Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 7 nguŏk 16 hô̤

**7 nguŏk 16 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 197 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 198 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 168 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

## Duâi dâi

* 1979 nièng: Saddam Hussein siông-dài có̤ Iraq cūng-tūng.

## Chók-sié

## Guó-sié
# É-dâi-lé-ngṳ̄

*"**É-dâi-lé-ngṳ̄**" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "**意大利語**", dók cŭ-uái.*
É-dâi-lé-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**É-dâi-lé-ngṳ̄** (*italiano*) sê Éng-dô Ĕu-lò̤-bă Ngṳ̄-hiê Lá-dĭng-ngṳ̄-cŭk gì siàng-uòng, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. É-dâi-lé-ngṳ̄ sê Ĕu-ciŭ É-dâi-lé-nè̤ng sāi gì ngṳ̄-ngiòng. É-dâi-lé-ngṳ̄ gâe̤ng Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ , Huák-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī É-dâi-lé-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 8000 uâng nè̤ng.

* Chữ viết tay chữ thảo được dạy trong các trường học Ý (thế kỷ 20-21)
*

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

* Simone, Raffaele. Enciclopedia dell'italiano. Treccani. 2010.
* Berloco, Fabrizio. The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu. 2018. ISBN 978-8894034813.
* Palermo, Massimo. Linguistica italiana. Il Mulino. 2015. ISBN 978-8815258847.

## Ngiê-dāu lièng-giék

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Italian** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **É-dâi-lé-ngṳ̄̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**É-dâi-lé-ngṳ̄ Wikipedia**
# Costa Rica

| Costa Rica Gê̤ṳng-huò-guókRepública de Costa Rica |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** Himno Nacional de Costa Rica "Costa Rica Guók-gŏ̤"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
San José |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì dê-kṳ̆ ngṳ̄-ngiòng |
Limón Creole-ngṳ̄, Bribri-ngṳ̄, Jamaica Creole-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Carlos Alvarado |
| • dâ̤-ék hó-cūng-tūng  |
Epsy Campbell Barr |
| • dâ̤-nê hó-cūng-tūng  |
Marvin Rodríguez |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Lĭk-huák Dâi-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
51,100 km2 (19,700 sq mi) (dâ̤ 126 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
1.05 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié |
5,094,118 (dâ̤ 123 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
220/km2 (569.8/sq mi) (dâ̤ 107 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$95.791 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$18,651 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$65.179 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$12,690 |
| Gini (2020 nièng) |  49.7 gŏ̤ |
| HDI (2019 nièng) |  0.810 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 62 miàng |
| Huó-bê |
Costa Rica colón (CRC) |
| Sì-kṳ̆ | UTC-6 (CST) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+506 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
CR |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.cr |

**Costa Rica** sê Dṳ̆ng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
# 16 sié-gī

|  |  |
| --- | --- |
| **chiĕng-gī：** | 1 chiĕng-gī | **2 chiĕng-gī** | 3 chiĕng-gī |
| **sié-gī：** | 13 sié-gī | 14 sié-gī | 15 sié-gī | **16 sié-gī** | 17 sié-gī | 18 sié-gī | 19 sié-gī |
| **nièng-dâi：** | 1500 nièng-dâi | 1510 nièng-dâi | 1520 nièng-dâi | 1530 nièng-dâi | 1540 nièng-dâi | 1550 nièng-dâi | 1560 nièng-dâi | 1570 nièng-dâi | 1580 nièng-dâi | 1590 nièng-dâi |

**16 sié-gī** sê cī téng 1501 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1600 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.

## Duâi dâi
# Ecuador

| Ecuador Gê̤ṳng-huò-guókRepública del Ecuador |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Dios, patria y libertad Pro Deo, Patria et Libertate "Siông-dá̤, cū-guók gâe̤ng cê̤ṳ-iù" |
| **Guók-gŏ̤:** Salve, Oh Patria "Uâng-suói, ò̤ cū-guók"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Quito |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Kichwa-ngṳ̄, Shuar-ngṳ̄ gâe̤ng gì-tă nguòng-cê̤ṳ-mìng-cŭk ngṳ̄-ngiòng |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Guillermo Lasso |
| • hó-cūng-tūng  |
Alfredo Borrero |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
283,561 km2 (109,484 sq mi) (dâ̤ 73 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
5 |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié |
17,715,822 (dâ̤ 66 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
67/km2 (173.5/sq mi) (dâ̤ 151 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$202.043 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$11,701 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$106.289 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$6,155 |
| Gini (2014 nièng) |  45.4 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.759 gŏ̤ · dâ̤ 86 miàng |
| Huó-bê |
Mī-gĭng (USD) |
| Sì-kṳ̆ | UTC-5 / -6 (ECT/GALT) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+593 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
EC |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.ec |

