Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1979 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 19 sié-gī | **20 sié-gī** | 21 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1940 nièng-dâi | 1950 nièng-dâi | 1960 nièng-dâi | **1970 nièng-dâi** | 1980 nièng-dâi | 1990 nièng-dâi | 2000 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1974 nièng | 1975 nièng | 1976 nièng | 1977 nièng | 1978 nièng | **1979 nièng** | 1980 nièng | 1981 nièng | 1982 nièng | 1983 nièng | 1984 nièng |

**1979 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Muô-ngū nièng — *gáu* — Gī-ê nièng |
| Gregorius lĭk | 1979 nièng MCMLXXIX |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 13 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2523 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4676 nièng |
| Huòi-lĭk | 1399~1400 |
| Nĭk-buōng nièng-hô̤ | Ciĕu-huò (昭和) 54 nièng |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2639 nièng |
| Tàng-gī | 4312 nièng |
| Mìng-guók | 68 nièng |
| Ciō-tā̤-lĭk | 68 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5739~5740 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng tù mā *(sa pho rta)* — *gáu* — ĭng tù iòng *(sa mo lug)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 2034 – 2035 |
| - *Shaka Samvat* | 1901 – 1902 |
| Iran lĭk | 1357 – 1358 |
| Runic lĭk | 2229 |
| Assyria lĭk | 6729 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1973~1974 |

**1979 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-ék.

## Duâi dâi

* 2 nguŏk 22 hô̤: Séng Lucia dŭk-lĭk.

## Chók-sié

## Guó-sié
# Mā-ngiê

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| ?Mā-ngiê |
| --- |
|  |
| Mā-ngiê |
| **sĕng-ŭk hŭng-lôi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| gái: | Animalia  |
| muòng: | Arthropoda  |
| gŏng: | Insecta  |
| mŭk: | Hymenoptera  |
| ā-mŭk: | Apocrita  |
| cūng-kuŏ: | Vespoidea  |
| kuŏ: | **Formicidae** Latreille, 1809 |

 |
| Biological type  |
| *Formica*  |
| ā-kuŏ |
| * Agroecomyrmecinae
* Amblyoponinae (incl. "Apomyrminae")
* Aneuretinae
* Armaniinae
* Brownimeciinae
* Dolichoderinae
* Dorylinae
* Ectatomminae
* Formiciinae
* Formicinae
* Heteroponerinae
* Leptanillinae
* Martialinae
* Myrmeciinae (incl. "Nothomyrmeciinae")
* Myrmicinae
* Paraponerinae
* Ponerinae
* Proceratiinae
* Pseudomyrmecinae
* Sphecomyrminae
 |

**Mā-ngiê** (螞蟻) iâ hô̤ lā̤ **ngiê** (蟻), sê siŏh cṳ̄ng ciék-ciĕ dông-ŭk. Có̤i chók-miàng gì ngiê sê băh-ngiê gâe̤ng ĕ̤ng-ngiê, sĕng-uăk dâi-dŏng ék-buăng mā-ngiê cī gì sê ĕ̤ng-ngiê.
# Mà

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| ?Mà |
| --- |
|  |
| Băh mà |
| bō̤-hô câung-huóng |
|  gă-iōng-huá |
| **sĕng-ŭk hŭng-lôi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| gái: | Animalia  |
| muòng: | Chordata  |
| gŏng: | Mammalia  |
| mŭk: | Carnivora  |
| kuŏ: | Felidae  |
| sṳ̆k: | *Felis*  |
| cṳ̄ng: | F. silvestris  |

 |
| Hŏk-miàng |
| Felis silvestris catus Schreber, 1775 |
| ê-miàng |
| *Felis lybica* *Felis catus*  |

**Mà** (貓), hĕ̤k-chiā gó̤ **mà-giāng** ( 貓囝), sê siŏh cṳ̄ng siēu-hìng gì dông-ŭk. Nè̤ng iōng mà gì lĭk-sṳ̄ ô 3,500 gáu 9,500 nièng. Mà â̤ niăh lō̤-chṳ̄, iâ â̤ dó̤i-chiū ciō-nè̤ng có̤ siŏh-piĕ gāng-dăng gì dâi-gié.

## Mà gì ùng-huá

Gū Ăi-gĭk nè̤ng có̤i cā kiū iōng mà. Găk Ăi-gĭk sìng-uâ diē-sié, mà-sìng Bă-sṳ̆-tĕk (*Bast*) sê tái-iòng-sìng Lă (*Ra*) gì cṳ̆-niòng-giāng, sê bō̤-hô gă-dìng gì nṳ̄-sìng.

