Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1988 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Абаев, Ӏимран (1988 шеран 11 ноябрь) — нохчийн ийина кепар латархо.
* Альбиев, Ислам-Бека Саид-Цилимович (1988 шеран 28 декабрь) — 2008 шарахь греко-римски латаран Олимпиадан чемпион;
* Аюбов, Алихан (1988 шеран 19 март) — нохчийн Греко-римски латархо, Россин чемпионатан совгӀатхо, Дуьненан тобанийн Кубок яккхинарг;
* Бибулатов, Магомед (1988 шеран 22 август) — Францехь Ӏаш волу нохчийн ийина кепар латархо, Францин чемпион, 4-за кик-джитсун дуьненан чемпион;
* Кацаев, Ӏадлан Зелимхан воӀ (1988 шеран 20 февраль) — нохчийн футболист, «Терекан» ахтурсло;
* Пасхаев, Ӏумар Алуевич (1988 шеран 31 август) — нохчийн кикбоксёр, Россин а, Европин а, дуьненан а чемпион, дуьненан Кубок яккхинарг, профессионалашна юкъахь Европин чемпион, Россин Сийлахь спортан говзанча;
* Тайсумов, Майрбек Махаевич (1988 шеран 8 август) — ийина кепар латар

хо;

* Уциев, Ризван Рашитович (1988 шеран 7 февраль) — нохчийн футболист, турсло, «Терек» клубан капитан;
* Халиев, Хасан Сираждиевич (1988 шеран 3 август) — нохчийн ийина кепар латархо, масийттуза Россин чемпион, чуччавахана латаран Евразин чемпион, кикбоксинган Европин а, дуьненан а чемпион, профессионалашна юкъахь w5 версин кикбоксинган дуьненан чемпион, II дуьненан латарийн говзаллийн ловзарийн толамхо;
* Халиев, Хусейн Сираждиевич (1988 шеран 3 август) — ийина кепар латархо;
* Хамзаев, Магомед (1988 шо) — ийина кепар латархо, Къилбера Россин тӀеман самбон чемпион, Ӏаьржа хӀордан Кубкан дато совгӀатхо, шутфайтинган дуьненан чемпион;
* Эдиев, Исмаил Ибрагимович (1988 шеран 16 февраль) — нохчийн футболист, турсло.
# 23 январь

| ←→Январь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   | 1 | 2 | 3 | 4 |
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь бинарш

* Хибалов, Мухамад (1993 шеран 23 январь) — нохчийн штангист, Россин чемпион;
* Яшуев, Ислам Хусейнович (1993 шеран 23 январь) — нохчийн дзюдоист, Россин чемпион, Россин спортан говзанча.

## Оцу динахь белларш

* Сальвадор Дали (1904 шеран 11 май — 1989 шеран 23 январь) — испанхойн художник, график, скульптор, режиссёр, йаздархо. Сюрреализман гӀарвелла векал.
# 23 июнь

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

**23 июнь** — шеран 174-ра де (175-ра високосан шерашкахь) Григорийн рузманца.
Шо чекхдала дисина 191 де.

1582 шеран 15 октябрь кхачале — 23 июнь юлианан рузманца, 1582 шеран 15 октябрера дуьйна — 23 июнь кхаччалц григорийн рузманца.

XX а, XXI а бӀешераш догӀу 10 июнехь юлианан рузманца.

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь бинарш

* Тьюринг, Алан (1912 шеран 23 июнь — 1954 шеран 7 июнь) — ингалсан математик, логик, криптограф, информатика кхиарна боккху Ӏаткъам бинарг.
# Хьалхара май (Ӏида)

Дехар «Хьалхара май» хьажийна йу кхузе; нах беха меттигехь хьажа иштта Хьалхара май.

| Хьалхара май |
| --- |
|  |
| Официалан |
Таханлера Россехь — БӀаьстенан а, белхан а Ӏида |
| МаьӀна |
Советийн заманахь «Дерриг дуьненан белхалойн доккха Ӏидан де» |
| Даздо |
гайтамаш, митингаш |
| Терахь | 1 майхь я майн хьалхара оршот дийнахь |
| Доьзна ду |
Хеймаркетера гӀаттамца |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Хьа́лхара май** (*Белхан Ӏида*, *Белхан де*, *БӀастенан а, Белхан а Ӏида*, *Къинхьегамхой бертабахаран дуьненайукъара де)* — даздо дуьненан дукхачу пачхьалкхашкахь а, мехкашкахь а 1 майхь я майн хьалхара оршот дийнахь.

