Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1632 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XV бӀешо — XVI бӀешо — **XVII бӀешо** — XVIII бӀешо — XIX бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590‑гӀа
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600‑гӀа
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610‑гӀа
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620‑гӀа
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630‑гӀа
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640‑гӀа
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650‑гӀа
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660‑гӀа
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670‑гӀа
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680‑гӀа
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690‑гӀа
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700‑гӀа
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Джон Локк (1632 шеран 29 август, Рингтон, Сомерсет, Ингалс — 1704 шеран 28 октябрь, Эссекс, Ингалс) — ингалсан педагог, философ, эмпиризман а, либерализман а векал.
# 1787 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVI бӀешо — XVII бӀешо — **XVIII бӀешо** — XIX бӀешо — XX бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1690‑гӀа
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700‑гӀа
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |
| 1710‑гӀа
 |  1710
 |  1711
 |  1712
 |  1713
 |  1714
 |  1715
 |  1716
 |  1717
 |  1718
 |  1719
 |
| 1720‑гӀа
 |  1720
 |  1721
 |  1722
 |  1723
 |  1724
 |  1725
 |  1726
 |  1727
 |  1728
 |  1729
 |
| 1730‑гӀа
 |  1730
 |  1731
 |  1732
 |  1733
 |  1734
 |  1735
 |  1736
 |  1737
 |  1738
 |  1739
 |
| 1740‑гӀа
 |  1740
 |  1741
 |  1742
 |  1743
 |  1744
 |  1745
 |  1746
 |  1747
 |  1748
 |  1749
 |
| 1750‑гӀа
 |  1750
 |  1751
 |  1752
 |  1753
 |  1754
 |  1755
 |  1756
 |  1757
 |  1758
 |  1759
 |
| 1760‑гӀа
 |  1760
 |  1761
 |  1762
 |  1763
 |  1764
 |  1765
 |  1766
 |  1767
 |  1768
 |  1769
 |
| 1770‑гӀа
 |  1770
 |  1771
 |  1772
 |  1773
 |  1774
 |  1775
 |  1776
 |  1777
 |  1778
 |  1779
 |
| 1780‑гӀа
 |  1780
 |  1781
 |  1782
 |  1783
 |  1784
 |  1785
 |  1786
 |  1787
 |  1788
 |  1789
 |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |

 |
| Хронологин таблица |

**1787 (эзар ворхӀ бӀе дезткъа ворхӀалгӀа) шо** Григорианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу оршотахь. Иза вайн эран 1787 шо ду, 787 шо 2 эзарлагӀа шерашкахь, 87 шо бӀешеран, 7 шо 9-гӀа иттаннаш шерашкахь XVIII бӀешеран, 8 шо 1780-гӀа шерийн.

## Оцу шарахь хилларш

* 1787 шеран 11 январехь Уильям Гершельс гучуяккхина Уранан спутникаш Титан а, Оберон а.
# Евро

| Евро |
| --- |
| Euro (инг., фр., нем., нид., люксемб., лат., эст., итал., порт., фин., исп., ирл., слов.)
Ευρώ (желт.)
Ewro (мальт.)
Evro (словенан.)
Eiro (латыш.)
Euras (лит.)
Евро (болг.)  |
|

|  |
| --- |
|  |

 |
|  |

**Евро** (валютан билгало €, банкан код: **EUR)-** «еврозонан» ткъайоьсна пачхьалкхан официалан валюта йу. Цу йуккъе йогӀуш йу Австри а, Бельги а, Германи а, Желтойчоь а, Ирланди а, Испани а, Итали а, Кипр а, Латви а, Литва а, Люксембург а, Малта а, Нидерландаш а, Португали а, Словаки а, Словени а, Финлянди а, Франци а, Хорвати a, Эстони а. Цул сов евро лелош ду Ӏаьржаламанчоьх а, Косовехь а.

12-чу пачхьалкхан къоман валюта йу евро. Царех ворхӀ Европехь йу. Амма кхечу декъашхойх башхаллица дуьстича, цара **Европин йуккъерчу банкан** ахчанан-кредитан политикин Ӏаткъам бан а, шай векалш банкан лакхарчу органашка тӀе хьажо а бакъо йац.