Diŏh Ĕu-ciŭ diòng-siók diē-sié, mà ô 9 dèu iā dâing gì miâng. Pī-ṳ̀-gōng, mà iù iā gèng gì ôi-ché̤ṳ buăk giâ dŭ mâ̤ sī.
# San Marino

| San Marino Gê̤ṳng-huò-guókRepubblica di San Marino |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Libertas "Cê̤ṳ-iù" |
| **Guók-gŏ̤:** Inno Nazionale della Repubblica "Gê̤ṳng-huò-guók Guók-gŏ̤"  |
|  |
| Siū-dŭ |
San Marino Chê |
| Có̤i duâi siàng-chê |
Dogana |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
É-dâi-lé-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, nê-nguòng céng-dê, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • Cĭk-céng-guăng  |
Matteo Rossi & Lorenzo Bugli |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Dâi-ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
61.2 km2 (23.6 sq mi) (dâ̤ 190 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
0 |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié |
33,600 (dâ̤ 221 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
520/km2 (1,346.8/sq mi) (dâ̤ 23 miàng) |
| GDP (PPP) |
2017 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$2.09 sĕk-é (dâ̤ 175 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$60,651 (dâ̤ 11 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2017 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$1.55 sĕk-é (dâ̤ 174 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$44,947 (dâ̤ 13 miàng) |
| HDI (2013 nièng) |
0.875 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 26 miàng |
| Huó-bê |
Euro (€) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+1 (CET) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+378 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
SM |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.sm |

**San Marino** sê Nàng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
# 7 nguŏk 17 hô̤

**7 nguŏk 17 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 198 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 199 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 167 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

## Duâi dâi

* 1402 nièng: Mìng Sìng-cū diŏh Nàng-gĭng dĕng-gĭ có̤ Mìng-dièu huòng-dá̤.

## Chók-sié

## Guó-sié
# Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng

Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng
**Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng** (國共內戰), iâ hô̤ lā̤ **Guók-gê̤ṳng Ciéng-cĕng** (國共戰爭), sê 20 sié-gī Dṳ̆ng-huà Mìng-guók céng-hū (iù Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng liāng-dô̤) gâe̤ng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng gì nô̤i-ciéng.

Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng ô lâng ché̤ṳ: Dâ̤-ék-ché̤ṳ Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng gâe̤ng Dâ̤-nê-ché̤ṳ Guók-gê̤ṳng Nô̤i-ciéng.
# Gŭng-ciō (nguòng-siū)

**Gŭng-ciō** (君主) sê cī téng siŏh ciáh gă-cŭk diē-sié tiĕu chók lì có̤ guók-gă nguòng-siū gì nè̤ng. Sāi gŭng-ciō có̤ guók-gă liāng-dô̤-ìng gì céng-dê tā̤-cié hô̤ lā̤ gŭng-ciō-cié-dô.
# Cìng Sṳ̄-huòng

Cìng Sṳ̄-huòng
**Cìng Sṳ̄-huòng** (秦始皇, s. 259 n. - s. 210 n. ) sáng **Iàng** (嬴), miàng **Céng** (政), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ diē-sié tàu ciáh huòng-dá̤, iâ sê Cìng-dièu gì kŭi-guók huòng-dá̤. nguòng-lài sê Ciéng-guók sì-gĭ Cìng-guók gì guók-uòng, iù sèng 226 nièng kăi-sṳ̄ miĕk lĕ̤k guók, gáu sèng 221 nièng tūng-ék Dṳ̆ng-guók. Ĭ giéng-gáe̤k cê-gă gì gŭng-lò̤ bī gô-lā̤ gì Săng-huòng Ngô-dá̤ (三皇五帝) gó sâ̤, cêu gó̤ cê-gă hô̤ lā̤ “huòng-dá̤”, biék-nè̤ng gó̤ ĭ “Sṳ̄-huòng-dá̤”(始皇帝).
# Siŏng-dièu

**Siŏng-dièu** (商朝), iâ hô̤ lā̤ **Ṳ̆ng-dièu** (殷朝), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh uòng-dièu. Ciā uòng-dièu gì gióng-lĭk-ciā sê Sìng-tŏng. Gáu-muōi-lāu diŏh Dêu-uòng chiū lā̤ ké̤ṳk Ciŭ Ū-uòng miĕk lâi.

Siŏng-dièu gì nè̤ng iā â̤ có̤-sĕng-é, gó-chṳ̄ ī-hâiu gì Dṳ̆ng-guók nè̤ng ciŏng có̤-sĕng-é gì nè̤ng hô̤ lā̤ „siŏng-nè̤ng“.

| Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ |
| --- |
| Sṳ̄-sèng | Hâ | Siŏng | Ciŭ (Să̤-ciŭ, Dĕ̤ng-ciŭ, Chŭng-chiŭ, Ciéng-guók) | Cìng | Háng (Să̤-háng, Sĭng, Dĕ̤ng-háng) | Săng-guók (Cò̤-ngôi, Sṳ̆k-háng, Dĕ̤ng-ngù) | Céng (Să̤-céng, Dĕ̤ng-céng) | Ngū-hù Sĕk-lĕ̤k-guók (Sìng-háng, Sèng-diêu, Hâiu-diêu, Sèng-liòng, Sèng-iĕng, Sèng-cìng, Hâiu-iĕng, Hâiu-cìng, Să̤-cìng, Hâiu-liòng, Nàng-liòng, Să̤-liòng, Báe̤k-liòng, Nàng-iĕng, Báe̤k-iĕng, Hâ) | Nàng-báe̤k-dièu (Nàng-dièu: Làu-sóng, Nàng-cà̤, Nàng-liòng, Nàng-dìng; Báe̤k-dièu: Báe̤k-ngôi, Să̤-ngôi, Dĕ̤ng-ngôi, Báe̤k-ciŭ, Báe̤k-cà̤) | Sùi | Dòng | Ngū-dâi Sĕk-guók (Ngū-dâi: Hâiu-liòng, Hâiu-dòng, Hâiu-céng, Hâiu-háng, Hâiu-ciŭ; Sĕk-guók: Ngù-uŏk, Mìng, Gĭng-nàng, Mā-chū, Iòng-ngù, Nàng-dòng, Nàng-háng, Báe̤k-háng, Sèng-sṳ̆k, Hâiu-sṳ̆k) | Sóng (Báe̤k-sóng, Nàng-sóng) | Lièu | Gĭng | Să̤-hâ | Nguòng | Mìng (Nàng-mìng) | Chĭng | Dṳ̆ng-huà Mìng-guók | Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók |
# Uzbekistan

| Uzbekistan Gê̤ṳng-huò-guókOʻzbekiston Respublikasi |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** Oʻzbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi "Uzbekistan Gê̤ṳng-huò-guók Guók-gŏ̤"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Tashkent |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Uzbek-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì dê-kṳ̆ ngṳ̄-ngiòng |
Karakalpak-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ék-dōng iŭ-sié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Shavkat Mirziyoyev |
| • cūng-lī  |
Abdulla Aripov |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Có̤i-gŏ̤ Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Lĭk-huák-iêng |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
448,978 km2 (173,351 sq mi) (dâ̤ 56 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
4.9 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié |
35,011,180 (dâ̤ 41 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
74.1/km2 (191.9/sq mi) (dâ̤ 132 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$275.806 sĕk-é (dâ̤ 55 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$7,830 (dâ̤ 154 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$60.490 sĕk-é (dâ̤ 78 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$1,775 (dâ̤ 173 miàng) |
| Gini (2013 nièng) |  36.7 dṳ̆ng · dâ̤ 88 miàng |
| HDI (2019 nièng) |  0.720 gŏ̤ · dâ̤ 106 miàng |
| Huó-bê |
Uzbekistan so'm (UZS) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+5 (UZT) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm yyyy |
| Gă-ê̤ṳng diêng-nguòng |
220 V, 50 Hz |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+998 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
UZ |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.uz |

**Uzbekistan** sê Dṳ̆ng Ā gì siŏh ciáh guók-gă.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# 706 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **1 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 7 sié-gī | **8 sié-gī** | 9 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 670 nièng-dâi | 680 nièng-dâi | 690 nièng-dâi | **700 nièng-dâi** | 710 nièng-dâi | 720 nièng-dâi | 730 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 701 nièng | 702 nièng | 703 nièng | 704 nièng | 705 nièng | **706 nièng** | 707 nièng | 708 nièng | 709 nièng | 710 nièng | 711 nièng |

**706 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Ĭk-sê̤ṳ nièng — *gáu* — Bīng-ngū nièng |
| Gregorius lĭk | 706 nièng DCCVI |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 4 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 1250 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 3403 nièng |
| Huòi-lĭk | 87~88 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 1366 nièng |
| Tàng-gī | 3039 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 4466~4467

  |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 761 – 762 |
| - *Shaka Samvat* | 628 – 629 |
| Iran lĭk | 84 – 85 |
| Runic lĭk | 956 |
| Assyria lĭk | 5456 nièng |
| Ethiopia lĭk | 700~701 |

**706 nièng** găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-ngô.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Mâing Hô̤-iòng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Mâing Hô̤-iòng |
| --- |
| Chók-sié |
7世紀
Siŏng-iòng  |
| Guó-sié |
740 nièng
Siŏng-iòng  |
| guók-cĭk |
Dòng-dièu  |
| â̤ gōng |
Ùng-ngiòng-ùng  |
| Cék-ngiĕk |
詩人, cáuk-gă  |
| Cáuk-pīng |
春曉  |
| [diŏh Wikidata gāi] |

**Mâing Hô̤-iòng** (孟浩然, 689 nièng - 740 nièng。), cê **Hô̤-iòng** (浩然), hô̤ **Mâing-săng-ìng** (孟山人), sê Dṳ̆ng-guók Dòng-dièu(唐朝) sèng-âu gì siŏh ciáh chók-miàng gì sĭ-ìng (詩人).