ССРСн Поштан блок, 1989 шо: Хьалхара майн Ӏидан 100 шо кхачар
## Билгалдахарш
# 20 июнь

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь бинарш

* Хасиев, Сайд-Магомед Адамович (1942 шеран 20 июнь) — нохчийн историн Ӏилманий кандидат, этнограф.

## Оцу динахь белларш

* Услар, Пётр Карлович (1816 шеран 1 сентябрь — 1875 шеран 20 июнь) — оьрсийн эскаран инженер (генерал-майор), лингвист, этнограф, XIX бӀешеран гӀарваьлла кавказовед;
* Сулейманов, Ахьмад Сулейманович (1922 шеран 1 май — 1995 шеран 20 июнь) — йаздархо, поэт, музыкант, Ӏилманча, хьехархо;
# Оулу

{{НБМ

```
гӀала
|нохчийн цӀе        = Оулу
|шен цӀе   = фин. Oulu
швед. *Uleåborg*
|пачхьалкх                  = Финлянди
|хӀост                    = Oulu.vaakuna.svg
|байракх                    =
|хӀостан шоралла       = 100
|ширина байракха            = 150
|lat_dir                 = N
|lat_deg                 = 65
|lat_min                 = 1
|lat_sec                 = 0
|lon_dir                 = E
|lon_deg                 = 25
|lon_min                 = 28
|lon_sec                 = 0
|CoordAddon              = type:city(13795)
|CoordScale              = 100000
|пачхьалкхан картана барам      = 150
|размер карты региона    =
|размер карты кӀошта     =
|регионан тайп             = ляни
|регион                  = Оулу
|регион таблицехь        = Оулу (ляни)
|кӀоштан тайп              = провинци
|кӀошт                   = Къилбаседера Похьянмаа
|кӀошт в таблице         = Къилбаседера Похьянмаа
|йукъара йекъайалар      =
|коьртан тайп               = ГӀалин корта
|корта                   = Матти Пеннанен
|йиллина терахь          = 1605
|дуьххьара хьахаяр       = 1370
|тохарлера цӀераш           =
|статус йелла терахь                = 1610
|майда                 = 1513,37
|локхаллан тайп              =
|хи хIоттарал локхалла АМ        =
|климат                  =
|коьрта мотт        =
|коьрта мотт-ref    =
|бахархой               = 191 368
|бахархой ларар шо            = 2013
|адамийн луьсталла               = 97,41
|агломераци             =
|къаьмний хӀоттам     =
|динан хӀоттам =
|бахархой цӀераш             =
|сахьтан аса            = +2
|DST                     = +3
|телефонан код          =
|почтан индекс         =
|почтан индексаш        =
|машинан код       =
|идентификаторан тайп      =
|идентификаторан терахьаш  =
|категори Commons     = Oulu
|сайт                    =
|сайтан мотт              = fi
|сайтан мотт 2            = en
|сайтан мотт 3            = sv
|сайтан мотт 4            = de
```

}}

**О́улу** (фин. Oulu [ˈoulu], швед. *Uleåborg* [ˈʉːleɔˌbɔrj]) — Финляндин шен йокхаллица пхеалгӀа гӀала, Оулу олучу провинцин административан центр.