1999-чу шарахь кхолламан (январан) 1-чу дийнахь евро *ахчанца йоцчу чоьте* даьккхира, ткъа 2002-чу шеран кхолламан 1-чохь *карахь долу ахчан* чоьте даьккхира б

анкноташ а, нахарташ а.

1:1 дазар долуш евроно хийцира хьалхалерчу заманчохь лелина *европин валютан барам* (ЭКЮ).

Еврон урхалла деш йу Майн-тӀера-Франкфуртер *Европин йуккъера банк* коьртехь а йолуш **Европин йуккъерчу банкийн система (ЕЮБС)** йу.

ЕЮБ шен лаамехь йолу йуккъера банк йу. Цуьнан къаьсттина бакъо йу ахчанан-кредитан политика къастайан.

ЕЮБС-о ахча зорба туху, иштта нахарташна зорба туху, Бартан пачхьалкхашкахь карахь лелош ахча доькъу, цул сов еврозонехь декхарийн системан белхан кхачойо.

## Билгалдахарш
# 2 сентябрь

| ←→Сентябрь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь хилларг

* Хьайиллина Павел Мусоров цӀарах парк а, кинотеатр а (1949 шеран 2 сентябрь)

## Оцу динахь белларш

* Толкиен, Джон Роналд Руэл (1892 шеран 3 январь — 1973 шеран 2 сентябрь) — ингалсан йаздархо, поэт, филолог, лингвист, Оксфордан университетан профессор.
# VII бӀешо

|  |
| --- |
| I эзар шо |
| V бӀешо — VI бӀешо — **VII бӀешо** — VIII бӀешо — IX бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 590‑гӀа
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600‑гӀа
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |
| 610‑гӀа
 |  610
 |  611
 |  612
 |  613
 |  614
 |  615
 |  616
 |  617
 |  618
 |  619
 |
| 620‑гӀа
 |  620
 |  621
 |  622
 |  623
 |  624
 |  625
 |  626
 |  627
 |  628
 |  629
 |
| 630‑гӀа
 |  630
 |  631
 |  632
 |  633
 |  634
 |  635
 |  636
 |  637
 |  638
 |  639
 |
| 640‑гӀа
 |  640
 |  641
 |  642
 |  643
 |  644
 |  645
 |  646
 |  647
 |  648
 |  649
 |
| 650‑гӀа
 |  650
 |  651
 |  652
 |  653
 |  654
 |  655
 |  656
 |  657
 |  658
 |  659
 |
| 660‑гӀа
 |  660
 |  661
 |  662
 |  663
 |  664
 |  665
 |  666
 |  667
 |  668
 |  669
 |
| 670‑гӀа
 |  670
 |  671
 |  672
 |  673
 |  674
 |  675
 |  676
 |  677
 |  678
 |  679
 |
| 680‑гӀа
 |  680
 |  681
 |  682
 |  683
 |  684
 |  685
 |  686
 |  687
 |  688
 |  689
 |
| 690‑гӀа
 |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700‑гӀа
 |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |

 |
| Хронологин таблица |

**7 бӀешо** — 100 шо еза заманан кийсиг, 601 шеран 1 январь дуьйна 700 шеран 31 декабрь кхаччалц.

ДӀасадаьржина ду гӀалат, 7 бӀешо *600* шеран 1 январехь доладелла а, *699* шеран 31 декабрехь чекхдаьлла а бохуш.
# Налог

**Нало́г** — пачхьалкхан а, муниципалан кхолламан а финансийн гӀуллакх дӀадахийта Ӏалашо йолу, кхолламийн а, физикин а йаххьаша шайн долахь болчу бахамах йуха ца луш хӀорангара йоккху йал.

Налогаш къасто йеза гулдарех (пошлинех), уьш йахар биллам бу иза луш болчара цхьа гӀуллакх лелорна.

Налогаш йахар леладо налогийн законашца (хьаьжа налогийн бакъо). ХӀиттийна йерриг налогаш, кхин а принципашаш, кепаш, хьесапаш, уьш хӀитто, хийца, дӀайаха, схьайаха, терго йан кхуллу пачхьалкхан налогийн система.

