# Вьетнамера тӀом

| Вьетнамера тӀом |
| --- |
| Коьрта конфликт: ШолгӀа ХӀиндоцийн тӀом, Шийла тӀом |
|  |
| Терахь |
1955 1 ноябрехь йа 1959/1960 — 1975 30 апрелехь |
| Меттиг |
ХӀиндоцийчоь |
| Бахьна | * Парижан машаре барт;
* АЦШ а, цуьнан бартхойн а эскарш арадахар Республика Вьетнамера (Къилба Вьетнамера);
* ДӀайаккхар Республика Вьетнам ДРВ а, КЪВМКЪФ/РЮВ а эскарша
 |
| Хийцамаш | * Вьетнаман цхьанатохар КПВ Ӏедалан;
* Социалистийн Республика Вьетнам
 |
| МостагӀий |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * Республика Вьетнам
*
*
*
*
*
*
* Паччахьалла Лаос
* Кеп:Байракх/Кхмерийн Республика (1970 шарахь дуьйна)
* Кхмер Серей

накъосталла лоцуш:схьайаста* Бразили
* Йоккха Британи
* Исраил
* Испани
* Итали
* Кеп:Байракх/Цийн Республика
* Малайзи
* Сингапур
* ФРГ
 | * Къилбаседа Вьетнам ДРВ
* КъВМКъФ (1969 8 июлехь— РКъВ)
* Патет Лао
* ЦӀен кхмераш (1970 ш. дуьйна)
* Кеп:Байракх/ЦНР
* ССРС
* Корейн Халкъан-Демократин Республика

гӀо лоцуш:схьайаста* Кеп:Байракх/ВХР
* ГДР
* Куба
* Кеп:Байракх/МХР
* Кеп:Байракх/ХСРА ХРА
* Кеп:Байракх/ХРБ
* Кеп:Байракх/ПХР
* Кеп:Байракх/СР Румыни
* Чехословаки
* Швеци
 |

 |
| БӀаьччаш |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * Нго Динь Зьем †
* Зыонг Ван Минь
* Нгуен Кхань
* Фан Кхак Шыу
* Нгуен Ван Тхиеу
* Нгуен Као Ки
* Нгуен Нгок Лоан
* Джон Кеннеди †
* Линдон Джонсон
* Ричард Никсон
* Джеральд Форд
* Уильям Уэстморленд
* Роберт Макнамара
* Крейтон Абрамс
* Максвелл Тейлор
* Элмо Зумвалт
* Чхэ Мён Син
* Роберт Мензис
* Гарольд Холт
* Джон Гортон
* Гоф Уитлэм
 | * Хо Ши Мин †
* Ле Зуан
* Тон Дык Тханг
* Во Нгуен Зяп
* Ван Тьен Зунг
* Хоанг Ван Тхай
* Нгуен Ван Линь
* Нгуен Хыу Тхо
 |

 |
| Массон ницкъаш |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **ок. 1 420 тыс. чел. (1968)**

Мехкашкахуласхьайаста
* 850 эз. ст. (1968)
* 1,5 млн. ст. (1974—1975)

* 543 эз. ст. (1969 апрель)

Кеп:Байракх/Республика Корея
* 50 эз. ст.

* 11570 ст.

* 7672 ст.

* 2061 ст.

* 552 ст.
 | **860 эз. ст. гергга (1967)**

Мехкашкахуласхьайаста
* 690 эз. ст. (1967 январь)

* 200 эз. ст. гергга (1968)

* 170 эз. ст.

* 3 эз. ст. гергга

* 200 ст.

Кеп:Байракх/ХСРА
* 12 ст.
 |

 |
| Белларш |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * **318 568–377 311 кхелхинарш, **1340 эз. чевнаш йинарш**

Мехкашкахуласхьайаста

*ТӀемлой:** 254 256—313 тыс. кхелхинарг
* 1170 эз. чевнаш йинарш,
* 840 (1968—1973) а, 1100 а (1975) эз. йийсаре бахнарш

*Граждански:** 195—400 эз. кхелхинарш

* 58 220 кхелхинарш,
* 303 644 чевнаш йинарш

* 5099 кхелхинарг,
* 10 962 чевнаш йинарш,
* 4 тӀепаза вайна

* 521 кхелхинарг,
* 3129 чевнаш йинарш

* 351 кхелхинарг,
* 1358 чевнаш йинарш

* 37 кхелхинарг,
* 187 чевнаш йинарш

Кеп:Байракх/Цийн Республика
* 25 кхелхинарг

* 9 кхелхинарг,
* 64 чевнаш йинарш

хьовса АгӀонийн иэшамаш
 | * **850 132 кхелхинарг, **604,2 эз. гергга чевнаш йинарш**