**Ecuador** sê Nàng Mī-ciŭ gì siŏh ciáh guók-gă.
# 1831 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 18 sié-gī | **19 sié-gī** | 20 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1800 nièng-dâi | 1810 nièng-dâi | 1820 nièng-dâi | **1830 nièng-dâi** | 1840 nièng-dâi | 1850 nièng-dâi | 1860 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1826 nièng | 1827 nièng | 1828 nièng | 1829 nièng | 1830 nièng | **1831 nièng** | 1832 nièng | 1833 nièng | 1834 nièng | 1835 nièng | 1836 nièng |

**1831 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Gĕng-ìng nièng — *gáu* — Sĭng-māu nièng |
| Gregorius lĭk | 1831 nièng MDCCCXXXI |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 12 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2375 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4528 nièng |
| Huòi-lĭk | 1247~1248 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2491 nièng |
| Tàng-gī | 4164 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5591~5592 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng tiék hū *(lcags pho stag)* — *gáu* — ĭng tiék tó *(lcags mo yos)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1886 – 1887 |
| - *Shaka Samvat* | 1753 – 1754 |
| Iran lĭk | 1209 – 1210 |
| Runic lĭk | 2081 |
| Assyria lĭk | 6581 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1825~1826 |

**1831 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-lĕ̤k; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-sé. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 12 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# 1903 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 19 sié-gī | **20 sié-gī** | 21 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1870 nièng-dâi | 1880 nièng-dâi | 1890 nièng-dâi | **1900 nièng-dâi** | 1910 nièng-dâi | 1920 nièng-dâi | 1930 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1898 nièng | 1899 nièng | 1900 nièng | 1901 nièng | 1902 nièng | **1903 nièng** | 1904 nièng | 1905 nièng | 1906 nièng | 1907 nièng | 1908 nièng |

**1903 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Ìng-ìng nièng — *gáu* — Gŭi-māu nièng |
| Gregorius lĭk | 1903 nièng MCMIII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 13 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2447 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4600 nièng |
| Huòi-lĭk | 1321~1322 |
| Nĭk-buōng nièng-hô̤ | Mìng-dê (明治) 36 nièng |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2563 nièng |
| Tàng-gī | 4236 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5663~5664 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng cūi hū *(chu pho stag)* — *gáu* — ĭng cūi tó *(chu mo yos)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1958 – 1959 |
| - *Shaka Samvat* | 1825 – 1826 |
| Iran lĭk | 1281 – 1282 |
| Runic lĭk | 2153 |
| Assyria lĭk | 6653 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1897~1898 |

**1903 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-sé; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-săng. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 13 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

## Chók-sié

* 2 nguŏk 8 hô̤: Tunku Abdul Rahman (1990 nièng guó-sié)
* 6 nguŏk 25 hô̤: George Orwell (1950 nièng guó-sié)
* 11 nguŏk 4 hô̤: Ngà̤ Táuk-sĭng (1972 nièng guó-sié)
* 12 nguŏk 28 hô̤: John von Neumann (1957 nièng guó-sié)

## Guó-sié

* 5 nguŏk 8 hô̤: Paul Gauguin (1848 nièng chók-sié)
# 1914 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 19 sié-gī | **20 sié-gī** | 21 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1880 nièng-dâi | 1890 nièng-dâi | 1900 nièng-dâi | **1910 nièng-dâi** | 1920 nièng-dâi | 1930 nièng-dâi | 1940 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1909 nièng | 1910 nièng | 1911 nièng | 1912 nièng | 1913 nièng | **1914 nièng** | 1915 nièng | 1916 nièng | 1917 nièng | 1918 nièng | 1919 nièng |

**1914 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Gŭi-tiū nièng — *gáu* — Gák-ìng nièng |
| Gregorius lĭk | 1914 nièng MCMXIV |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 13 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2458 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4611 nièng |
| Huòi-lĭk | 1332~1333 |
| Nĭk-buōng nièng-hô̤ | Dâi-céng (大正) 3 nièng |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2574 nièng |
| Tàng-gī | 4247 nièng |
| Mìng-guók | 3 nièng |
| Ciō-tā̤-lĭk | 3 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5674~5675 |
| Să̤-câung-lĭk | ĭng cūi ngù *(chu mo glang)* — *gáu* — iòng mŭk hū *(shing pho stag)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1969 – 1970 |
| - *Shaka Samvat* | 1836 – 1837 |
| Iran lĭk | 1292 – 1293 |
| Runic lĭk | 2164 |
| Assyria lĭk | 6664 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1908~1909 |

**1914 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-sé; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-săng. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 13 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

* 7 nguŏk 28 hô̤: Dâ̤-ék-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng báuk-huák.

## Chók-sié

## Guó-sié
# Panama Ông-ò̤

Panama Ông-ò̤
**Panama Ông-ò̤** (Ĭng-ngṳ̄: Panama Canal, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄: Canal de Panamá) sê Mī-ciŭ dâi-lṳ̆k dṳ̆ng-buô gì siŏh dèu ông-ò̤, gĭng-dáng sṳ̆k Panama guāng.