Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ЦӀоькъалом

| ЦӀоькъалом |
| --- |
|  Амурера цӀоькъалом |
| Ӏилманан классификаци |
| йуккъера рангаш

|  |  |
| --- | --- |
| Домен: | Эукариоташ |

|  |  |
| --- | --- |
| Дуьне: | Дийнаташ |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара дуьне: | Eumetazoa |

|  |  |
| --- | --- |
| Ранг йоцу: | Bilateria |

|  |  |
| --- | --- |
| Ранг йоцу: | Deuterostomia |

|  |  |
| --- | --- |
| Тип: | Chordata |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара тип: | Vertebrata |

|  |  |
| --- | --- |
| Инфратип: | Gnathostomata |

|  |  |
| --- | --- |
| ТӀера класс: | Tetrapoda |

|  |  |
| --- | --- |
| Класс: | Mammalia |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара класс: | Акхарой |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада: | Eutheria |

|  |  |
| --- | --- |
| ТӀера тоба: | Laurasiatheria |

|  |  |
| --- | --- |
| Тоба: | Carnivora |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара тоба: | Feliformia |

|  |  |
| --- | --- |
| Доьзал: | Felidae |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара доьзал: | Pantherinae |

|  |  |
| --- | --- |
| Тайпа: | Panthera |

|  |  |
| --- | --- |
| Куц: | **Panthera tigris** |

 |
| Дуьненайукъара Ӏилманан цӀе |
| *Panthera tigris* Linnaeus, 1758 |
| Синонимаш |
| * *Felis tigris* \**Felis virgata* (1815) \* *Tigris regalis* (1867) \**Tigris striatus* (1858)
 |
| Бухара тайпанаш |
| * Амуран цӀоькъалом (*Panthera tigris altaica*)
* Бенгалан цӀоькъалом (*Panthera tigris tigris*)
* Индокитайн цӀоькъалом (*Panthera tigris corbetti*)
* Малайн цӀоькъалом (*Panthera tigris jacksoni*)
* Суматранан цӀоькъалом (*Panthera tigris sumatrae*)
* Къелб-китайн цӀоькъалом (*Panthera tigris amoyensis*)
* † Балийн цӀоькъалом (*Panthera tigris balica*)
* † Каспийн цӀоькъалом (*Panthera tigris virgata*)
* † Яванан цӀоькъалом (*Panthera tigris sondaica*)
 |
| Ареал |
|  |
| Ларйен статус |
| ХӀаллак хуьлу кепаш IUCN 3.1 *Endangered* : / 15955  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сурт Викилармехь |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 183805 |
| NCBI   | 9694 |
| EOL   | 328674 |
| FW   | 90651 |

 |

 |

Видео тигран
**ЦӀоькъалом** (инг. *Tiger*). Вайн Ковказан лаьмнашкахь цхьана хенахь хилла цӀоькъалоьмаш. ХӀинца уьш тосалуш дац.

* Иза онда а, ницкъ болуш а, майра а экха ду. ДегӀ деха ду цуьнан 110-180 см, цӀога 80-110 см. Настарш йоций а, стоммий ю цуьнан. Чо луьста а, боца а бу. ЦӀока сирла а, тӀехь тӀедарчий долуш къорза а ю. Бос кхоьлано можа бу, томмагӀнаш мокха ду.

ЦӀоькъалом хуьлуш долу меттигаш: <...>
Ӏаннашкахь, аьрцнашкахь, тӀулгӀийн берд<...>
зан лаьмнашкахь, къилбехьа Туркменин<...>
хьа Бабатаг а, Актау а лаьмнашкахь хуь <...>
Иранехь, Афганистанехь, Пакистанехь а ду <...>
Церан даар сеш, лунаш, масарш, акха <...>
чий. Олхазаршна таллар кӀезиг ду церан. <...>
цара ижу лахарна. Доладелла лелар меллаша <...>
тахь ца лела цӀоькъалом. Дитта тӀе а далало <...>
къашка хьала а долу, мел ирхе йолуш тӀулган <...>
Ижо лахар кӀелхоий ларош, я тӀаьхьа долий экк <...>
* Бен ламанан чхарашлахь, херонаш йолчохь хуьлу цуьнан. Декабрехь, январехь оре догӀу уьш. ЦӀоькъалоьман кӀеза шиъ хуьлу. Диъ кӀеза деш меттиг а хуьлу.
* МӀайстахь, Алкунехь, Маьлхастахь тосало цӀоькхалом.

