Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Испанхойн мотт

| Испанхойн мотт |
| --- |
|  Ӏаьржа-сийна бесца билгалйина испанхойн мотт официалан болу пачхьалкхаш а, регионаш а |
| Шен цӀе | español castellano |
| Пачхьалкхаш | Испани, Андорра, кхин Латинан Америкин, Йуккъера Америкин пачхьалкхаш, пачхьалкхаш Карибан бассейнан, Къилбаседа Америкин цхьайолу пачхьалкхаш |
| Официалан статус |  Испани
 Андорра
 Аргентина
 Белиз
 Боливи
 Венесуэла
 Гватемала
 Гондурас
 Доминикин Республика
 Колумби
 Коста-Рика
 Куба
 Мексика
 Никарагуа
 Панама
 Парагвай
 Перу
 Сальвадор
 АЦШ
 Уругвай
 Чили
 Эквадор
 Экваторан Гвиней
 Саьхьаран Ӏаьрбийн Демократин Республика |
| Нисдеш организаци | Испанхойн меттан академин ассоциаци |
| Мотт буьйцурш | 590 млн. ст. (2021) |
| Статус | кхерамзаллехь |
| Классификаци |
| Категори: |
Евразин меттанаш |
|
ХӀинди-Европин доьзал
Италийн меттанаш
Романийн меттанаш
Малхбузен-романийн меттанаш
Иберийн-романийн меттанаш
Малхбузен-Иберийн меттанаш
Испанхойн мотт |
| Йоза | латиница (Испанхойн абат) |
| Меттанийн кодаш |
| ГОСТ 7.75–97 | исп 230 |
| ISO 639-1 | es |
| ISO 639-2 | spa |
| ISO 639-3 | spa |
| WALS | spa |
| Ethnologue | spa |
| Linguasphere | 51-AAA-b |
| ABS ASCL | 2303 |
| IETF | es |
| Glottolog | stan1288 |
|  ХӀокху маттахь Википеди |

**Испа́нхойн** йа **касти́лийн мотт** (испан. *español, castellano*) — йуккъерачу бӀешерашкахь Кастилехь кхоллабелла иберо-романан мотт. Кастилин йукъайогӀуш йара Бургос а, Ла-Риоха а, Кантабри а провинцеш.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

Логотип «Викидоьшам»
Викидоьшам дешнаша могӀам бу испанского языка хӀокху категори чохь «Испанский язык» *А. Скромницкий.* Испанско-русский словарь средневековой лексики, извлечённой из испанских хроник Нового Света (Америки) XV, XVI, XVII веков.  www.kuprienko.info (А. Скромницкий) (2009 шеран 30 октябрь). ТӀекхочу терахь: 2011 шеран 7 март. Архивйина 2011 шеран 22 августехь

## Литература

* *Сюзанна Вальд, Сеси Крайнак.* Испанский язык для чайников. 2-е издание = Spanish For Dummies, 2nd Edition. — М.: «Диалектика», 2011. — 368 с. — ISBN 978-5-8459-1771-3.
* *Сюзана Вальд, Сеси Крайнак.* Разговорный испанский для чайников. — М.: «Диалектика», 2012. — 352 с. — ISBN 978-5-8459-1772-0.
# Капитал

**Капитал** (латинан маттера capitalis** дош гочдича иза ду* *«коьрта а, лекхара а»* бохург) тӀетоьхна диканаш кхоллархьама леладеш долу финансийн а, дахаран а, интеллектан а беркатан вовшахтохар ду.
# Баккхал

Баккхал Алабамехь (1936)
**Баккхал** (турк. bakkal — *хасстоьмаш духкург*, Ӏаьр. بَقْلٌ‎‎ — *бецаш, хасстоьмаш*‎) — бахамехь уггаре хьалха оьшу декъа сурсаташ, ахфабрикаташ, консерваш, ткъа иштта цхьайолу бахамехь ца хилча ца долу сурсаташ (саба, хӀуманаш юьтту порошок, сирникаш). Дуа сурсаташ дохкаран агӀора хьаьжчи, баккхалан сурсаташ къаьсташ хуьлу алсама латтарца, лело атта хиларца, нисса дуьхьала гастрономинчарна, уьш даа кийчча хуьлу, деза а хуьлу, латто башха хьолаш а деза.