## Ùng-hŏk cáuk-pīng (文學作品)

### Sĭ (詩)

#### 《Guó-gó-ìng-cŏng》過故人莊

“故人具雞黍，邀我至田家。
綠樹村邊合，青山郭外斜。
開筵面場圃，把酒話桑麻。
待到重陽日，還來就菊花。”
#### 《Chŭng-hiēu》春曉

|  |  |
| --- | --- |
| **漢字** | **Bàng-uâ-cê** |
| 春眠不覺曉， | Chŭng Mìng Bók Gáuk Hiēu, |
| 處處聞啼鳥。 | Chṳ̄ Chṳ̄ Ùng Tiè Nēu. |
| 夜來風雨聲， | Iâ Lài Hŭng Ṳ̄ Sĭng, |
| 花落知多少。 | Huă Lŏ̤h Dĭ Dŏ̤ Siēu. |

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

## Ngiê-dāu lièng-ciék

* 《孟浩然年譜 互聯網檔案館其存檔，存檔日期2018-10-02.》
* 《古詩庫：孟浩然全集 互聯網檔案館其存檔，存檔日期2021-03-11.》
* 下定雅弘：〈孟浩然對陶淵明的敬慕：從前期到後期的變化 互聯網檔案館其存檔，存檔日期2021-01-08.〉。
# Tiĕng-huòng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Tiĕng-huòng** (天皇) sê Nĭk-buōng huòng-dá̤ sāi gì chĭng-hô̤.

Tiĕng-huòng ciā sṳ̀ có̤i cā sê téng Dṳ̆ng-guók Dòng-dièu diòng guó gì, hī sèng-âu Dòng Gŏ̤-cŭng cê̤ṳ-chĭng „tiĕng-huòng“.
# 892 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **1 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 8 sié-gī | **9 sié-gī** | 10 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 860 nièng-dâi | 870 nièng-dâi | 880 nièng-dâi | **890 nièng-dâi** | 900 nièng-dâi | 910 nièng-dâi | 920 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 887 nièng | 888 nièng | 889 nièng | 890 nièng | 891 nièng | **892 nièng** | 893 nièng | 894 nièng | 895 nièng | 896 nièng | 897 nièng |

**892 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Sĭng-hâi nièng — *gáu* — Ìng-cṳ̄ nièng |
| Gregorius lĭk | 892 nièng DCCCXCII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 4 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 1436 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 3589 nièng |
| Huòi-lĭk | 278~279 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 1552 nièng |
| Tàng-gī | 3225 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 4652~4653

  |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 947 – 948 |
| - *Shaka Samvat* | 814 – 815 |
| Iran lĭk | 270 – 271 |
| Runic lĭk | 1142 |
| Assyria lĭk | 5642 nièng |
| Ethiopia lĭk | 886~887 |

**892 nièng** găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh nông-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-lĕ̤k.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Kūng-cṳ̄

*"**Kūng-cṳ̄**" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "**孔子**", dók cŭ-uái.*

**Kūng-cṳ̄** (孔子, cièng 552 n. hĕ̤k 551 n. - cièng 479 n.), miàng Kiŭ (丘), cê Dé̤ṳng-nà̤ (仲尼), Lū-guók-nè̤ng, Dṳ̆ng-guók Chŭng-chiŭ Sì-dâi gì sṳ̆-siōng-gă, diék-hŏk-gă gâe̤ng gáu-ṳ̆k-gă. Ĭ sê Ṳ̀-gă hŏk-suók gì châung-lĭk-ciā. Hók-ciŭ gì Séng-ìng-miêu cêu sê géng-bái Kūng-cṳ̄ gì sū-câi.
# Puō-tŭng-uâ

**Puō-tŭng-uâ** (普通話) sê Dṳ̆ng-guók dâi-lṳ̆k giĕ-dêng gì Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄, gâe̤ng Dài-uăng gì Guók-ngṳ̄ ô nék-giāng mâ̤-siŏh-iông.

## Gái káng

* Tŭi-guōng Puō-tŭng-uâ
* Lâng-gā-siăng
# Lī Chĭng-ciéu

| Lī Chĭng-ciéu |
| --- |
|  |
| Mū-ngṳ̄-miàng |
李清照 |
| Chók-sié |
1084 nièng 3 nguŏk 19 hô̤
章丘區  |
| Guó-sié |
1155 nièng 5 nguŏk 19 hô̤  (71 huói)
Hòng-ciŭ  |
| guók-cĭk |
Sóng-dièu  |
| Mū-ngṳ̄ |
Háng-ngṳ̄  |
| â̤ gōng |
Háng-ngṳ̄  |
| Cék-ngiĕk |
cáuk-gă, 詩人, 散文家, 詞人  |
| Hŭng-gák |
詞  |
| Cáuk-pīng |
如夢令  |
| Lâu-mā |
趙明誠  |
| Nòng-bâ |
李格非  |
| Nòng-nā̤ |
王氏  |
| [diŏh Wikidata gāi] |

**Lī Chĭng-ciéu** (李清照, 1084 nièng 3 nguŏk 13 hô̤ – 1155 nièng 5 nguŏk 12 hô̤), sê Dṳ̆ng-guók Báe̤k-sóng sì-gĭ gì siŏh ciáh nṳ̄ sṳ̀-ìng. Cê̤ṳ-hô̤ **Ĭk-ăng Gṳ̆-sê̤ṳ** (易安居士).

