# Европин жуьгталлин бохам

| Европин жуьгталлин бохам |
| --- |
|  |
| Йуьхьиган терахь | 1933 |
| Чаккхенан терахь | 1945 |
| Меттиг | Нацистийн Германи, цуьнан оккупаци йина мехкаш |
| Бахьна | антисемитизм, Расизм |
| Декъашхой |
НСНБП, СС, СД, айнзацтоба, вермахтан тӀеман гӀуллакххой, коллаборационисташ, кхин берш. |
| Кхелхинарш | * 6 000 000 стаг
 |
| Бехке верг (берш) | Адольф Гитлер, Герман Геринг, дуккха кхин а |
| Суьдан процесс |
Нюрнберган процесс, тӀаьхьа хилла Нюрнберган процессаш, кхин берш. |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Европин жуьгталлин бохам** (Ӏеб. השׁוֹאָה‎ [Шоа́] «бала, бохам») — Нацистийн Германин жуьгтий планаца хӀаллакбаран политикин жамӀ. Бохамах зулам даьлларг хилира Европин 6 миллион жуьгтий.

## Этимологи

Термино **Бохам** хуьйцу шеца (цхьаьна могӀара терминца **Шоа́**) жимма корректан термин **Холокост**. Идиш матттахь леладо термин **хурба́н** (идиш חורבן «дохор») — спецификица жуьгтийн къоман историн бохаман хилам, доладелла йохорца Хьалхара а, ШолгӀа а Къудс-ГӀалин килс.

## Муьраш хӀиттор

Дуьненайукъара трибуналан барт хоттучеран гайтамца, белла болу СС лакхара белхалочо Вислицени Дитера, жуьгташна тӀаьхьабовлар а, хӀаллак бар а декъалора кхаа муьранна:

>
>
> *1940 шо кхаччалц* … — Германера жуьгтийн болх а, цара дӀалаьцна областашкахь а планан арабахарца бан гӀератара. *ШолгӀа фаза* йолайелира оцу хеннахь: берриш жуьгтий гулбар Польшехь а, кхечу дӀалаьцначу Германис малхбален областашкахь, цу тӀе геттон кепара. И мур лаьттира 1942 шо доладаллалц. *КхоалгӀа мур* бара «жуьгтийн болх чаккхенца бар», аьлча а планаца хӀаллак дар жуьгтийн къам.
>
>
>

Вислиценис чӀагӀдора, термин «чаккхенца бар» кхетара нисса физикин хӀаллак бар жуьгтий, цунна гира омар цунах лаьцна, куьг йаздинера Гиммлер Генриха.

Йоцца жуьгтийн энциклопедино къастайо Холокост 4 муьрехь:

* 1933 январь — 1939 август — Гитлер Германин рейхсканцлер хиллачу хенара, Польшина тӀелатталца;
* 1939 сентябрь — 1941 июнь — Малхбузен Польша рейх йукъа тоьхначу моментера, «Инарла-губернаторалла» кхоьлча дуьйна ССРС тӀелатталц;
* 1941 июнь — 1943 гуьйре — ССРС тӀелеттачу моментера цуьнан махкара геттош дӀайаххалц;
* 1943 Ӏа — 1945 май — Малхбузен Европера байаран лагерашка массашца жуьгтий арабахарца, том чекхбаллалц.

## Бохаман тӀаьхье

Жуьгтийн дуьненан бахархой млн ст., лерина Холокостан чот ца йеш. Лакхара кхо график — хила тарло чоьтан сценареш, лахара — реалан. Хьост — Серджо делла Пергола
ТӀеман историкан Пашер Яронан ойланца, дуккха шерашкахь бина Ӏаткъам жуьгтийн къоман геноцид йеш балийра нацисташ йаккхий материалан-техникин а, адамийн а ресурсийн эскаран чоьтах, цуо балийра уьш тӀеман иэшаме.

## Билгалдахарш

## Литература

* *Европин жуьгталлин бохам* — йаззам бу Жуьгтийн электронни энциклопедин
* Кеп:Книга:Отрицание Холокоста: история и современные тенденции
* *Михман Д.* Катастрофа европейского еврейства(оьр.). — 1. — Тель-Авив: Открытый университет Израиля, 2001. — Т. 1. — ISBN 965-06-0233-X.
* Национал-социализм // Нанонаука — Николай Кавасила. — М. : Большая российская энциклопедия, 2013. — С. 178. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 22). — ISBN 978-5-85270-358-3.
* *У. Перл.* Заговор Холокоста  (оьрс.). *jhist.org*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март.
* *Шнирельман В. А.* Арийский миф в современном мире(оьр.). — М.: Новое литературное обозрение, 2015. — (Библиотека журнала «Неприкосновенный запас»).
* *Longerich P.* Holocaust: The Nazi Persecution and Murder of the Jews(ингалс.). — Oxford; New York: Oxford University Press, 2010. — ISBN 978-0-19-280436-5.

## Хьажоргаш

* Национальный Мемориал Катастрофы (Шоа) и Героизма «Яд ва-Шем» в Иерусалиме  (оьрс.). *www.yadvashem.org*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март.
* Холокост  (оьрс.). *jhist.org*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. — на сайте «История еврейского народа»
* Шоа — Памяти еврейского народа  (оьрс.). ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 22 августехь  Архивйина 2011-08-22 — Wayback Machine
* Свидетельства о Холокосте  (оьрс.). *www.megapolis.org*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март.
* «Передайте об этом детям вашим…»  (оьрс.) *jhist.org*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. Архивйина 2011-11-02 — Wayback Machine — Интернет-вариант книги на русском языке в проекте «Живая история»
* Еврейский музей депортации и сопротивления в Мехелене, Бельгия (нидерл.). ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 26 февралехь  Архивйина 2011-02-26 — Wayback Machine
* *Евгений Сатановский*. Жил-был народ…  (оьрс.) ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. Кху чуьра архивйина оригиналан 2009 шеран 24 ноябрехь
* М. Каганская. Отношение евреев к Катастрофе  (оьрс.). *gazeta.rjews.net*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март.
* *П. Полян.* Праща Леонида, или О еврейском героизме в годы войны  (оьрс.). *rishonim.info*. ТӀекхочу терахь: 2023 шеран 9 март. Архивйина 2023-05-14 — Wayback Machine