Революцил хьалхарчу Россехь баккхал чохь духкура декъа дуа сурсаташ — хьалха стоьмийн аьхкаш, кхагарш, тӀаьхьа чай, шекар, къаьхьуо, дама, Ӏов, чам бийригаш. Цул тӀаьхьа баккхал ала долийра иштта сурсаташ цхьацца духкачу жимачу туькнах я йоккхачу туькан декъах. Баккхалан я туькан дех олу баккхалхо.

1950-гӀа шерашкахь дуьйна Советийн Союзехь бахархошна баккхалан сурсаташ духкура ССРС Йохк-эцаран министраллин йукъара Коьртабаккхало. Советийн законашца хӀоттийра баккхалан белхалочун белхан меттиган, гӀирсан таран, кхечу йохк-эцаран аспектийн жоьпалла, тӀедожадора зуламан сагалматашца а, дехкашца а тӀом латтор.

Таханлерачу йохк-эцаран классификацица дааран баккхалан сурсаташна йукъа догӀу: Ӏов, дама, гарзнаш, шекар, крахмал, юурган концентраташ, совсорг, чай, чайн маларш, къаьхьуо, къаьхьуон маларш, бецан даьттанаш, туьха, къонза, чам бийригаш. Шелдаран гӀирс бахьнехь, таханлера цӀера туькан чохь юхку баккхал а, иштта гастрономин сурсаташ а, царна йукъахь жижиган а, шуран а сурсаташ, ткъа иштта керла даьхна стоьмаш а, хасстоьмаш а.

## Галерей

* Баккхал Ӏоманера эвлахь
* Баккхал ХӀиндера Талипарамбехь.
* 1916 шарахь дӀайиллина баккхал Piggly Wiggly хилира ша шен гӀуллакх дарехь дуьххьарлераниг.
* Баккхалан туьканаш Ванкуверехь, 1909 шо гергга
* Детройтехь, Мичиган, 1922
* Гонконгера Cheung Hong микрокӀоштера баккхал
* 1936 шарахь АЦШхь дохка совдевлла дааран сурсаташ

## Билгалдахарш
# Конституци

Copy of the *Magna Carta* from 1297.
Россин президенташ дуй буу Конституци
**Конститу́ци** (лат. constitutio — дIахIоттар, хIоттар, кхолладалар) — пачхьалкхан коьрта закон.

**Конститу́ци** (лат. constitutio — дIахIоттар, хIоттар, кхолладалар) — пачхьалкх санна йолчу йукъараллин кхоллаяларан документ.

Муьлхха а хилла йаьллачу пачхьалкхин Iер-дахар цу мехкан конституцин бух тIехь доьзна хуьлу.

Конституци тIеэцаран некъаш хIора а пачхьалкхин шен тайпа ду: бахархойн харжамца; куьйгалхойн омрица, пачхьалкхан карчам бинчеран лаамца.

Россин Федерацехь республикийн бен бакъо йац шайн конституциш хила.

Нохчийн Республикин Конституци тIеэцна ю 2003-чу шеран 23-чу мартехь.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
# 1871 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVII бӀешо — XVIII бӀешо — **XIX бӀешо** — XX бӀешо — XXI бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810‑гӀа
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820‑гӀа
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830‑гӀа
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840‑гӀа
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850‑гӀа
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860‑гӀа
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870‑гӀа
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880‑гӀа
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь белларш

* Имам Шамиль Мединаьхь кхалхар (1798 шо - 1871 шеран 4 февраль)

