Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Исландхойн мотт

| Исландхойн мотт |
| --- |
|  |
| Шен цӀе | íslenska |
| Пачхьалкхаш |  Исланди,  Дани,  АЦШ,  Канада |
| Официалан статус |  Исланди |
| Нисдеш организаци | Исландхойн меттанийн институт |
| Мотт буьйцурш | 306 000 |
| Статус | кхерамзаллехь |
| Классификаци |
| Категори: |
Евразин меттанаш |
|
ХӀинди-Европин меттанаш
Германхойн га
Скандинавийн меттанаш
ГӀайренашкара бухара тоба |
| Йоза | латиница (исландхойн абат) |
| Меттанийн кодаш |
| ГОСТ 7.75–97 | исл 225 |
| ISO 639-1 | is |
| ISO 639-2 | isl/ice |
| ISO 639-3 | isl |
| WALS | ice |
| Ethnologue | isl |
| Linguasphere | 52-AAA-aa |
| ABS ASCL | 1502 |
| IETF | is |
| Glottolog | icel1247 |
|  ХӀокху маттахь Википеди |

**Исландхойн мотт** — (*íslenska* [islεnska]) ) скандинавийн мотт а Исландин официалан мотт а.

## Фразаш

* **Halló(Халло)* - Салам
* **Góðan daginn(Годан Дайин)* - Ӏуьйре дика хуьлда хьан, Де дика хуьлда хьан
* **Gott Kvöld** (Готт квöлд) - Суьйре дика хуьлда хьан
* **Takk(Такк)* - Баркалла
* **Hvað segirðu?(Хвад сегирду?)* - Могушалла муха ду хьан?
* **Ég segi bara fínt(Ег сейи бара фйнт)* - Со дика ду
* **Já(Йау)* - ХӀаъ
* **Nei(Ней)* - ХӀан-хӀа
* **Hvað heitir þú?(Хвад хейтйр ду?)* - Хьан цӀе хӀун йу?
* **Ég heiti...(Ег хейти...)* - Сан цӀе ... йу
* **Bless(Блесс)* - Ӏодика йойла хьан
* **Bæbæ(Вайбай)* - Ӏодика йойла хьан

## Хьажоргаш

* Исландхойн дарсаш Архивйина 2012-01-18 — Wayback Machine
* (Исландхойн) Íslensk málstöð Архивйина 2014-11-18 — Wayback Machine
* (Исландхойн) Исландийн мотт Дошбанк(ТӀе цакхочу хьажорг)
* (Исландхойн) Университет Исланде
* (Исландхойн) Исландийн Википеди

## Хьажа. кхин

## Билгалдахарш
# Немцойн мотт

| Немцойн мотт |
| --- |
|  |
| Шен цӀе | Deutsch, deutsche Sprache |
| Пачхьалкхаш |  Германи
 Австри
 Швейцари
 Лихтенштейн
 Бельги
 Итали
 Люксембург
 Росси
кхин 36 пачхьалкх |
| Официалан статус |  Германи
 Австри
 Лихтенштейн
 Швейцари
 Люксембург
 Намиби
**Регионан йа меттиган официалан мотт:Бельги: Немцойн мотт буьйцу йукъаралла

 **Бразили:Санта-Катарина*
	+ Помероди

 **Ватикан: Швейцарийн гварди

 **Итали: Къилба Тироль

 **Польша:Опольскан воеводство*
	+ 27 гмин
* *Силезскан воеводство*
	+ 1 гмина

 **Росси: + Немцойн къоман кӀошт
* + Файл:Азовский район байракх.png Азован немцойн къоман кӀошт

 **Словаки:Банскобистрицкан мохк*
	+ д. Крахуле

**Организацеш: ЕБ
 |
| Нисдеш организаци | Совет по немецкому правописанию, Институт немецкого языка |
| Мотт буьйцурш | Ненан мотт: 98 млн 2-гӀа мотт: 16- 20 млн |
| Рейтинг |
10 |
| Статус | кхерамзаллехь |
| Классификаци |
| Категори: |
Евразин мотт |
|
хӀинди-европин меттанаш
Германхойн га
Малхбузен германхойн тоба |
| Йоза | латиница (немцойн абат) |
| Меттанийн кодаш |
| ГОСТ 7.75–97 | нем 481 |
| ISO 639-1 | de |
| ISO 639-2 | ger (B); deu (T) |
| ISO 639-3 | deu |
| WALS | ger, gbl, gha, gma, gth, gti |
| Ethnologue | deu |
| ABS ASCL | 1301 |
| IETF | de |
| Glottolog | stan1295 |
|  ХӀокху маттахь Википеди |

**Немцойн мотт** (german. Deutsch) — германхойн меттанийн га ду. Германин, Австрин, Лихтенштейнан официалан мотт бу, Швейцарин, Люксембурган а Бельгин а коьрта меттанийн йукъахь бу.

Немцойн пачхьалкхаш: Германи, Швейцари, Люксембург, Лихтенштейн
## Немцойн абат

Немцойн абат
## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
# Датхойн мотт

| Датхойн мотт |
| --- |
|  |
| Шен цӀе | dansk |
| Пачхьалкхаш |  Дани, Кеп:GRL,  Германи, Кеп:FRO |
| Официалан статус |  Дани, Кеп:FRO, Кеп:EUR |
| Нисдеш организаци | Dansk Sprognævn («Данин меттанийн комитет») |
| Мотт буьйцурш | 5,7 млн. (оценка, 2005) |
| Статус | кхерамзаллехь |
| Классификаци |
| Категори: |
Евразийн меттанаш |
|
ХӀинди-Европин меттанаш
Германхойн га
Скандинавийн тоба
Малхбален скандинавийн бухара тоба |
| Йоза | латиница (датхойн абат) |
| Меттанийн кодаш |
| ГОСТ 7.75–97 | дат 178 |
| ISO 639-1 | da |
| ISO 639-2 | dan |
| ISO 639-3 | dan |
| WALS | dsh |
| Ethnologue | dan |
| Linguasphere | 52-AAA-cc |
| ABS ASCL | 1501 |
| IETF | da |
| Glottolog | dani1284, dani1285 |
|  ХӀокху маттахь Википеди |

**Датхойн мотт** (дат. dansk) — Датхойн мотт, иза бу скандинавийн меттанийн йукъа богӀуш. Баьржина бу Данехь а Германин къилбаседехь а. Мотт буьцучера дукхалла — 5,7 млн адам герг.

## Хьажа. кхин

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
# Шведийн мотт

**Шведийн мотт** (şved. svenska [svɛnska]) — Шведийн мотт къилбаседе германхойн меттанашан йукъа богӀуш бу. И мотт буьйцу Швецехь а, малхбузе Финляндин дакъанашгах а. Шведийн мотт Норгӏойн моттан а, жимма Датхойн моттан а тера богӀуш бу.

## Билгалдахарш
# Нидерландийн мотт

**Нидерландийн мотт** (de Nederlandse taal, het Nederlands) — Мотт бу Недерланди коьрта мотт.

## Элпаш

## Дешнаш

## Хьажа. кхин

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш
# (1) Церера

| (1) Церера |
| --- |
|  |
| МФА-транскрипция | ˈt͡seːʁɛs |
| Йуьхь йиллинарг йа кхоллархо | Джузеппе Пьяцци |
| Схьайиллина терахь | 1801 шеран 1 январь |
| Место астрономического открытия | Палермская астрономическая обсерватория |
| Группа малых планет | астероидийн аса |
| Родительское тело | Малх |
| Апоцентр | 2,985693167435 ± 1,1026E−11 астрономин дакъа |
| Перицентр | 2,545538135582 ± 1,9168E−11 астрономин дакъа |
| Аргумент перицентра | 73,299754646165 ± 6,6086E−8 ° |
| Эксцентриситет орбиты | 0,079576319944 ± 4,7766E−12 |
| Наклонение орбиты | 10,587886582069 ± 4,6124E−9 ° |
| Орбитальный период | 1679,9105727719 ± 9,3057E−9 де-буьйса |
| Период вращения | 9,07417 ± 1,0E−6 час |
| Большая полуось орбиты | 2,765615651509 ± 1,0213E−11 астрономин дакъа |
| Долгота восходящего узла | 80,24963090817 ± 6,1808E−8 ° |
| Средняя аномалия | 231,53973300437 ± 6,2301E−9 ° |
| Спектральный класс астероида | астероид класса G, астероид класса C |
| Гуш болу седин барам | 6,79 |
| Абсолютная звёздная величина | 3,34 |
| Альбедо | 0,09 |
| Плотность | 2,162 g/cm³ |
| Масса | 9,393E+20 kg |
| Объём | 434 000 000 km³ |
| Диаметр | 939,4 ± 3,6 km |
|  |
|  |
| Мур | 21 ноября 2025 года |
| Угловой диаметр | 0,854 ″ |
| Время периастра | 2 461 599,9493353 ± 2,8405E−8 JD |
| Временное обозначение | 1899 OF, 1943 XB, A899 OF, A801 AA |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**(1) Церера**  (лат. *Ceres*, символ: ) — Маьлхан системехь астероидийн коьрта асанехь, Марсан а, Юпитеран а орбиташна йукъахь лаьтташ йолу астероид.

## Истори

ДӀайиллина 1801 шеран 1 январехь Дж. Пиацци цӀе йолу Ӏилманчо Палермон астрономиче обсерваторехь. Йуьхьанца хилла цӀе «*дуьххьара йара хӀара цӀе*».

## Хьосташ

* Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. — Fifth Revised and Enlarged Edition. — B., Heidelberg, N. Y.: Springer, 2003. — 992 p. — ISBN 3-540-00238-3.
* Lutz D. Schmadel. Dictionary of Minor Planet Names. — Springer Science & Business Media, 2012-06-10. — 1458 с. — ISBN 9783642297182
* Chapman, C. R., Morrison, D., & Zellner, B. Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry// Icarus : journal. — Elsevier, 1975. — Vol. 25. — P. 104—130.
* Kerrod, Robin. Asteroids, Comets, and Meteors (билганза). — Lerner Publications Co., 2000. — ISBN 0585317631.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* База данных JPL НАСА по малым телам Солнечной системы (1)(ингалс.)
* База данных MPC по малым телам Солнечной системы (1)(ингалс.)

## Хьажа иштта

* (1571) Сеско астероид
# Венера (планета)

| Венера (планета)  |
| --- |
|  Венера шен басехь |
|  |
| Орбитан характеристикаш |
| Физикин характеристикаш-ref |
| Температура |
| Атмосфера |

**Вене́ра** — Маьлхан тӀера шозлугӀа Маьлхан системан планета. Цуьна хьийзаран мур бу 224,7 дуьненан дей-буьсий. Цунна цӀе йу Шира Риман безаман дели-зудчун цӀе.
Астр. символ: .

## Билгалдахарш

## Литература

* *Короновский Н. Н.* Морфология поверхности Венеры // Соросовский образовательный журнал.
* *Бурба Г. А.* Венера: русская транскрипция названий // Лаборатория сравнительной планетологии ГЕОХИ, май 2005 г.

## Хьажоргаш

* Информация о Венере // на web.archive.org
* Солнечная система. Планеты Солнечной системы. Венера
* Георгий Бурба Кривое зеркало Земли // Вокруг света № 6, 2003
* Известия Науки — новая карта Рельефа Венеры Архивйина 2009-04-23 — Wayback Machine
* «Венера-Экспресс»: итоги основной миссии
* *Родионова Ж. Ф.* «Венера — ближайшая к нам планета» // «Дельфис» № 39, 2004
* *Алексей Левин, Дмитрий Мамонтов* «Планета оранжевых сумерек» // «Популярная механика» № 11, 2008
* Снимки, сделанные советскими космическими аппаратами
# 15 июнь

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь бинарш

* Мусаев Магомед Мусаевич (1915 шеран 15 июнь — 1999 шеран 23 ноябрь) — йаздархо, драматург;
* Мусаев, Магомед Мусаевич (1915 шеран 15 июнь — 2001 шо) — нохчийн йаздархо, драматург, гочдархо, публицист, Сийлахь-Бокхха Даймехкан тӀеман декъашхо, Нохч-ГӀалгӀайн АССР культурин Сийлахь белахало;
# Кельвин

Термометр гойту ший а градус Цельсин а, Кельвинан а.
Уильям Томсон (лорд Кельвин)
**Ке́львин** (билгало: K) — СИ системехь температура юсту барам, СИ системехь коьрта барамех цхьаъ. Юкъаяккхина 1848 шарахь. Цхьаъ кельвин ю 1/273,16 дакъа термодинамикан температура. Шкала йолаялар (0 К) абсолютный нольца нислуш ю. 1968 шо кхаччалц оцу барамах олура *Кельвинан градус*.

Кельвинан температура Цельсийн градусашка яккхар: °С = K−273,15 (кхолха хин тӀедан температура — 0,01 °C).

И барам юкъабеххина Уильям Томсон цӀе йолу ингалсан физикс. Томсонан сий деш цунна Айрширар лорд Кельвин Ларгский цӀе йолу титул а елла, цо юкъабекххина барамна Кельвин аьлла цӀе а тиллина (*Кельвин* Глазго университетан лаьттахула чекхдолуш хин цӀе ю).

Уильям Томсонс шен балхахь «Об абсолютной термометрической шкале» («On an Absolute Thermometric Scale») яздира керла температура юста шкала оьшу аьлла. Оцуьна шкалахь ноль хила еза уггара чӀогӀа шелонца йогӀуш хила еза (абсолютный ноль), цхьана сизан мах цхьаъ Цельсийн градус хила беза. И абсолютный шкала тахана евзуш ю термодинамикан Кельвинан шкала аьлла.

## Билгалдахарш

## Хьажоргаш

* Определение Кельвина в BIPM (ингалс.)
# Дожар

| Дожараш |
| --- |
|  |
| **Нохчийн дожараш** |
|  |
| ЦIерниг дожар Доланиг дожар Лург дожар Дийриг дожар Коьчалниг дожар Хотталург дожар Дустург дожар Меттигниг дожар |
|  |
|

---

 |
| **Дожараш вуьш маттахь дерш** |
|  |
|
Абессив дожар
Аблатив дожар
Винительни дожар
Доланиг дожар
Дийриг дожар
Дустург дожар
Звательни дожар
Коьчалниг дожар
Лург дожар
Меттигниг дожар
Хотталург дожар
ЦIерниг дожар
Элатив дожар
Эссив дожар  |

**Дожар** — грамматикин терминологи ду. Дожарō дош предложенехь хийца, санна нагахь дош подлежáщи, кхачам, и. дI. кх.

Нохчийн маттахь бархI дожар ду, хӀора дожаран шен-шен хаттарш а долуш. Дош дожаршца хийцадаларх легар олу.

ЦӀердош нана легар:

1) ЦӀерниг (мила? муьлш? хӀун?)

2) Доланиг (хьенан? стенан?)

3) Лург   (хьанна?  стенна?)

4) Дийриг (хьан?  стен?)

5) Коьчалниг (хьаьнца?  стенца?)

6) Хотталург (хьанах?  стенах?)

7) Меттигниг (хьаьнга?  стенга?)

8) Дустург   (хьанал?  стенал?)

## Билгалдахарш

| **Грамматика** |
| --- |
| Дожараш | ЦIерметдош |
# 1955 шо

|  |
| --- |
| II эзар шо |
| XVIII бӀешо — XIX бӀешо — **XX бӀешо** — XXI бӀешо — XXII бӀешо |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1890‑гӀа
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900‑гӀа
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |
| 1910‑гӀа
 |  1910
 |  1911
 |  1912
 |  1913
 |  1914
 |  1915
 |  1916
 |  1917
 |  1918
 |  1919
 |
| 1920‑гӀа
 |  1920
 |  1921
 |  1922
 |  1923
 |  1924
 |  1925
 |  1926
 |  1927
 |  1928
 |  1929
 |
| 1930‑гӀа
 |  1930
 |  1931
 |  1932
 |  1933
 |  1934
 |  1935
 |  1936
 |  1937
 |  1938
 |  1939
 |
| 1940‑гӀа
 |  1940
 |  1941
 |  1942
 |  1943
 |  1944
 |  1945
 |  1946
 |  1947
 |  1948
 |  1949
 |
| 1950‑гӀа
 |  1950
 |  1951
 |  1952
 |  1953
 |  1954
 |  1955
 |  1956
 |  1957
 |  1958
 |  1959
 |
| 1960‑гӀа
 |  1960
 |  1961
 |  1962
 |  1963
 |  1964
 |  1965
 |  1966
 |  1967
 |  1968
 |  1969
 |
| 1970‑гӀа
 |  1970
 |  1971
 |  1972
 |  1973
 |  1974
 |  1975
 |  1976
 |  1977
 |  1978
 |  1979
 |
| 1980‑гӀа
 |  1980
 |  1981
 |  1982
 |  1983
 |  1984
 |  1985
 |  1986
 |  1987
 |  1988
 |  1989
 |
| 1990‑гӀа
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000‑гӀа
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |

 |
| Хронологин таблица |

## Оцу шарахь бинарш

* Абдул-Муслимов, Мусан Юсупович (1955 шеран 3 февраль — 2014 шеран 11 март) — нохчийн паргӀат кепар латархо, СССР а, Европин а чемпион, дуьненан Кубок яккхинарг, СССР халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Бадалов, Руслан Нурдиевич (1955 шеран 23 сентябрь) — нохчийн паргӀата кепар латархо, масийттуза СССР Кубок яккхинарг, СССР чемпион, Канадан Кубок яккхинарг, дуьненан чемпионатан совгӀатхо, СССР спортан халкъашан йукъара классан говзанча;
* Бернерс-Ли, Тим (1955 шеран 8 июнь) — британийн Ӏилманча, URL а, HTTP а, HTML а кхоллархо, Интернетан кхоллархо (Роберт Кайоц цхьана), W3C Консорциуман куьйгалхо, семантикийн машан концепцийн автор;
* Дадашева, Тамара Висхаджиевна (1955 шеран 10 ноябрь) — эшархо а, композитор а, Нохч-ГӀалгӀайн АССРн Халкъан артистка, Нохчичоьнан исбаьхьаллин Сийлахь гӀуллакххо;
* Минкаилов, Эльбрус Салаудыевич (1955 шеран 13 май) — нохчийн журналист, йаздархо, гочдархо, критик, литературовед, литературин а, исбаьхьаллин а «Орга» журналан коьрта редактор.

## Оцу шарахь белларш

* Альберт Эйнштейн (1879 шеран 14 март — 1955 шеран 18 апрель) — физик-теоретик, таханлера теорин физикин бух биллинарг, 1921 шарахь физикин Нобелин совгӀатан лауреат, йукъараллин гӀуллаккхо, гуманист.
# 9 апрель

| ←→Апрель |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь бинарш

* Джамаев, Амран Германович (1949 шеран 9 апрель) — Нохчийн Республикин Халкъан артист, Къилбаседан Осетин Сийлахь артист;
* Тамерлан (1336 шеран 9 апрель — 1405 шеран 18 февраль) — Азин а, Кавказан а, Россин а исторехь доккху дакъа лаьцна Юккъерачу Азера даккхархо, гӀарваьлла баьчча, 1370 шо дуьйна эмир. Самаркандехь коьрта гӀала йолу Тимуридан империн а, династин а бухбиллинарг.

## Оцу динахь белларш
# Ӏожалла

**Ӏожалла** йа**далар**- организман дерриг биологин а, физиологин а процессийн сацар.

Медицинехь Ӏожалла Ӏамош танатологи цӀе йолу Ӏилма ду. Ӏаламехь беллачерийн декъий талха а долало. Ӏожалла- ца хила йиш йоцуш а, универсалан процесс йу, хӀунда аьлча, тӀаьххьарчу хьесапехь муьлхха а чохь садолу хӀума лийра йу. Дийначу организман кхалхарх Ӏожалла олу. Ткъа дийначу организман къаьстина компонентийн (клеткийн а, чкъуран а) дӀаяларан процессах некроз олу.

Чохь садолу санна лоруш йоцу хӀума, масала вирус, куьйгаца хӀаллак яло, амма иза кхелхина лоруш ца хуьлу.

XXӀ-чу бӀешарахь хӀора дийнахь 150000 (бӀе шовзткъе итт эзар) стаг кхелха.

Дукхачу културашкахь а, динашкахь а теша эхартан дахар хиларах. Иштта динашкахь дуьйцу, веллачул тӀахьа, дуьненахь лелийначух стагера жоп доьхур ду, диканаш алсам хилахь а, стага ялсамане кхочур ву, цигахь цуьнан ирсе а, гӀайгӀа йоцу дахар хир ду,  ткъа къинош дерг жоьжахате чу гӀур ву, цу чохь цо цӀеран Ӏазап токхур ду.

## Адамаш даларан бахьанаш

Дерригдуьненан могушалла Ӏалашйаран организацино хаам барца, 2016-чу шарахь дуьненчохь 56,9 миллион стаг велла.

