Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1862 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVII бӀешо — XVIII бӀешо — **XIX бӀешо** — XX бӀешо — XXI бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810‑гӀа
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820‑гӀа
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830‑гӀа
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840‑гӀа
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850‑гӀа
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860‑гӀа
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870‑гӀа
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880‑гӀа
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологин таблица |

**1862 (эзар бархӀ бӀе кхузткъа шолгӀа) шо** Григорианан рузманца — високосан доцу шо, долалуш долу Кхаарахь. Иза вайн эран 1862 шо ду, 862 шо 2 эзарлагӀа шерашкахь, 62 шо бӀешеран, 2 шо 7-гӀа иттаннаш шерашкахь XIX бӀешеран, 3 шо 1860-гӀа шерийн.
# Эшар

**Эшар**, **Йиш** — нохчийн барта кхоллараллехь дукха йу тайп-тайпана эшарш. Даггара йолчу ойланашца кхоьллина мехкарийн лирически эшарш. Исбаьхьа сурт хӀоттош, дуьйцу мехкарша лирически эшаршкахь кегирхойн безамах лаьцна, адамийн хазахетарех, халахетарех, дахарехь кхоллалучу йукъаметтигех лаьцна.
# Къоьлла

Сийлахь-йоккха депрессин зама
**Къоьлла** — адаман я социалан тобанан коьрта хьашташ кхочушдан дахаран гӀирсаш а, пайданаш а цатоаран хьал ду. Къоьлла — дустараллин кхетам бу. Цхьана юкъараллехь болу дахаран бараме хьажжина цуьнан маьӀна тайп-тайпана хуьлу.

## Къоьлла йолаяларан бахьанаш

Къоьлла вовшашца доьзна долу а, тайп-тайпанчу бахьанийн а жамӀ ду. Уьш цхьанатуху рогӀера тобанашка:

* экономикин (болх цахилар а, экономикин нийсазалла, *масала кӀезиг белхан алапа а, лахара къинхьегаман эвсаралла а*)
* социалан-медицинан (заьӀапалла а, къаналла а)
* демографин (дӀакъаьстина мар-зуда болу доьзалш а, доьзалшкахь дукха наппагӀахой (кхаба безарш) хилар а, адам совдалар а)
* дешаран (дешаран лахара барам а, тоамбоцу корматаллин кечам хилар а)
* политикин а (тӀеман тасадалар а, ца яьлла миграци а)
* мехкан-географин (регионийн кхиар цхьанаэшшара цахилар)
* динан-философин а, психологин а.

## Хьостанаш
# Сэр

**Сэр** (инг. *sir, **Sir, ширафран. *sieur*, лат. *senior*, воккха) — ингалсан мотт буьйцу пачхьалкхашкахь стаган лараме цӀе.

## Хьажа кхин

* Сир
* Мессер
* Рыцарь-бакалавр

## Билгалдахарш
# XX бӀешо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

**20 бӀешо** — 100 шо еза заманан кийсиг, 1901 шеран 1 январь дуьйна 2000 шеран 31 декабрь кхаччалц. ШозлугӀа эзаршеран тӀаьххьара бӀешо.

ДӀасадаьржина ду гӀалат, 20 бӀешо *1900* шеран 1 январехь доладелла а, *1999* шеран 31 декабрехь чекхдаьлла а бохуш.

Коьрта хиламаш а, кхетамаш а:

* Индустриализаци.
* Хьалхара дуьненан тӀом.
* Ӏаьржа уьнан а, испанин жӀалий-уьнан пандемиш.
* Импереш йохар.
* Октябран революци, ССРС кхоллар, социализм яр а, коммунизм ян гӀортар а.
* Йоккха депресси.
* Тоталитаран а, авторитаран а ражаш хӀиттар. Холокост, сталинан репрессеш, «оьздангаллин революци», маккартизм.
* Революцин молханаш дар: сульфаниламидаш а, пенициллин а, синтетикан анальгетикаш а, массийн вакцинаци а, антибиотикаш а.

## Билгалдахарш