## Оцу шарахь бинарш

* Валентин Луи Жорж Эжен Марсель Пруст (1871 шеран 10 июль — 1922 шеран 18 ноябрь) — французийн йаздархо, новеллист, критик, литературехь модернизман векал.
* Эрне́ст Ре́зерфорд (1871 шеран 30 август, Спринг Грув, Керла Зеланди — 1937 шеран 19 октябрь, Кембридж) — Керла Зеландера ваьлла британин физик. Цунах олу «Ядеран физикин да». Цо кхоьллина атоман планетарни модель. Химин Нобелин совгӀатан лауреат (1908 шо).
* Ро́за Люксембу́рг (1871 шеран 5 март, Замосць, Польша, Россин импери — 1919 шеран 15 январь, Берлин) — марксизман теоретик, философ, экономист, публицист.
# Ӏаьнаре дерзар

Ддовхачу хин кедан тӀехулара хӀаваэра хин Ӏаьнаран конденсаци
**Ӏаьнаре дерзар**  — хӀума коча хьолера Ӏаьнкепа я газкепа фазан дехьадаларан процесс, хуьлу хӀуман тӀехула. Ӏаьнаре дерзаран процесс конденсацин (Ӏаьнкепара хьолера коча хьоле дерзар) дуьхьалара процесс ю. Ӏаьнаре доьрзуш кочаллин я чӀогӀачу чалхан тӀиера схьадуьйлу дакъолгаш (молекулаш, атомаш), цуьнца цхьаьна кинетикан энерги болхбан кхин кочаллин молекулийн дуьхьало яйа тоьуш хила еза.

## Йукъара амалаш

ЧӀогӀа чалх Ӏаьнаре ерзарах сублимаци олу, ткъа чухоамера кочалла Ӏанаре ерзарх кхехкар олу. Ӏаьнаре дерзар — эндотермин процесс ю, цуьнца фазан дехьадаларан йовхо худало — коча фазехь молекулин тасадаларан ницкъал тола йойу Ӏаьнаре дерзаран йовхона а, кочалла Ӏаьнаре доьрзуш шордаларан белхана а.

Ӏаьнаре дерзаран процесс йозу молекулийн йовхонан боламан жигараллех: молекулаш сиха мел лела, Ӏаьнаре дерзар сиха хуьлу. Цул сов, Ӏаьнаре дерзарна Ӏаткъам бо арахьарчу диффузин сихалло, ткъа иштта хӀуман шен амало а: масала, спирт Ӏаьнаре доьрзу дуккха а сиха хинал. Ладаме фактор ю кочаллин тӀехулон тӀиера Ӏаьнаре дерзаран майдан барам: готтачу зӀоканчуьра иза меллаша доьрзур ду шуьйрачу бошхӀапчуьрачул.

## Молекуляран тӀегӀа

ХӀокху процессе хьовсу молекуляран тӀегӀанера: луларчу молекулийн тӀеозор юхатоха тоьуш йолу энерги (сихалла) йолу молекулаш, аралелха кочаллин дозанера. Цуьнца цхьаьна йисанчу молекулийн юккъера энергин лагӀло (кочалла шеллало). масала, чӀогӀа йовха кочалла: вай тӀе мох туху, шелъярхьама, цуьнца Ӏаьнаре дерзаран процесс сихайо.

## Хьажа иштта

* Сублимаци
* Ӏаьнаре дерзар
* Кхехкар

## Литература

* Испарение // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Берман Л. Д.* Испарительное охлаждение циркуляционной воды, 2 изд., М.-Л., 1957.
* *Фукс Н. А.* Испарение и рост капель в газообразной среде, М., 1958.
* *Берд Р., Стьюарт В., Лайтфут Е.* Явления переноса, пер. с англ., М., 1974.
* *Берман Л. Д.* Теоретические основы хим. технологии, 1974, т.8, № 6, с. 811-22.
* *Шервуд Т., Пигфорд Р., Уилки Ч.* Массопередача, пер. с англ., М., 1982. Л. Д. Берман.

## Хьажоргаш

* Формула испаряемости Н. Н. Иванова