Kahenera: | ' |
| Espesye: | ' |
| Siyentipikinhong Ngalan |
| **Huerteales**  |

Kahanay sa mga tanom nga bulak ang **Huerteales**. Ang Huerteales sakop sa kahutong nga Magnoliopsida, ka-ulo nga Tracheophyta, ug kaginharian nga tanom. Ang kahanay nga Huerteales pagsakop 27 kaliwatan, segun Catalogue of Life.

Ang kladogram matud sa Catalogue of Life mao:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Huerteales** |

|  |  |
| --- | --- |
|  |
Dipentodontaceae |
|  |
|  |
Gerrardinaceae |
|  |
|  |
Petenaeaceae |
|  |
|  |
Tapisciaceae |
|  |

 |
|  |

## Ang mga gi basihan niini

*