## Ùng-hŏk cáuk-pīng

### Sṳ̀

* «Sĭng-sĭng-mâing» (聲聲慢)
* «Ék-cēng-muòi» (一剪梅)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

## Ngiê-dāu lièng-ciék

* 艾朗諾. 才女之累贅：李清照的重塑與再造. 復旦學報(社會科學版). 2013, (5). ISSN 0257-0289. 模板:CNKI. 模板:NSSD. (nguòng-sṳ̄ nô̤i-ṳ̀ng còng-dŏng diŏh 2021-01-14).  已經忽略未知參數`|url-status=` (幫助)
* 艾朗諾. 李清照的傳記:明清時期. 荊楚理工學院學報. 2011, **26** (3): 5–12. ISSN 1008-4657. 模板:CNKI. 模板:NSSD. 。
* 艾朗諾. 散失與累積:明清時期《漱玉詞》篇數增多問題. 中國韻文學刊. 2012, **26** (1): 40–46. ISSN 1006-2491. doi:10.16275/j.cnki.ywxk.2012.01.007. 模板:CNKI. 模板:NSSD. 。
# Ĭk-mièu

**Ĭk-mièu** (疫苗) sê cī kĕk sá̤-kṳ̄ng, bâng-dŭk hĕ̤k-ciā ngàng sá̤-bàu có̤ siàng gì, â̤ niông sĕng-ŭk-tā̤ sāng-sĕng dĕk-ê-séng miēng-ĭk gì sĕng-ŭk cié-câ̤. Tŭng-guó ĭk-mièu ciék-cṳ̄ng gì huŏng-sék, â̤ niông sĕng-ŭk dáik gáu miēng-ĭk-lĭk.
# Nguòng-dièu

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Dâi-nguòng大元 ᠳᠠᠢ ᠦᠨ ᠶᠡᠬᠡ ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ |
| --- |
|
1271 nièng–1368 nièng |
|  |
| Siū-dŭ |
Khanbaliq (Dâi-dū) |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Mùng-gū-ngṳ̄, Háng-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
gŭng-ciō-cié |
| huòng-dá̤ |   |
|  |
| • 1260–1294  |
Nguòng Sié-cū |
| • 1321–1323  |
Nguòng Ĭng-cŭng |
| • 1333–1370  |
Nguòng Sông-dá̤ |
| Lĭk-sṳ̄ |   |
|  |
| • Gióng-lĭk  |
1271 nièng |
| • Genghis Khan tūng-ék Mùng-gū  |
1206 nièng |
| • Gāi guók-hô̤ Dâi-nguòng  |
1271 nièng |
| • miĕk Nàng-sóng  |
1279 nièng |
| • ké̤ṳk Mìng-dièu dṳ̆k kó̤ Mŏk-báe̤k  |
1368 nièng |
| • Gāi-tā̤  |
1368 nièng |
| Miêng-cék |
| 1310 |
14,000,000 km2 (5,400,000 sq mi) |
| Ìng-kēu |
|  |
| • 1290  |
77,000,000 |
| • 1293  |
79,816,000 |
| • 1330  |
83,873,000 |
| • 1350  |
87,147,000 |
| Huó-bê |
huŏng-kūng-cièng, chău-piéu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **cĭ-sèng guók-gă** | **cĭ-âu guók-gă** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mùng-gū Dá̤-guók |
|  | Nàng-sóng |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Mìng-dièu |  |
| Báe̤k-nguòng |  |

 |

 |
| Dāng sṳ̆k |  Dṳ̆ng-guók  Mùng-gū  Báe̤k Dièu-siēng  Ngò̤-lò̤-sṳ̆ |

**Nguòng-dièu** (元朝) iâ hô̤ lā̤ **Dâi-nguòng** (大元), **Hù-nguòng** (胡元), sê Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh hŭng-gióng uòng-dièu, iâ sê Mùng-gū lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng có̤i giòng-duâi gì siŏh ciáh céng-guòng. Ĭ gì Mùng-gū-ngṳ̄ guók-hô̤ sê **Dâi-mùng-gū-guók** (ᠶᠡᠬᠡ
 ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
 ᠤᠯᠤᠰ, *Их Юань улс*) hĕ̤k-ciā **Dâi-nguòng Dâi-mùng-gū-guók** (ᠳᠠᠢ ᠦᠨ
 ᠶᠡᠬᠡ
 ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
 ᠤᠯᠤᠰ, *Даян Их Монгол Улс*), sê siŏh ciáh iù Mùng-gū-cŭk gióng-lĭk gì guók-gă.

1206 nièng, Genghis Khan tūng-ék Mùng-gū; gáu-muōi-lāu găk 1227 nièng miĕk Să̤-hâ, 1234 nièng miĕk Gĭng-guók. 1279 nièng miĕk Nàng-sóng, uòng-ciòng ciéng-līng Dṳ̆ng-guók.