## Хьажа. кхин

## Хьажоргаш
# Лаьттан пхьагал

| Лаьттан пхьагал |
| --- |
|  ГӀамаран пхьагал (*Jaculus jaculus*) |
| Ӏилманан классификаци |
| йуккъера рангаш

|  |  |
| --- | --- |
| Домен: | Эукариоташ |

|  |  |
| --- | --- |
| Дуьне: | Дийнаташ |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара дуьне: | Eumetazoa |

|  |  |
| --- | --- |
| Ранг йоцу: | Bilateria |

|  |  |
| --- | --- |
| Ранг йоцу: | Deuterostomia |

|  |  |
| --- | --- |
| Тип: | Chordata |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара тип: | Vertebrata |

|  |  |
| --- | --- |
| Инфратип: | Gnathostomata |

|  |  |
| --- | --- |
| ТӀера класс: | Tetrapoda |

|  |  |
| --- | --- |
| Класс: | Mammalia |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара класс: | Акхарой |

|  |  |
| --- | --- |
| Клада: | Eutheria |

|  |  |
| --- | --- |
| ТӀера тоба: | Euarchontoglires |

|  |  |
| --- | --- |
| Грандтоба: | Glires |

|  |  |
| --- | --- |
| Тоба: | Rodentia |

|  |  |
| --- | --- |
| Бухара тоба: | Myomorpha |

|  |  |
| --- | --- |
| ТӀера доьзал: | Dipodoidea |

|  |  |
| --- | --- |
| Доьзал: | **Dipodidae** |

 |
| Дуьненайукъара Ӏилманан цӀе |
| *Dipodidae* Fischer von Waldheim, 1817 |
| Синонимаш |
| жайнан хаамашца:* Allactagidae Vinogradov, 1925
* Dipodes Fischer de Waldheim, 1817
* Dipodina Bonaparte, 1838
* Dipodum Fischer de Waldheim, 1817
* Dipsidae Gray, 1821
* Jaculidae Gill, 1872
* Sicistidae Weber, 1928
* Sminthidae Brandt, 1855
* Zapodidae Coues, 1875
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Сурт Викилармехь |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180399 |
| NCBI   | 30648 |
| EOL   | 8689 |
| FW   | 41695 |

 |

 |

нох. Лаьттан пхьагал (оьрс. *Тушканчик*) олу. Жима экха ду иза. Лергаш доцийра а, кегийра а ду цуьнан. Лергаш дӀай-схьай саттадо цо. ТӀаьхьара ши ког беха а, ницкъ болуш а бу. Хьалхара ши ког боца бу. ЦӀога деха ду лаьттан пхьагала, боьххье месала кӀайн кӀуж а болуш. Дийнахь шен бенахь Ӏа иза. Бен лаьттах боккху цо. Буьйсана яжа арайолу иза. Бецан орамаш а, ялта а доу цо, буц а йоу. Болар шен тӀаьхьарчу шина кога тӀехь кхиссалуш до цо. НогӀийн махкахь дукха хуьлу уьш.

## Хьажа. кхин

## Хьажоргаш
# Аборт

| Медицинан аборт |
| --- |
|  амнионера 8-кӀиран эмбрион (пхораллин 10-гӀа кӀира), схьадаьккхина беран цӀен лаган карцинома йолчу зудчун, беран цӀа дӀадоккхуш операци еш |
| МКБ-11 | JA00 |
| МКБ-10 | O04.0 O04.1 O04.2 O04.3 O04.4 O04.5 O04.6 O04.7 O04.8 O04.9 |
| МКБ-9 | 635 636 |
| DiseasesDB | 4153 |
| MedlinePlus | 002912 |
| MeSH | D000028 |
|  Викиларми чохь медиафайлаш |

**Абóрт** (адамо йина аборт, схьадаьлла лат. *abortus* — «аракхоссар» дашах) — адам йукъа гӀортарца пхоралла сацор. ХӀинцалерачу медицинан стандарташца, аборт йо, дукхах дерг, пхораллин 20 кӀира кхачале, йа пхораллин хан ца хаахь, кийрара доьзалхочун 400 г хилале.

## Медицинан аспекташ

### Кхерамаза а, кхераме а аборташ

Аборташ йекъало кхерамазачарна а, кхерамечарна а. Кхерамаза ю, говзанчо (лор, акушер, медицинан йиша) дакъа лоцуш, магийна а, къобалдина а хьесапашца, цунна йогӀучу медицинан меттигехь йина аборт. Аборт кхераме лору, нагахь медицинан дешар дешна воцу йа оьшу кечам бина воцу стага йа зудчо йа ша шена зудчо, антисанитарийн хьолашкахь еш елахь.

## Билгалдахарш

## Литература

* *Б. Денисов, В. Сакевич.* Аборты в России (по материалам выборочного обследования) . «Доказательная медицина и клиническая эпидемиология». М.: Ньюдиамед 2009, вып. 2. —
Денисов Б. П., Сакевич В. И., Перейдет ли Россия от аборта к планированию семьи? Демоскоп-Weekly, 2011, 2-20 мая, №№ 465-466. ТӀекхочу терахь: 2009 шеран 1 декабрь. Архивйина 2011 шеран 24 августехь  Архивйина 2016-03-04 — Wayback Machine
* *Б. Денисов,.* Оценка вклада участников процесса в динамику абортов в России . New Russian Demographic Livejournal (blogpost) (2011 шеран 27 июнь). ТӀекхочу терахь: 2011 шеран 2 август. Архивйина 2011 шеран 24 августехь

## Ссылки

* Безопасный аборт: рекомендации для систем здравоохранения по вопросам политики и практики. — Второе издание. — Всемирная организация здравоохранения, 2012.
* Статьи об аборте на demoscope.ru
* Tishchenko P., Yudin B. Moral Status of Fetuses in Russia
* Аборт // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947.