Царна йукъахь ворхӀ цамгаро 54 % адамийн дахар хадийна:

* деган ишемин цамгар а, инсульт а —15,2 млн стаг;
* дӀа ца йолу обструктиван пехийн цамгар 3 млн стаг ;
* пехийн цӀе ца йоккхург а, къамкъарган цӀе ца йоккхург а, йекъа къамкъаргашна цӀе ца йоккхург а 1,7 млн стаг;
* диабет 1,6 млн стаг;
* некъахьовзамаш 1,4 млн;
* чохьлазар 1,4 млн
* некхан цамгар  1,3 миллион стаг.

ХӀора шарахь дуьнентӀехь тонкано бархӀ миллион стаг воь. ШозлагӀачу тонкин кӀуьро Ӏаткъам барца цхьа миллион стаг ле.

## Билгалдахарш
# Аьчка оьмар

| Аьчка оьмар |
| --- |
|  |
| Долоран терахь | 1200 в. э. хьалха, 800 в. э. хьалха, 1050 в. э. хьалха, 900 в. э. хьалха, 500 в. э. хьалха |
|  |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Аьчка оьмар** — иза преисторехь а, адамаллин исторехь а хилла зама йу, аьчкан металлурги а, аьчка гӏирсаш а бар даржаран кеп йуьйцуш. Тайп-тайпанчу регионашкахь аьчка даккхаран технологеш гучуевлла тайп-тайпанчу хенашкахь.

## Билгалдахарш
# КараӀамор

ЖӀаьлеш а, уьстагӀий а дара хьалхара караӀамийна дийнаташ
**КараӀамор** йа **доместикаци** (латинан маттахь domesticus — *«цӀера»*) — акха дийнаташ йа ораматаш хийцаяларан процесс ю. Адамо караӀамочу хьолехь уьш шайн Ӏаламан меттах дӀакъастадо.
# Колорадо

| Колорадо |
| --- |
| инг. *State of Colorado* |
|  |
|  |
| Штатан девиз | Nil sine numine |
| Штатан эшар | Where the Columbines Grow, Rocky Mountain High |
| Штатан харц цӀе | The Centennial State |
| Коьрта гӀала | Денвер |
| Йокха гӀала |
Денвер |
| Бахархой |
| Бахархой | 5 187 582 (2012 шо) 22-гӀ. АЦШ |
| Майда |
| Ранг |
8-гӀ. меттиг |
| массо | 269 837 км² |
| хина тӀехуле |
(0,36 %) |
| шоралла |
37°0' къ. ш. 41°0' къ. ш., 612 км |
| дохалла |
102°8' м. д. 109°0' м. д., 451 км |
| Статус |
| Штат статус тӀелацна | 1876 шеран 1 август 38 ларарца |
| статус тӀелацале |
Колорадан мохк |
| Губернатор | Джаред Полис |
| Сахьтан аса | UTC−7, America/Denver |
| Дацдар | CO |
| Официалан сайт | www.colorado.gov |

**Колора́до** (инг. *Colorado* [kɒləˈrædoʊ] или [kɒləˈrɑːdoʊ]) — АЦШн штат. Бахархойн дукхалла 5 187 582 адам леррина 2012 шарахь. Штатан коьрта гӀала Денвер.

## Билгалдахарш
# Къилбаседа Марианан ГӀайренаш

**Къилбаседа Марианан ГӀайренаш** (СМО) (инг. *Northern Mariana Islands*), **Марианан гӀайренийн доттагӀалла** (чаморро *Sankattan Siha Na Islas Mariånas*) — административан кхоллар, (organized unincorporated territory) статус йолуш. Иза йу Тийна Ӏапказ чохь.

Мехкан майда — 463,63 км². Административан центр — Сайпан. Йерриг 14 гӀайре йу, уггар йаккхийнарш — Сайпан, Тиниан, Рота.

Бахархойн барам 53 883 стаг (2010). Къаьмнийн хӀоттам: дукхахберш филиппинаш а, цийш а, чаморро а.

Официальни мотт — ингалс.

Дин: дукхахберш католикаш.

## Билгалдахарш
# Букмол

Букмолхойн мотт
**Бу́кмол** (норвег. bokmål «жайнийн мотт») — шинах цхьаъ (нюнорвегийн маттаца нийса) норвегийн меттан стандарт (кеп). Кхоллабелла датхойн меттан бух тӀехь диъ бӀе шерахь Данес Норвегин тӀехь урхалладинчул тӀаьхьа (Датхойн-норвегийн уни).

## Билгалдахарш