### Тайп-тайпанара

* Окрестности Оулу на geocaching.com
* Об Оулу по-русски(ТӀе цакхочу хьажорг)

## Билгалдахарш
# 1893 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVII бӀешо — XVIII бӀешо — **XIX бӀешо** — XX бӀешо — XXI бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810‑гӀа
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820‑гӀа
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830‑гӀа
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840‑гӀа
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850‑гӀа
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860‑гӀа
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870‑гӀа
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880‑гӀа
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь хилларг

* Болхба йолаелла Соьлжа-ГӀалин эчка некъан вокзал. Дуьххьара цига беан поезд Бесланера бара (1893 шеран 1 май)

## Оцу шарахь бинарш

* Мао Цзэдун (1893 шеран 26 декабрь, Шаошань — 1976 шеран 9 сентябрь, Пекин) — XX бӀешеран Цийчоьнан пачхьалкхан а, политикин а гӀуллакххо, маоизман коьрта теоретик.

## Оцу шарахь белларш

* Пётр Ильич Чайковский (1840 шеран 25 апрель (7 май), Воткинск, Вятски губерни, Россин импери — 1893 шеран 25 октябрь (6 ноябрь), Петарбух) — оьрсийн композитор, дирижёр, хьехархо, музыкин йукъараллин гӀуллакххо, музыкин журналист.
# 1905 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Жан-Поль Шарль Эма́р Сартр (1905 шеран 21 июнь, Париж — 1980 шеран 15 апрель, Париж) — французийн философ, йаздархо, драматург, педагог. 1964 шарахь литературин Нобелин совгӀатан лауреат (тӀе ца ийцира).
# 1908 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь хилларг

* Августехь арахецна Таштемир Эльдархановс хоттина кирилице тӀехь йолу хьалхара нохчийн абат.

## Оцу шарахь бинарш

* Авторханов, Абдурахман Геназович (1908 шеран 3 октябрь — 1997 шеран 24 апрель) — историк-советолог, йаздархо;
* Димаев, Умар Димаевич (1908 шеран 1 октябрь — 1972 шеран 26 декабрь) — нохчийн музыкант а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артист;
* Бовуар, Симона де (1908 шеран 9 январь, Париж — 1986 шеран 14 апрель) — французийн йаздархо, философ, феминизман идеолог.
# 1934 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь хилларг

* Соьлжа-ГӀалахь аэроклуб болхба йолаелира (1934 шеран 20 январь)

## Оцу шарахь бинарш

* Саид Шаипов (1934 шеран 1 январь — 2009 шо) — ЧИАССР Сийлахь артист, фольклорист;
* Мадагов Увайс Абдул-Азимович — поэт (1934 шеран 5 март)
* Ибрагимов Хамзат (1934 шеран 10 июль — 2006 шо) — химически Ӏилмани доктор, профессор
* Алироев Ибрагим Юнусович (1934 шеран 14 сентябрь) — исторический, филологический Ӏилманий доктор, профессор, академик РАЕН
* Ю́рий Алексе́евич Гага́рин (1934 шеран 9 март, Клушино, Гжатскан кӀошт, РСФСР, СССР — 1968 шеран 27 март, Киржач гӀалин уллехь, РСФСР, СССР) — советан лётчик-космонавт, Советски Союзан Турпал, дукха Россин а, кхоьчу пачхьалкхан а гӀаланий сийлахь гражданин, дукха пачхьалкхаш цуьна сий деш шайн лаккхара совгӀаташ делла.

## Оцу шарахь белларш

* Эльдарханов Таштемир Эльжуркаевич (1870 шеран 1 апрель — 1934 шеран 14 ноябрь) — хьехархо, халкъан депутат, политикин белхало, серлонча
* Саракаев, Ибрагим-Бек (1883 шеран 21 сентябрь — 1934 шо) — хьалхара нохчийн йаздархо а, публицист а, нохчийн фольклоран а, гӀиллакхан а историк.
* Мария Склодовская-Кюри (1867 шеран 7 ноябрь, Варшава, Польша, Россин импери — 1934 шеран 4 июль, Санселльмоз уллехь, Франци) — полякийн а, французийн а Ӏилманча
# 29 июнь

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

**29 июнь** — шеран 180-ра де (181-ра високосан шерашкахь) Григорийн рузманца.
Шо чекхдала дисина 185 де.

1582 шеран 15 октябрь кхачале — 29 июнь юлианан рузманца, 1582 шеран 15 октябрера дуьйна — 29 июнь кхаччалц григорийн рузманца.

