# Бежний

Мохь боьттина хайнак
Зебун бугӀа
Нуьйраш техкина якаш
Италихойн лаьттайуккъерахӀордан гомаш
 *Bos javanicus domesticus*
**Бежний** — Стерчий (*Bovinae*) цӀе йолу бухара доьзалера *Bos* а, *Bubalus* тайпанара йуьртабахаман дийнаташ. Оцу тобанан дийнаташ хӀусаме дерзийна Азехь 8 эз. шо гергга хьалха, ткъа Европехь 5—6 эз. шо гергга хьалха. Стерчий караӀамийна гомашал дикка хьалха. Зебус, бежнашна йукъахь ше меттиг латтайо, хӀусаме йерзийна вайн эрал II—III эзар шо хьалха Мисрахь а, Жима Азехь а.

## Лелор

Бежнийн лелоран коьрта Ӏалашо йу жижиг а, шура а, кхин тӀе — неӀ, наггахь тӀаргӀа, мохь, шоьшла, кетгут, желатин, жижиг-даьӀахкан дама. Леладо иштта белхан даьхний, озо, мохь бутту дийнаташ санна а, тӀехиина хохкуш а леладо. 2010-гӀа шераш дуьйлалуш дуьненахь дагардина 1,3—1,4 млрд корта бежана.

## Бежний Россехь

2008—2014 шерашкахь бежнийн барам лагӀбелла 9,126 млн коьртан тӀера 8,5 млн коьрте кхаччалц, 7 % гергга. Кхиина шурийн даьхнийлелоран дукхаха долу мехкашкахь дийнатийн барам массанхьа лагӀбелла. Кхузахь иштта тенденци йу — бежнийн барам лагӀлуш бу — церан сурсаталла тӀекхеташ ду — шура йаккхар тӀекхетта.

2020 шо чекхдолуш бежнийн барам Россехь хилира 7,89 млн корта, иза 0,9 % лахара тӀегӀанехь ду 2019 шерца дуьстича. Бежнийн барам лагӀбалар билгалдаьлла доларчу декъехь (-2,9 %), тӀекхетта — йуьртабахаман кхолламашкахь (+0,1 %) а, А(Ф)Б а, ИХь (+1,6 %). Уггаре дукха бежний долу 2021 шеран регионийн ТОП-20 коьртехь йу: Республика ДегӀастан (462,6 эз. корта), Республика Башкортостан (386,8 эз.), Республика ГӀезалойчоь (335,5 эз.), Ростовн область (302,1 эз.), Алтайн мохк (288,2 эз.).

2020 шарахь шурин отрасло уггаре дика жамӀ гайтина тӀаьхьарчу 10 шарахь. Шурин барам 32,2 млн тоннал совбаьлла, иза 855 эз. тоннал сов бу 2019 шеран гайтамал. 2021 шарахь Россехь шура йоккхур йу 32,6 млн тоннал сов, иза 1,2 % сов хира йу 2020 шарахьчул.

2020 шарахь Россехь цхьаьна аттан шурин йуккъера барам хилира 4839 кг (+199 кг шарахь, +1063 кг 2010 шарахь дуьйна), цунах йуьртабахаман кхолламаша 6728 кг (+442 кг, +2539 кг 2010 шарахь дуьйна), АФБ 3979 (+188 кг, +1233 кг 2008 шарахь дуьйна) кг, бахархойн бахамашкахь 3471 кг (0 кг, −82 кг 2011 шарахь дуьйна).

## Бежнийн коьрта тайпанаш

Тайп-тайпана хьесапашца бежнийн породаш масех тобане цхьаьнатуху. Даьхнийн тайпанийн 3 классификаци ю: краниологин, бахаман, географин.

## Хьажа кхин а

* Кегий маӀаш йолу даьхний
* Гезарийлелор
* МаӀаш ца хилар
* Кхаьлли

## Билгалдахарш

## Литература

* Крупный рогатый скот / Лось Н. Ф. // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 130. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
* Крупный рогатый скот // Конда — Кун. — М. : Советская энциклопедия, 1973. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 13).
* *Советов, А.* Скот рогатый крупный // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Рабочий скот // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Костомахин Н. М.* Породы крупного рогатого скота : Учебное пособие для студентов высших учебных заведений, обучающихся по специальности «Зоотехния». — М.: Издательство «КолосС», 2011. — 119 с. — ISBN 978-5-9532-0749-2.
* *Краснов Ю. А.* Раннее земледелие и животноводство в лесной полосе восточной Европы. II тысячелетие до н. э. — первая половина I тысячелетия н. э. / Под ред. А. П. Смирнова. Материалы и исследования по археологии СССР № 174. Институт археологии АН СССР // М.: Наука, 1971. — 166 с.

## Хьажоргаш

* Бежний. — Вып. Энциклопеди «Кругосвет».