Налог йу, пачхьалкхан функцеш кхочуш йан оьшу, пачхьалкхан налогийн структураша физикин а, юридически а йаххьашкара нуьцкъала доккху ахча.

## Доктриналан налог билгалйаккхар

Мисран префекта Рокка Эмилийс налогаш айа аьлла кховдам бича руман император Тиберийс жоп делира: «дикачу Ӏуьнан Ӏалашо шен уьстагӀий ларгар йу, царна тӀера кхакха баккхар йац».

## Хьажа кхин а

* Арахьара налогийн таллам
* Камералан налогийн таллам
* Берцахиларан налог
* Налогийн амнисти
* Налогийн деклараци
* Россин Федерацин налогийн инспекци
* Налогийн система
* Россин налогийн система
* Налогийн планаш хӀиттор
* Налогийн лолла
* Налогийн талораш
* Россин Федерацин налогийн кодекс
* Бол
* Налогех кӀелхьаравийлар
* Налогийн къийсамаш
* Фискалан политика
* Шляпанашна налог
* Мерза газ йолу маларшна акциз

## Билгалдахарш

## Литература

* Налоговое право: Учебник для вузов. — М.: Альпина Паблишер, 2015. — 796 с. — ISBN 978-5-9614-4891-7.
* *Горский И.* Сколько функций у налога? // Налоговый вестник. — 2002. — № 3.
* *Щепотьев А. В., Яшин С. А.* Налоги и налогообложение: учеб. пособие/ А. В. Щепотьев, С. А. Яшин. — Тула: НОО ВПО НП «Тульский институт экономики и информатики», 2011 . — 161 с.
* *Яроцкий В. Г.* Налоги // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## Хьажоргаш

* Министерство финансов Российской Федерации Архивйина 2008-03-17 — Wayback Machine
* Федеральная налоговая служба
* Журнал «Российский налоговый курьер»
# Къилбаседе

ЯлхийттазӀенаран мехийн ровзан
**Къилбаседе**, **Невре** — Къилбаседа полюсехьа йолу дуьненан агӀо.

Къилбаседа агӀон тӀиера дагардо азимутан сенаш.

Таханлерачу географин карташ тӀехь къилбаседа агӀо дукха хьолахь лакхахь хуьлу (делахь девзаш ду хьовзийна карташ а).

Нохчийн къилбаседан билгало — **КъС**, дуьненайукъара — **N** (*north* дашах).

## МаьӀна тайп-тайпанчу оьздангаллашкахь

### Инкийн

Къилбаседан аренаш инкийн **лахахь** хуьлу, ткъа къилба — **лакхахь** (Перун хьалхарчу индахойн тептаршкара «Кипукамайокийн хаамашца», 1542 шо).

### Бирмахойн

Бирмахойн маттахь «къилбаседа» (мьяу) дош омоним ду «маймал» дешан.

### Ширачу жугтийн

Ширачу жугтийн маттахь — שבר [къилбаседа] «дог дохийла, тешна Ӏар» ду (№ 07664 — Стронган лоьмаршца).

## Хьажа иштта

* Къилбаседан полюс
* Къилбаседа картин тӀехь лакхахь стена ю?

## Билгалдахарш

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Дуьненан агӀонаш

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|   | Къилбаседе |   |
| Малхбузе |  | Малхбале |
|   | Къилбе |   |

