Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Минангкабау (мотт)

**Минангкабау** (шен цӀе: *Baso Minang(kabau)*; хӀиндон. Bahasa Minangkabau) — австронезийн меттанийн йукъара мотт, минангкабау халкъан мотт баьржина бу Малхбузен Суматрехь, Риау малхбален дакъан тӀехь, кхин — ХӀиндонезин гӀаланашкахь минангкабау халкъан массийтта йукъараллаш ю. кхин баьржина бу Малайзин регионашкахь Минанг регионера Суматрехь Ӏаш болу мигрантийн а юкъахь баьржина бу и мотт, Ачех провинцехь а, цигахь маттах *Aneuk jamee* олу.

## Билгалдахарш

## Литература

* *Tata Bahasa Minangkabau*, Gerard Moussay (original title *La Langue Minangkabau*, translated from French by Rahayu S. Hidayat), ISBN 979-9023-16-5.
* Зарбалиев Х. М. Язык минангкабау. — М.: Наука, 1987. — 78 с. — (Языки народов Азии и Африки).
* Sabariah Hj. Md. Rashid, Media Sandra Kasih. «The Minangkabau Terms of Address for Children, Teenagers and Adults: A Sociolinguistic Perspective». — «Jurnal Bahasa Jendela Alam». Kuala Lumpur: Persatuan Bahasa Moden Malaysia, 2006, Jilid/Volume 4, 590—601.
# Шекаран диабет

| Шекаран диабет |
| --- |
|  |
| МКБ-10-КМ | E08-E13, E10.E14, E11 |
| МКБ-9-КМ | 250 |
| MedlinePlus | 001214 |
| MeSH | D003920 |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Шекаран диабет** (лат. *diabetes mellītus*) — эндокринин цамгарийн тоба йу. И цамгар йоьзна йу дегӀо марзалла (глюкоза) тӀеэцар талхарца а, инсулин гормон йуьззина йа гӀехьа кепехь цатоарца а. Цу хьокъехь кхуьу гипергликеми — иза цӀийнехь глюкоза совйалар ду. Цайоьрзу кепехь токху шекаран диабет. Оцу цамгарца йерриг а хӀумаллийн хийцамийн тайпанаш *(углеводан а, хьоналлин а, белокийн а, минералан а, хинан- туьхан а)* йуху. Иштта цхьайолчу дийнатийн а хуьлу шекаран диабет, масала цицкийн а, жӀалийн а.

## Шекаран диабет классашка екъар

Шекаран диабетан тайп-тайпанчу билгалонашца классификацеш йу. Йерриг а цхьаьна уьш диагнозан хӀоттаме йукъайоху. Цаьрца лазархочунна цамгаран ма-дарра сурт хӀоттадо.

### Этиологин классификаци

**Ӏ.** Хьалхарчу тайпанан йа «жимчу стеган» шекаран диабет. Жимачунна а, воккхачунна а хила тарло (валлалц инсулин цатоар кхиош йолу β-клеткийн йохар)

* Аутоиммуннан, цунна йукъахь LADA
* Идиопатикан

**II.** Шекаран диабетан 2-гӀа тайпа (инсулинорезистентност кхиаран хьокъехь инсулинан секрецин дефект)

* *MODY -* β-клеткийн белхан генетикан сакхташ

**IӀI.** Диабетан кхийолу кепаш:

* инсулинан а/йа цуьнан рецепторийн генетикан сакхташ,
* набан (Pancreas) экзокринан цамгарш,
* эндокринин цамгарш (Иценкон-Кушинган синдром), акромегали а, къаьсташ йоцу дӀаьвше йекхахӀоъ йар *(оьрс. диффузный токсический зоб)*, феохромоцитом и дӀ.кх.,
* молханаш меттахйаьккхина диабет,
* уьно карзахйаьккхина диабет,
* шекаран диабетаца йолу генетикан синдромаш.

**IV.** Бераха болчу зударийн шекаран диабет — гипергликемица доьзна патологин хьал ду. Цхьацца бераха болчу зударийн хуьлу гипергликеми. Бера дуьненчу даьллачул тӀаьхьа цӀаьххьана дӀайолу иза.

Дуьненайукъарчу могушалла Ӏалашйаран кхолламо (ВОЗ-о) магорца къастайо рогӀера берах болчу зударийн шекаран диабет:

* Берах хилле шекаран диабетан 1-ра тайпа
* Берах хилале шекаран диабетан 2-гӀа тайпа
* Берахчера шекаран диабет — оцу терминаца билгалйоккху берах йолчу муьрехь муьлха а глюкозаца толеранталла йохар.

## Цамгар чӀагӀйалар классификаци

* Диабетикан микро- а макроангиопати
* Диабетикан нейропати
* Диабетикан ретинопати
* Диабетикан нефропати
* Диабетикан ког

## Билгалдахарш
# Везачу Валентинан де

Безаман де
**Везачу Валентинан де**, йа **Безаман де** — керстан дезде ду, 14-чу февралехь даза до иза дукха мехкашкахь.

Хьалхалерачу заманахь хилла волчу керстан Ӏазапхочун Валентинан цӀарах тиллина йу и цӀе — Валентин Интерамнски а, Римски Валентин а.

Деган кепахь йолу валентинка, 1910-шо

И дезде даздеш болчара шайн везачунна а, хьомечу нахана а зезагаш ло, кемпеташ а, ловзо хӀуманаш а, дуьйсина шарикаш а, къаьсттина открыткаш а (дог санна йолу валентинкаш), стихаш а язйо, безаман ойланаш а йо.

## Россехь

Россехь дездено лелош йу дуьненан башхалла, XX-чу бӀешеран 90-чу шерашкахь дуьйна даздеш ду иза.

Католикин а, православин килсан а оцу дезаден йукъаметтигаш цхьана маьӀнехь йац.

Мухха делахь а, оцу дийнахь безаш болчара вовшийн шайн куьйга дина долу хаза совгӀаташ ло.

## Исламехь

Исламан динан дайн оцу дезаден йукъаметтигаш йацаре йу, ма-дарра аьлча, бусалба наха ца даздо иза, керста дин Ӏид долу дера а, цуьнца хьараме хӀуманаш долу дера а.

##### СаӀудийн Ӏаьрбийчохь

СаӀудийн Ӏаьрбийчохь Везачу Валентинан де даздан кхерамца магийна дац, йаккхий гӀуданаш (штрафаш) туху и даздича.

## Билгалдахарш
# Айдахо

**А́йда́хо** (МФА: ДАА: Idaho, [ˈaɪdəhəu]?) — АЦШн штат. Штатан майда 216 632 км². Штатан бахархойн дукхалла 1 600 000 адам леррина 2011 шарахь. Коьрта гӀала Бойсе.

## Билгалдахарш