Nguòng-dièu gì sèng-âu iā sèu chĭng-liŏk biĕng-dău guók-gă. Ĭ ciŏng ciòng-guók gì nè̤ng buŏng 4 ciáh dēng-ngék: Mùng-gū-ìng, Sáik-mĕ̤k-ìng, Háng-ìng, gâe̤ng Nàng-ìng. Mùng-gū nè̤ng ô iā sâ̤ dĕk-guòng. Háng-nè̤ng ké̤ṳk ĭ páuk-hâi, mò̤-niĕ-ài duâi cô̤-huāng. Có̤i cṳ̄ng Ciŏ Nguòng-ciŏng găk 1368 nièng ciŏng Mùng-gū nè̤ng dṳ̆k kó̤ Mŏk-báe̤k, Nguòng-dièu miĕk-uòng.

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Nguòng-dièu** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |

| Dṳ̆ng-guók lĭk-sṳ̄ |
| --- |
| Sṳ̄-sèng | Hâ | Siŏng | Ciŭ (Să̤-ciŭ, Dĕ̤ng-ciŭ, Chŭng-chiŭ, Ciéng-guók) | Cìng | Háng (Să̤-háng, Sĭng, Dĕ̤ng-háng) | Săng-guók (Cò̤-ngôi, Sṳ̆k-háng, Dĕ̤ng-ngù) | Céng (Să̤-céng, Dĕ̤ng-céng) | Ngū-hù Sĕk-lĕ̤k-guók (Sìng-háng, Sèng-diêu, Hâiu-diêu, Sèng-liòng, Sèng-iĕng, Sèng-cìng, Hâiu-iĕng, Hâiu-cìng, Să̤-cìng, Hâiu-liòng, Nàng-liòng, Să̤-liòng, Báe̤k-liòng, Nàng-iĕng, Báe̤k-iĕng, Hâ) | Nàng-báe̤k-dièu (Nàng-dièu: Làu-sóng, Nàng-cà̤, Nàng-liòng, Nàng-dìng; Báe̤k-dièu: Báe̤k-ngôi, Să̤-ngôi, Dĕ̤ng-ngôi, Báe̤k-ciŭ, Báe̤k-cà̤) | Sùi | Dòng | Ngū-dâi Sĕk-guók (Ngū-dâi: Hâiu-liòng, Hâiu-dòng, Hâiu-céng, Hâiu-háng, Hâiu-ciŭ; Sĕk-guók: Ngù-uŏk, Mìng, Gĭng-nàng, Mā-chū, Iòng-ngù, Nàng-dòng, Nàng-háng, Báe̤k-háng, Sèng-sṳ̆k, Hâiu-sṳ̆k) | Sóng (Báe̤k-sóng, Nàng-sóng) | Lièu | Gĭng | Să̤-hâ | Nguòng | Mìng (Nàng-mìng) | Chĭng | Dṳ̆ng-huà Mìng-guók | Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók |
# 608 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **1 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 6 sié-gī | **7 sié-gī** | 8 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 570 nièng-dâi | 580 nièng-dâi | 590 nièng-dâi | **600 nièng-dâi** | 610 nièng-dâi | 620 nièng-dâi | 630 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 603 nièng | 604 nièng | 605 nièng | 606 nièng | 607 nièng | **608 nièng** | 609 nièng | 610 nièng | 611 nièng | 612 nièng | 613 nièng |

**608 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Dĭng-māu nièng — *gáu* — Muô-sìng nièng |
| Gregorius lĭk | 608 nièng DCVIII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 3 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 1152 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 3305 nièng |
| Huòi-lĭk | 14 BH~13 BH |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 1268 nièng |
| Tàng-gī | 2941 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 4368~4369

  |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 663 – 664 |
| - *Shaka Samvat* | 530 – 531 |
| Iran lĭk | -14 – -13 |
| Runic lĭk | 858 |
| Assyria lĭk | 5358 nièng |
| Ethiopia lĭk | 602~603 |

**608 nièng** găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh nông-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-ék.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Káh-gă-ngṳ̄

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Káh-gă-ngṳ̄ |
| --- |
|
Hak-kâ-ngî/客家語 |
| Huák-nguòng guók |
Dṳ̆ng-guók, Dài-uăng |
| Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ |
Dṳ̆ng-guók Guōng-dĕ̤ng, Gŏng-să̤, Hók-gióng gâe̤ng Dài-uăng |
| mū-ngṳ̄ sāi-ê̤ṳng-ciā |
3400 uâng |
| ngṳ̄-hiê |
Háng-cáung-ngṳ̄-hiê
* Háng-ngṳ̄-cŭk
	+ **Káh-gă-ngṳ̄**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Háng-cê Káh-gă Băh-uâ-cê |
| Guăng-huŏng dê-ôi |
| guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |  Dṳ̆ng-huà Mìng-guók |
| sìng-nêng gì siēu-só ngṳ̄-ngiòng |  Dṳ̆ng-huà Mìng-guók gì gău-tŭng ông-sók ngṳ̄-ngiòng |
| Guāng-lī gĭ-gáiu |
Dṳ̆ng-huà Mìng-guók Káh-gă Ūi-uòng-huôi |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-3 | `hak` |
| Káh-gă-ngṳ̄ sāi gì dê-huŏng |