Мехкашкахуласхьайаста

*ТӀемлой:** 849 018 кхелхинарг
* 600 эз. гергга чевнаш йинарш

*Граждански:** 65 эз. кхелхинарг

* 1,1 эз. гергга кхелхинарг,
* 4,2 эз. чевнаш йинарш

* 16 кхелхинарг

* 14 кхелхинарг

Хьажа АгӀонийн иэшамаш
 |

 |
|  |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

|  |  |
| --- | --- |
| Вьетнаман истори |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Исторел хьалхара заманаш** | 500 эз. шо вайн эран тӀекхаччарц |
| **Шира вьетан тайпанаш а, паччахьаллаш** | 1 эз.шо хьалхара вайн эран тӀекхаччалц |
| **Аувьеташ**, **лаквьеташ**, **Хонг-банг некъий**, **паччахьалла Ванланг** | вайн эрал 257 шо хьалха00 |
| **Пачхьалкх Аулак** | 257—207 вайн эра кхаччалц |
| **Чьеу некъий**, **пачхьалкх Намвьет** | 207—111 вайн эра кхаччалц |
| **1-ра цийчоьнан мохк баккхар** | 111 вайн эрал хьалха — 39 шо вайн эран |
| **Йижрий Чынг** | 40—43 |
| **2-гӀа цийчоьнан мохк баккхар** | 43—544 |
| **Хьалхара ЛигӀеран некъий** | 544—602 |
| **3-гӀа цийчоьнан мохк баккхар** | 602—905 |
| **Кхук некъий** | 905—938 |
| **Нго некъий** | 939—967 |
| **Шийтта шыкуанин мур** | 966—968 |
| **Динь некъий** | 968—980 |
| **Хьалхара ЛегӀеран некъий** | 980—1009 |
| **ТӀехьара ЛигӀеран днекъий** | 1009—1225 |
| **Чан некъий** | 1225—1400 |
| • Монголийн тӀемаш Дайвьетаца а, Тямпца а | 1257—1288 |
| **Хо некъий** | 1400—1407 |
| **4-гӀа цийчоьнан мохк баккхар** | 1407—1427 |
| • ТӀаьхара ЧангӀеран некъий | 1407—1413 |
| **Ле некъий** | 1428—1527 |
| **Мак некъий** | 1527—1592 |
| **Йухаденбина Ле некъий** | 1533—1788 |
| • Чинь а, Нгуен а эланаш |
| **Тэйшон некъий** | 1778—1802 |
| **Нгуен некъий** | 1802—1945 |
| • Вьетнаман импери | 1945 |
| **Французийн ХӀиндоцийчоь** | 1887—1954 |
| • Французийн Кохинхина | 1862—1949 |
| • Французийн Аннам | 1884—1954 |
| • Французийн Тонкин | 1884—1954 |
| • Французийн ХӀиндоцийчоь шогӀачу дуьненана тӀамехь | 1939—1945 |
| • Операци «Мэйго Сакусэн» | 1945 шеран 9 март |
| **Августан революци** | 1945 |
| • Демократин Республика | 1945—1946 |
| **1-ра ХӀиндоцийн тӀом** | 1946—1954 |
| • Пачхьалк Вьетнам | 1949—1955 |
| **Вьетнам йекъар** | 1954 |
| • Къилбаседа Вьетнам | 1954—1976 |
| • Къилба Вьетнам | 1954—1976 |
| **2-гӀа ХӀиндоцийн тӀом** | 1957—1975 |
| • Вьетнамера тӀом |
| **3-гӀа ХӀиндоцийн тӀом** |
| • Кампучин-вьетнаман дов |
| • Цийчоьнан-вьетнаман герзашца долу Ӏоттадалар (1979—1990) (Цийчоьнан-вьетнаман тӀом) |
| • ГӀаттама болам ФУЛРО | 1975—1988 |
| **Цхьаьнатохар** | 1976 |
| • Социалистиийн Республика | 1976 дуьйна |
| • «Карладаккхар» | 1986 дуьйна |
| Бихкина кхетамаш |
| Фунам, Ченла, Камбуджадеша | I—XV бӀешераш |
| Линьи, Тямпа | 192—1832 |
| Вьетнаман урхалчийн исписка Исторел хьалхара Вьетнаман урхалчаш |
| хь·д·р |

 |

**Вьетна́мера тӀом** (вьетн. *Chiến tranh Việt Nam*, инг. *Vietnam War*) — Вьетнамера, Лаосера, Камбоджера дов 1955 1 ноябрера Сайгон йожалц 1975 шеран 30 апрель кхаччалц. Иза бара шолгӀа ХӀиндоцийн тӀом, иза официалан беш бара Къилбаседа а, Къилба Вьетнамана йукъахь. Къилбаседа Вьетнаман гӀо лоцура Советийн Союзо, Цийчоьно, кхечу коммунистийн бартхошший; Къилба Вьетнаман гӀо лоцура Цхьаьнатоьхна Штаташа а, кхечу антикоммунистийн бартхоша а. ТӀом лору йуккъера тӀом шийлачу тӀеман хенара. ТӀом лаьттира 20 шарахь гергга, ткъа дуьххьала дӀа АЦШ дакъалацар чекхделира 1973 шарахь. Дов иштта дехьаделира луларчу пачхьалкхашка, гражданийн тӀом чӀагӀбар Лаосехь а, Камбоджехь а, иза чекхбелира 1975 шарахь кхуьйи пачхьалкх схьакхийтира социалистийн лагерах.