 |
# V бӀешо

|  |
| --- |
| I эзар шо |
| III бӀешо — IV бӀешо — **V бӀешо** — VI бӀешо — VII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 390‑гӀа
 |  390
 |  391
 |  392
 |  393
 |  394
 |  395
 |  396
 |  397
 |  398
 |  399
 |
|  |
| 400‑гӀа
 |  400
 |  401
 |  402
 |  403
 |  404
 |  405
 |  406
 |  407
 |  408
 |  409
 |
| 410‑гӀа
 |  410
 |  411
 |  412
 |  413
 |  414
 |  415
 |  416
 |  417
 |  418
 |  419
 |
| 420‑гӀа
 |  420
 |  421
 |  422
 |  423
 |  424
 |  425
 |  426
 |  427
 |  428
 |  429
 |
| 430‑гӀа
 |  430
 |  431
 |  432
 |  433
 |  434
 |  435
 |  436
 |  437
 |  438
 |  439
 |
| 440‑гӀа
 |  440
 |  441
 |  442
 |  443
 |  444
 |  445
 |  446
 |  447
 |  448
 |  449
 |
| 450‑гӀа
 |  450
 |  451
 |  452
 |  453
 |  454
 |  455
 |  456
 |  457
 |  458
 |  459
 |
| 460‑гӀа
 |  460
 |  461
 |  462
 |  463
 |  464
 |  465
 |  466
 |  467
 |  468
 |  469
 |
| 470‑гӀа
 |  470
 |  471
 |  472
 |  473
 |  474
 |  475
 |  476
 |  477
 |  478
 |  479
 |
| 480‑гӀа
 |  480
 |  481
 |  482
 |  483
 |  484
 |  485
 |  486
 |  487
 |  488
 |  489
 |
| 490‑гӀа
 |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500‑гӀа
 |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |

 |
| Хронологин таблица |

**5 бӀешо** — 100 шо еза заманан кийсиг, 401 шеран 1 январь дуьйна 500 шеран 31 декабрь кхаччалц.

ДӀасадаьржина ду гӀалат, 5 бӀешо *400* шеран 1 январехь доладелла а, *499* шеран 31 декабрехь чекхдаьлла а бохуш.
# VI бӀешо

|  |
| --- |
| I эзар шо |
| IV бӀешо — V бӀешо — **VI бӀешо** — VII бӀешо — VIII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 490‑гӀа
 |  490
 |  491
 |  492
 |  493
 |  494
 |  495
 |  496
 |  497
 |  498
 |  499
 |
|  |
| 500‑гӀа
 |  500
 |  501
 |  502
 |  503
 |  504
 |  505
 |  506
 |  507
 |  508
 |  509
 |
| 510‑гӀа
 |  510
 |  511
 |  512
 |  513
 |  514
 |  515
 |  516
 |  517
 |  518
 |  519
 |
| 520‑гӀа
 |  520
 |  521
 |  522
 |  523
 |  524
 |  525
 |  526
 |  527
 |  528
 |  529
 |
| 530‑гӀа
 |  530
 |  531
 |  532
 |  533
 |  534
 |  535
 |  536
 |  537
 |  538
 |  539
 |
| 540‑гӀа
 |  540
 |  541
 |  542
 |  543
 |  544
 |  545
 |  546
 |  547
 |  548
 |  549
 |
| 550‑гӀа
 |  550
 |  551
 |  552
 |  553
 |  554
 |  555
 |  556
 |  557
 |  558
 |  559
 |
| 560‑гӀа
 |  560
 |  561
 |  562
 |  563
 |  564
 |  565
 |  566
 |  567
 |  568
 |  569
 |
| 570‑гӀа
 |  570
 |  571
 |  572
 |  573
 |  574
 |  575
 |  576
 |  577
 |  578
 |  579
 |
| 580‑гӀа
 |  580
 |  581
 |  582
 |  583
 |  584
 |  585
 |  586
 |  587
 |  588
 |  589
 |
| 590‑гӀа
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600‑гӀа
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |

 |
| Хронологин таблица |

**6 бӀешо** — 100 шо еза заманан кийсиг, 501 шеран 1 январь дуьйна 600 шеран 31 декабрь кхаччалц.

ДӀасадаьржина ду гӀалат, 6 бӀешо *500* шеран 1 январехь доладелла а, *599* шеран 31 декабрехь чекхдаьлла а бохуш.
# Уйгураш

| Уйгураш |
| --- |
|  |
| Шен цӀе | ئۇيغۇرلار |
| Дукхалла а, ареал а |
| Дукхалла | ~ 11 млн. |
| * Цийчоь: ~ 11 303 355, уйгурийн хьосташца, 20 млн сов
* Кхазакхстан: 243 эзар
* ГӀиргӀазойчоь: 50 эзар
* Узбекистан: 20 эзар
* Росси: ~ 4 эзар (2010)
* Туркмени: ~ 1,2 эзар
 |
| Хаам |
| Мотт | Уйгурийн мотт, Китайн мотт |
| Дин | суннизм |
| Йукъабоьду | Туьркой |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Уйгураш** (уйг. ئۇيغۇرلار, Uyghurlar, Уйғурлар; 维吾尔, Wéiwú'ěr) — Малхбалера Туркестананера къам, хӀинца Цийчоь Синьцзян-Уйгурийн автономни кӀошт. Уьш бу — бусулбанаш. Цера дукхалла ~ 11 млн. адам.