XX а, XXI а бӀешераш догӀу 16 июнехь юлианан рузманца.

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |
# 1 июль

| ←→Июль |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь хилларг

* Нохчи а, гӀалгӀай а мотт латински алфавит тӀера кирилице йаккха йолайина (1938 шеран 1 июль)
* Соьлжа-ГӀалин мехкдаьттан институт хьалхара инженераш арахаьцна (1948 шеран 1 июль)
* Нохч-ГӀалгӀай АССРн Лакхара Советас йукъайаьккхина «Республики культурин Сийлахь белхало» цӀе (1967 шеран 1 июль)

## Оцу динахь бинарш

* Бексултанов, Муса Эльмурзаевич (1954 шеран 1 июль) — нохчийн йаздархо, прозаик, Нохчичоьн а, Россин а (1992 шо) йаздархойн союзашан декъашхо, 2005 шарахь «Литература» номинацехь «Дашо бухӀа» совгӀатан лауреат, Нохчийн Республикин Халкъан йаздархо (2005 шо).
* Го́тфрид Ви́льгельм Ле́йбниц (1646 шеран 21 июнь (1 июль) — 1716 шеран 14 ноябрь — немцойн философ, логик, математик, механик, физик, юрист, историк, дипломат, кхоллархо, меттан Ӏилманча, Берлинан Ӏилманийн Академин бухбиллинарг а, хьалхара президент а, Французийн Ӏилманийн Академин кхьчу пачхьалкхара декъашхо.
# Викимедин фонд

Викимедин фонд, San-Francisco.
**Викимедин фонд** (инг. *Wikimedia Foundation, Inc.*) — йохкаэцар доцуш вовшахтоьхна кхоллам, гӀирсаца гӀодеш йолу массо къаьмнашна юкъаралин интернет чохь, маьрша яззаман хаамаш даржош а нахана пайде, дукхаллица нахана йовзарехь оцу цӀарца «Википеди маьрша энциклопеди».

ХӀара фонд латтар бахьан ду наха ахчанца гӀодеш, мадарра аьлча ше долучо гӀодан хӀум тосу ахчан барамехь, иштта кху чура гӀирсаш хьаэца бакъо ю, Лицензи олу тешабухцан.

Фонд гӀар а йоккхуш дӀакхайкхина де 20 мангал бутт 2003 шарахь, кхоллинарг ву оцу хан чохь йолуш йолучу Википедин да Jimmy Wales.
# Албанойн мотт

| Албанойн мотт |
| --- |
|  |
| Шен цӀе | Gjuha shqipe |
| Пачхьалкхаш | * Албани
 |
| Нисдеш организаци | Албанин Ӏилманийн академи |
| Мотт буьйцурш | * 6 200 000 стаг
 |
| Статус | кхерамзаллехь |
| Классификаци |
| евроазиатские языки
ХӀинди-Европин меттанаш
албанские языки
Албанийн мотт |
| Йоза | албанский алфавит |
| Меттанийн кодаш |
| ГОСТ 7.75–97 | алб 030 |
| ISO 639-1 | sq |
| ISO 639-2 | sqi, alb |
| ISO 639-3 | sqi |
| WALS | alb |
| Ethnologue | sqi |
| Linguasphere | 55-AAA-a |
| ABS ASCL | 3901 |
| IETF | sq |
| Glottolog | alba1267 |
|  ХӀокху маттахь Википеди |

**Албанойн мотт** (алб. Gjuha shqipe) — и ботт буьйцу нах Ӏаш бу Албанехь, Косовехь, Макидонехь, Грецехь а кхин пачхьалкхашкахь а. Цера дукхалла 7 600 000 стаг.

## Билгалдахарш