**Káh-gă-ngṳ̄** (客家語, Káh-gă-ngṳ̄: Hak-kâ-ngî), iâ hô̤ lā̤ **Káh-ngṳ̄** (客語) gâe̤ng **Káh-gă-uâ** (客家話), sê Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, sāi gì nè̤ng ciō-iéu hŭng-buó diŏh Mìng-să̤ (閩西), Gŏng-să̤ nàng-buô, Guōng-dĕ̤ng dĕ̤ng-báe̤k gâe̤ng dṳ̆ng-buô. Dài-uàng iâ ô nè̤ng sāi.

Káh-gă-ngṳ̄ gì cê sê sāi Káh-ngṳ̄ Băh-uâ-cê siā gì. Bók-guó cī cṳ̄ng cê gâe̤ng Mìng-nàng-ngṳ̄ gì Băh-uâ-cê ô nék-dék mâ̤ siŏh iông, sê 19 sié-gĭ gì sèng-hâiu Gĭ-dók-gáu diòng-gáu-sê̤ṳ chăng-kō̤ Mìng-nàng-ngṳ̄ Băh-uâ-cê lì huák-mìng gì.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Káh-gă-ngṳ̄ Wikipedia**
# Dâing Siēu-bìng

| Dâing Siēu-bìng |
| --- |
|  |
| Mū-ngṳ̄-miàng |
邓小平 |
| Chók-sié |
1904 nièng 8 nguŏk 22 hô̤
Guōng-ăng  |
| Guó-sié |
1997 nièng 2 nguŏk 19 hô̤  (92 huói)
Báe̤k-gĭng  |
| Guó-sié nguòng-ĭng |
帕金森病  |
| guók-cĭk |
Chĭng-dièu, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók, Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók  |
| Mū-ngṳ̄ |
Háng-ngṳ̄  |
| â̤ gōng |
Háng-ngṳ̄  |
| cŭng-gáu |
無神論  |
| Mū-hâu |
莫斯科中山大學, 東方勞動者共產主義大學, 巴約艾倫· 沙帝埃學院  |
| Cék-ngiĕk |
céng-dê-gă, 新聞工作者, 外交官, 國家元首  |
| Céng-dōng |
Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng, Dṳ̆ng-guók Guók-mìng-dōng  |
| Lâu-mā |
張錫媛, 金維映, 卓琳  |
| Giāng |
鄧朴方, 鄧楠, 鄧榕, 鄧質方  |
| Gă-cŭk |
Family of Deng Xiaoping  |
| Chiĕng-miàng |
|  |
| [diŏh Wikidata gāi] |

**Dâing Siēu-bìng** (鄧小平, 1904 nièng 8 nguŏk 22 hô̤ – 1997 nièng 2 nguŏk 19 hô̤), Sé̤ṳ-chiŏng Guōng-ăng-gâing nè̤ng, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng sèng liāng-dô̤-ìng, sê chók-miàng gì gáik-mêng-gă, céng-dê-gă, nguôi-gău-gă gâe̤ng gāi-gáik-gă. Chŭi-iòng Dâing táu-dā̤ mò̤ có̤ guó Dṳ̆ng-guók céng-hū gì siū-nō̤, dáng-sê iù 1978 nièng gáu 1990 nièng-dâi cā-gĭ, ĭ sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók sĭk-cié ciōng-ŏk guòng-lĭk gì nè̤ng.

Có̤ ùi Dṳ̆ng-guók dâ̤ nê dâi liāng-dô̤-ìng gì dâi-biēu ìng-ŭk, Dâing Siēu-bìng īng diē Să̤-huŏng cṳ̆-buōng ciō-ngiê gì chê-diòng gĭng-cá̤ tā̤-cié, sāi Dṳ̆ng-guók gĭng-cá̤ gă-sók huák-diēng.
# Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Dâi-hŏk

**Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Dâi-hŏk中國人民大學**|  |
| **Sìng-lĭk Sì-găng** | 1937 nièng |
| **Gāng-chĭng** | Ìng-mìng Dâi-hŏk, Ìng-dâi |
| **Hŏk-hâiu Dê-cī** |  Dṳ̆ng-guók Báe̤k-gĭng |

**Dṳ̆ng-guók Ìng-mìng Dâi-hŏk** (中國人民大學) sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók gì siŏh ciáh dâi-hŏk, găk Báe̤k-gĭng gì Hāi-diêng-kṳ̆.

}
# Gié-lìng

Gié-lìng gì hŭng-gīng
**Gié-lìng** (桂林) sê Guōng-să̤ gì siŏh ciáh siàng-chê, găk Liè-gĕ̤ng gì ò̤-gièng.

