Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Мехкан урхалла

Дуьненан пачхьалкхашкахь мехкан урхаллин кепаш. 2006-чу шеран хаамшца.

---

     Президентан республикаш, паччахьан карахь буьззинчу барамехь Ӏедал ду
     Парламентан республикаш, президентан кхочушдаран Ӏедал парламентан карахь ду
     Ийна республикаш (ахпрезидентан, парламентан-президентан, президентан-парламентан)
     Парламентан республика
     Парламентан Конституцин монархи, монархан бакъ Ӏедал дац
     Конституцин монархи
     Абсолюте монархи
     Конституцехь цхьа партин коьрта дакъа чӀагӀдина
     ТӀеман Ӏазалла
     Кхийолу кепаш
**Мехкан урхалла**- пачхьалкхан урхалла даран лакхара кхочушдаран коллегиальни меже йу. Иза кхуллу пачхьалкхан урхаллин куьйгалхойх а, кхиболу гӀуллакххойх а. *Дешан шуьйрачу маьӀнехь*, **урхалла**- пачхьалкхан урхаллин йукъара система йу.

Урхаллин Куьйгалхо ву мехкан урхаллин коьртехь. Оцу даржехь пачхьалкхан куьйгалхо хила а тарло. Цхьайолчу пачхьалкхашкахь цунна цӀе тайп-тайпана хуьлу: «мехкан урхаллин пирсдатал» а, «министрийн кхеташонан пирсдатал» а, «премьер-министр» а.

Урхаллин коьрта Ӏалашо йу — лакхарчу низамаш кхуллучу межено (парламенто) тӀелаьцна долу низамаш кхочушдар. Цу хьокъехь урхалло а, кхийолу пачхьалкхан урхаллин меженаш а низамца догӀуш акташ тӀелоцу, уьш алсамчу барамехь низамаш санна лору.

Цхьацца пачхьалкхашкахь *мехкан урхаллин* низамаш кхолла бакъо хуьлу. Шен караэцарца урхаллин куьйгалхо низамаш кхуллу органе вала йиш йу — масала муьлхха а низам тӀелаца а, хийца йа дӀадаккха.

## Билгалдахарш
# 1799 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVI бӀешо — XVII бӀешо — **XVIII бӀешо** — XIX бӀешо — XX бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1690‑гӀа
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700‑гӀа
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |
| 1710‑гӀа
 |  1710
 |  1711
 |  1712
 |  1713
 |  1714
 |  1715
 |  1716
 |  1717
 |  1718
 |  1719
 |
| 1720‑гӀа
 |  1720
 |  1721
 |  1722
 |  1723
 |  1724
 |  1725
 |  1726
 |  1727
 |  1728
 |  1729
 |
| 1730‑гӀа
 |  1730
 |  1731
 |  1732
 |  1733
 |  1734
 |  1735
 |  1736
 |  1737
 |  1738
 |  1739
 |
| 1740‑гӀа
 |  1740
 |  1741
 |  1742
 |  1743
 |  1744
 |  1745
 |  1746
 |  1747
 |  1748
 |  1749
 |
| 1750‑гӀа
 |  1750
 |  1751
 |  1752
 |  1753
 |  1754
 |  1755
 |  1756
 |  1757
 |  1758
 |  1759
 |
| 1760‑гӀа
 |  1760
 |  1761
 |  1762
 |  1763
 |  1764
 |  1765
 |  1766
 |  1767
 |  1768
 |  1769
 |
| 1770‑гӀа
 |  1770
 |  1771
 |  1772
 |  1773
 |  1774
 |  1775
 |  1776
 |  1777
 |  1778
 |  1779
 |
| 1780‑гӀа
 |  1780
 |  1781
 |  1782
 |  1783
 |  1784
 |  1785
 |  1786
 |  1787
 |  1788
 |  1789
 |
| 1790‑гӀа
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800‑гӀа
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Александр Сергеевич Пушкин (1799 шеран 26 май (6 июнь), Москва — 1837 шеран 29 январь (10 февраль), Петарбух) — оьрсийн поэт, драматург, прозаик.

## Оцу шарахь белларш

* Джордж Ва́шингтон (1732 шеран 22 февраль, Бриджс-Крик, штат Виргини — 1799 шеран 14 декабрь, Маунт-Вернон, Виргини штат) — америкин пачхьалкхан гӀуллакххо, хьалхара АЦШ президент (1789 шо — 1797 шо), Континентан армин куьйгалхо, Лаамалалла яккхаран тӀеман декъашхо.
# Малхбален Дамбартоншир

|  |
| --- |
| **Малхбален Дамбартоншир** инг. *East Dunbartonshire* / гэлийн. Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear |
| Географи |
| Пачхьалкх | Йоккха Британи |
| Королевство | Шотланди |
| Адм. центр | Керкинтиллох |
| Майда | 176 км² (26-гӀ. меттиг) |
| Код ISO 3166 | GB-EDU |
|  |
| Демографи |
| Бахархой (2011) | 105 000 стаг (20-гӀ. меттиг) |
| • Луьсталла | 596,59 стаг/км² |
| регионан советан сайт |

**Малхбален Дамбартоншир** (инг. *East Dunbartonshire*, гэлийн. Siorrachd Dhùn Bhreatainn an Ear) — Шотландин регион. Дозанашца ю регионаш Глазго, Малхбузен Дамбартоншир, Къилбаседа Ланаркшир а, Стерлинг а.

