Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Де-буьйса

Малх а, Бутт а («Нюрнберган хенан хаамаш», Хартман Шедел, 1493 шо)
**Де-буьйса** — хан юстаран барам бу. Дуьне шен семанна гонаха хьовзуш хенан гергга хан ю иза.

Де-буьйса астрономин кхетам бу, цуьнан маьӀна *маьлхан де-буьйса* ду. Къамелехь де-буьйсан маьӀна **де** ду.

Де-буьйсанна юкъадоху 24 сахьт (1440 минот йа 86 400 секонд) а, иштта а цуьнан башхаллин яккъаш ю- Ӏуьйре а, де а, суьйре а, буьйсе а.

Ткъа кӀиранаш а, беттанаш а кхуллу рузман (календаран) де-буьйса.

## Билгалдахарш
# Хан

| Хан |
| --- |
|  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Барамалла |
LMTIΘNJ |
| Билгалдахарш |

Хан лара лелош ду сахьт
**Хан** — физикин а, psychic-ин а процессаш дӀайоьду форма, хийцамаш хила таро хиларан хьесап. Философин а, физикин а коьртачу кхетамех цхьаъ, массо а объектийн хиларан дахаллин дустаран барам, процессашкахь а, процессаш шаьш йоьдуш а церан хьолаш цхьаьнаэшшара хийцадаларан, хийцадаларан а, кхиаран а амал, иштта цхьаьнаэшшара долчу меттиг-хенан координатех цхьаъ, цунна лаьцна кхетамаш кхуьуш бу дустараллин теорехь.

Философехь — хӀара йу хилаза ца йолу хьаьжкнаш (цхьана агӀор бен дӀадоьдуш доцу — дӀадахначунна тӀера, карарчунна тӀехула хиндеригга).

Метрологехь — физикин барам, Дуьненайукъарчу бараман системин ворхӀ коьртачу барамех цхьаъ (инг. *International System of Quantities*, фр. Système International de grandeurs, ISQ), а хенан дустаран барам «секунда» — ворхӀ коьртачу дакъойх цхьаъ йу Дуьненайукъарчу бараман системехь (СИ) (фр. Le Système International d’Unités, SI, инг. *International System of Units, SI*).

Лингвистикехь глаголан хан, нохчийн терминологица аьлча, — глаголан грамматикин категорех цхьаъ йу.

## Билгалдахарш
# 18 июнь

| ←→Июнь |
| --- |
|

| Орш | Шин | Кха | Йеар | ПӀе | Шот | КӀи |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |   |   |   |   |

 |
| 2026 шо |

## Оцу динахь хилларг

* Гуьмсехь арахеца долийна районан газет «Гумс» (1941 шеран 18 июнь)

## Оцу динахь бинарш

* Джабраилов, Рустам (1974 шеран 18 июнь) — нохчийн культурист, Россин а, Европин а, дуьненан а чемпион, Россин халкъашна юккъера даржан спортан говзанча;
* Маккартни, Пол (1942 шеран 18 июнь) — британин музыкант, эшархо, композитор, мультиинструменталист, продюсер, «The Beatles» тобанан бухбиллинаргах а, декъашхох а цхьаъ.

## Оцу динахь белларш

* Амундсен, Руаль (1872 шеран 16 июль — 1928 шеран 18 июнь) — норвегийн поляран некъахо а, рекордсмен а;
* Ибн Сина (980 шеран 16 август — 1037 шеран 18 июнь) — юккъерачу бӀешарашкахь Ӏийна волу Персийн Ӏилманча, философ, лор.