## Билгалдахарш
# Октябрь

| ←→Октябрь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026 шо |

Царицынехь болу хӀорд октябрехь
**Октя́брь** (лат. *October* — борхӀулгӀа, *нохчийн маттахь* — ГIадужу-бутт) — Юлианан а, Грегорианан а календарешкахь шеран 10-гӀа бутт, Цезарьс календарь хицале Шира Риман мартехь йолалучу календарехь 8-гӀа бутт. 31 де долу ворхӀа беттах цхьаъ.

Дуьненан къилбаседера эхигехь 2-гӀа гуьренан бутт бу, дуьненан къилбера эхигехь 2-гӀа бӀаьстенан бутт бу.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Октябрь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. Статья Витковского В. В.
* В октябре Архивйина 2014-05-10 — Wayback Machine — Александр Блокс язйина байт.
# 1778 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVI бӀешо — XVII бӀешо — **XVIII бӀешо** — XIX бӀешо — XX бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1690‑гӀа
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700‑гӀа
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |
| 1710‑гӀа
 |  1710
 |  1711
 |  1712
 |  1713
 |  1714
 |  1715
 |  1716
 |  1717
 |  1718
 |  1719
 |
| 1720‑гӀа
 |  1720
 |  1721
 |  1722
 |  1723
 |  1724
 |  1725
 |  1726
 |  1727
 |  1728
 |  1729
 |
| 1730‑гӀа
 |  1730
 |  1731
 |  1732
 |  1733
 |  1734
 |  1735
 |  1736
 |  1737
 |  1738
 |  1739
 |
| 1740‑гӀа
 |  1740
 |  1741
 |  1742
 |  1743
 |  1744
 |  1745
 |  1746
 |  1747
 |  1748
 |  1749
 |
| 1750‑гӀа
 |  1750
 |  1751
 |  1752
 |  1753
 |  1754
 |  1755
 |  1756
 |  1757
 |  1758
 |  1759
 |
| 1760‑гӀа
 |  1760
 |  1761
 |  1762
 |  1763
 |  1764
 |  1765
 |  1766
 |  1767
 |  1768
 |  1769
 |
| 1770‑гӀа
 |  1770
 |  1771
 |  1772
 |  1773
 |  1774
 |  1775
 |  1776
 |  1777
 |  1778
 |  1779
 |
| 1780‑гӀа
 |  1780
 |  1781
 |  1782
 |  1783
 |  1784
 |  1785
 |  1786
 |  1787
 |  1788
 |  1789
 |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь белларш

* Карл Линне́й (1707 шеран 23 май, Росхульт — 1778 шеран 10 январь, Уппсала) — шведин Ӏаламдовзархо а, лор а; массо а ораматан а, дийнатан а цхьаъ классификаци хӀоттинарг.
* Жан-Жак Руссо́ (1712 шеран 28 июнь, Женева — 1778 шеран 2 июль, Эрменонвиль, Парижан уллехь) — французийн йаздархо а, ойланча а, композитор а, ботаник а.
* Вольтер (1694 шеран 21 ноябрь, Париж, Франци — 1778 шеран 30 май, Париж, Франци) — гӀарвелла французийн философ, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист.
# 20 август

| ←→Август |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь хилларг

* Кунт-хьажа цӀарах Россин бусалба университет хьайиллина (2009 шеран 20 август)

## Оцу динахь бинарш

* Гешаев, Муса Баутдинович (1940 шеран 20 август — 2014 шеран 7 март) — нохчийн йаздархо, поэт, литературин критик, культурин гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Сийлахь исбаьхьаллин гӀуллакххо, Нохчийн Республикин Ӏилманийн Академин академик, Россин йаздархойн бертан декъашхо.