## Нах беха меттигаш

* Бишопбриггс (*Bishopbriggs*)
* Керкинтиллох (*Kirkintilloch*)
* Леннокстаун (*Lennoxtown*)

## Билгалдахарш

| Шотландин регионаш |
| --- |
| Абердиншир | Абердин | Ангус | Аргайл а Бьют а | Глазго | Малхбален Дамбартоншир | Малхбузен Дамбартоншир | Дамфрис а, Галлоуэй а | Данди | Инверклайд | Клакманнаншир | Къилбаседа Ланаркшир | Къилба Ланаркшир | Малхбален Лотиан | Малхбузен Лотиан | Мидлотиан | Морей | Оркни | Перт а, Кинросс а | Ренфрушир | Малхбален Ренфрушир | Скоттиш-Бордерс | Стерлинг | Уэстерн-Айлс | Файф | Фолкерк | Хайленд | Шетланд | Эдинбург | Малхбален Эршир | Къилбаседа Эршир | Къилба Эршир |
# Хьекъале Ярослав

| Хьекъале Ярослав |
| --- |
| Ꙗрославъ Володимѣровичь |
|  |
|  |
| Дин | керста |
| Вина терахь | 978 |
| Кхелхина терахь | 1054 шеран 20 февраль |
| ДӀавоьллина | * Софийский собор
 |
| Тайпа | Рюриковичи |
| Да | Владимир Святославич |
| Нана | тардол. Рогнеда Рогволодовна |
| Зуда | Ингигерда Шведская[…], Анна Новгородская |
| Бераш | Елизавета Ярославна, Анастасия Ярославна, Анна Ярославна[…], Изяслав Ярославич, Святослав Ярославич, Всеволод Ярославич, Игорь Ярославич, Владимир Ярославич, Илья Ярославич, Вячеслав Ярославич, Агата |
| Динлелор | керста |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Ярослав Владимирович**, йа **Хьекъале Ярослав** ( ваьхна 978-1054 шерашкахь) - Киеван Воккха Эла (1016-1018; 1019-1054)

## Билгалдахарш
# Ана

Схема-сурт бокъаллийн а (H'H), теорийн тӀехь гуш йолу а (*C*1*C*2*C*3*C*4) фактаца гуш йолу а (*B*1*B*2*B*3*B*4) ана а.

Лаьттан ана

**Ана** (шира.-грек. ὁρίζων — ма-дарра: доькъург) — стигалан а, лаьттан а юкъаметтиг. Хуьлу гушйолу ана а, бакъалийн ана а.
# 1969 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Ахмадов, Шарип (1969 шеран 1 август) — Турцехь Ӏаш волу нохчийн дзюдоист, Европин чемпионатан совгӀатхо;
* Вараев, Шарип Магомедович (1969 шеран 13 август) — нохчийн дзюдоист, СНГ чемпион, Дуьненан Кубок яккхинарг, тобанийн зачётехь Европин чемпион, Европин чемпионатан борзан совгӀатхо;
* Гаургашвили, Гиви (1969 шеран 23 апрель — 1993 шеран 13 сентябрь) — нохчийн дзюдоист, СССР а, СНГ а, Россин а чемпионатийн толамхо а, совгӀатхо а, халкъашна юккъера турнирийн толамхо, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;

## Оцу шарахь белларш

* Рокки Марчиано (1923 шеран 1 сентябрь — 1969 шеран 31 август) — Америкин боксёр, дуьненан чемпион;
* Хамидов, Абдул-Хамид Хамидович (1920 шеран 15 октябрь — 1969 шеран 6 июль) — нохчийн актёр, йаздархо, поэт, драматург, гочдархо, театран гӀуллакххо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР Халкъан артист, Нохч-ГӀалгӀайн АССР йаздархойн бертан председатель;
# Викиларма

| Викиларма |
| --- |
|  |
|  |
| URL: |
commons.wikimedia.org |
| Сайтан тайпа: |
мультимедийн файлийн гулам |
| ДӀабазбалар: |
тӀехь дац (оьшу файлаш чуяха) |
| Мотт/меттанаш: | масийтта мотт |
| Долахо: | Викимедиан фонд |
| Болх болийна: |
2004 шеран 7 сентябрехь |
| Карара статус: |
болх беш |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Викиларма** (инг. *Wikimedia Commons*) — йукъара виртуальни суьрташ, азан дӀайаздарш, видеош кхин мультимедийн файлаш гулйеш йолу сайт, Викимедиан фондан проекташкара агӀонашкахь лело йиш йу.

## Билгалдахарш