Gié-lìng gì hŭng-gīng mâ̤ ngài, găk sié-gái dâi-dŏng iā chók-miàng. Gó-chṳ̄ iā sâ̤ nè̤ng é̤ṳ kó̤ hŭ-uái lṳ̄-iù.

* Gié-lìng
*
*
*
*
*
*
*
*
# Ngari

|  |
| --- |
| **Ngari Dê-kṳ̆** |
| —  **Dê-kṳ̆**  — |
| **阿里地区 ·  མངའ་རིས་ས་ཁུལ།** |
| **Háng-ngṳ̄ diōng-siā** |
|  - Háng-ngṳ̄ | 阿里 |
|  - Pĭng-ĭng | Ālǐ |
| **Câung-ngṳ̄ diōng-siā** |
|  - Câung-ngṳ̄ | མངའ་རིས |
|  - Wylie | mnga' ris |
|  - Pĭng-ĭng | Ngari |
|  gì ôi-dé |
| Ngari Dê-kṳ̆ |
| Guók-gă
  |  Dṳ̆ng-guók
 |
| Cê̤ṳ-dê-kṳ̆
  | Să̤-câung
 |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 304,683 km2 |

**Ngari** (Câung-ngṳ̄: མངའ་རིས་ས་གནས་) sê Să̤-câung Cê̤ṳ-dê-kṳ̆ gì siŏh ciáh dê-kṳ̆.
# Să-gâing

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Să-gâing-kṳ̆** (沙縣區) sê Săng-mìng-chê â-dā̤ guāng gì siŏh ciáh kṳ̆.

Să-gâing siēu-siăh diŏh Dṳ̆ng-guók ciòng-guók iā chók-miàng.
# Diòng-gĕ̤ng

Diòng-gĕ̤ng
**Diòng-gĕ̤ng** (長江) iâ hô̤ lā̤ **Iòng-cṳ̄-gĕ̤ng** (揚子江), sê Dṳ̆ng-guók nàng-huŏng gì siŏh dèu gĕ̤ng. Ciā gĕ̤ng găk Chĭng-câung gŏ̤-nguòng hŭ-uái huák-nguòng, làu guó Să̤-câung, Chĭng-hāi, Sé̤ṳ-chiŏng, Hùng-nàng, Dṳ̀ng-kéng, Hù-báe̤k, Hù-nàng, Gŏng-să̤, Ăng-hŭi gâe̤ng Gŏng-sŭ, diŏh Siông-hāi làu gáu Dĕ̤ng-hāi diē-sié kó̤. Gó̤-lòng dèu gĕ̤ng dŭ-liāng ô 6300 gŭng-lī hī māng dòng.
# 8 nguŏk 21 hô̤ (nùng-lĭk)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | **Nùng-lĭk 8 nguŏk** | >> |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |   |
| Nùng-lĭk nguŏk-lĭk |

**8 nguŏk 21 hô̤** sê nùng-lĭk 8 nguŏk gì dâ̤ 21 gĕ̤ng.
# SARS-CoV-2

| ?Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2 (SARS-CoV-2) |
| --- |
|  |
| **bâng-dŭk hŭng-lôi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Gùng: | Group IV ((+)ssRNA) |
| gái: | *Viruses*  |
| muòng: | *Riboviria*  |
| gŏng: | *Coronavirus*  |
| mŭk: | *Nidovirales*  |
| kuŏ: | *Coronaviridae*  |
| sṳ̆k: | *Betacoronavirus*  |
| cṳ̄ng: | SARS-CoV-2  |

 |
| ê-miàng |
| * 2019 novel coronavirus
* 2019-nCoV
* Wuhan coronavirus
* Wuhan seafood market pneumonia virus
* Wuhan pneumonia
 |

**SARS-CoV-2**, ciòng-miàng **ngièng-dâe̤ng gék-séng hŭ-ngék-dô̤ cŭng-hăk-cĭng guăng-câung bâng-dŭk 2** (嚴重急性呼吸道綜合徵冠狀病毒2, Severe acute respiratory syndrome-related coronavirus 2) sê siŏh cṳ̄ng ô bău-muò gì ciáng-liêng dăng-gū RNA guăng-câung bâng-dŭk, găk 2020 nièng huák-hiêng. Ĭ sê īng-kī 2019 guăng-câung bâng-dŭk bâng (COVID-19) gì nguòng-ĭng. Ciā bâng-dŭk ké̤ṳk Dṳ̆ng-guók guăng-huŏng cáng-sì hô̤ có̤ **2019 sĭng-hìng guăng-câung bâng-dŭk** (2019新型冠狀病毒, novel coronavirus). Iâ hô̤ lā̤ **Ū-háng guăng-câung bâng-dŭk** (武漢冠狀病毒, Wuhan coronavirus).

## Gái káng

* SARS-CoV
* COVID-19 (2019 guăng-câung bâng-dŭk bâng)
* COVID-19 ĭk-cìng

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu