Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Niū-să̤-làng

| Niū-să̤-làngNew Zealand Aotearoa |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** God Defend New Zealand Aotearoa "Siông-dá̤ siū-hô Niū-să̤-làng" **Uòng-gă sê̤ṳng-gŏ̤:** God Save the King "Siông-dá̤ bō̤-êu guók-uòng"  |
|  |
| Dê-ôi |
Niū-să̤-làng Uòng-guók gì gáiu-siàng-guók |
| Siū-dŭ |
Wellington |
| Có̤i duâi siàng-chê |
Auckland |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Ĭng-ngṳ̄, Māori-ngṳ̄, Niū-să̤-làng Chiū-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gŭng-ciō lĭk-hiēng |
|  |
| • guók-uòng  |
Charles 3-sié |
| • cūng-dók  |
Cindy Kiro |
| • cūng-lī  |
Jacinda Ardern |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Guók-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
268,021 km2 (103,483 sq mi) (dâ̤ 75 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
1.6 |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié | 5,135,050 (dâ̤ 121 miàng) |
| • 2018 nièng puō-că |
4,699,755 |
| • Mĭk-dô̤ |
19.1/km2 (49.5/sq mi) (dâ̤ 167 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |  $226.566 sĕk-é (dâ̤ 64 miàng) |
| • Bìng-gĭng |  $44,226 (dâ̤ 42 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |  $243.332 sĕk-é (dâ̤ 50 miàng) |
| • Bìng-gĭng |  $47,499 (dâ̤ 22 miàng) |
| Gini (2019 nièng) |  33.9 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.931 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 14 miàng |
| Huó-bê |
Niū-să̤-làng dollar ($) (NZD) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+12 (NZST) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+13 (NZDT) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm/yyyy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
cō̤ |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+64 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
NZ |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.nz |

**Niū-să̤-làng** (紐西蘭, Ĭng-ngṳ̄: New Zealand), iâ huăng-ĭk có̤ **Sĭng-să̤-làng** (新西蘭), sê Tái-bìng-iòng să̤-nàng-buô gì siŏh bĭk dō̤-guók, iù lâng bĭk duâi dō̤ (Báe̤k-dō̤ gâe̤ng Nàng-dō̤) gâe̤ng siŏh piĕ dō̤-giāng cū-siàng. Niū-să̤-làng gì nguòng-cê̤ṳ-mìng Māori-nè̤ng miàng Niū-să̤-làng có̤ "'*Aotearoa*", é-sé̤ṳ sê dòng-băh-hùng cĭ hiŏng. Niū-să̤-làng duâi-buô-hông băh-nè̤ng sê gūi dâi cĭ-sèng téng Ĕu-ciŭ chiĕng lì gì; Māori-nè̤ng sê dék duâi gì buōng-tū mìng-cŭk; găk siàng-chê diē-sié, Ā-ciŭ hâiu-iô iâ hēng sâ̤.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# Badaga-ngṳ̄

| Badaga-ngṳ̄ |
| --- |
|
படக, ಬಡಗ, ബഡഗ |
| Huák-nguòng guók |  Éng-dô |
| mū-ngṳ̄ sāi-ê̤ṳng-ciā |
13.4 uâng |
| ngṳ̄-hiê |
Dravida-ngṳ̄-hiê
* Nàng-buô Ngṳ̄-cŭk
	+ **Badaga-ngṳ̄**
 |
| Guăng-huŏng dê-ôi |
| guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |  Éng-dô |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-3 | `bfq` |
| Glottolog | `bada1257` |
|

**Badaga-ngṳ̄** sê diŏh Éng-dô buô-hông dê-kṳ̆ tŭng-hèng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Dravida-ngṳ̄-hiê Nàng-buô Ngṳ̄-cŭk (達羅毗荼語系南部語族) â-dā̤ gì ngṳ̄-ngiòng, gōng ciā uâ gì dŭ liāng ô 13 uâng nè̤ng.

## Chăng-kō̤

## Ngiê-dāu lièng-ciék

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Badaga-ngṳ̄** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |

* Badaga-ngṳ̄ găk Mìng-cŭk-ngṳ̄ (民族語, Ethnologue)
# Sudan

| Sudan Gê̤ṳng-huò-guókجمهورية السودان‎ Republic of the Sudan |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**النصر لنا‎ "Séng-lé sê nē̤ng-gă gì" |
| **Guók-gŏ̤:** نحن جند الله، جند الوطن‎ "Nē̤ng-gă sê Allah gì ciéng-sê̤ṳ, cū-guók gì ciéng-sê̤ṳ"  |
|  |
| Siū-dŭ |
Khartoum |
| Có̤i duâi siàng-chê |
Omdurman |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Ā-lá-báik-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
lièng-băng, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • Ciō-guòng Ūi-uòng-huôi ciō-sĭk  |
Abdel Fattah al-Burhan |
| • Ciō-guòng Ūi-uòng-huôi hó-ciō-sĭk  |
Mohamed Hamdan Dagalo |
| • cūng-lī  | *kĕ̤ng-ôi* |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ciō-guòng Ūi-uòng-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
1,886,068 km2 (728,215 sq mi) (dâ̤ 15 miàng) |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié | 44,909,353 (dâ̤ 33 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
21.3/km2 (55.2/sq mi) (dâ̤ 202 miàng) |
| GDP (PPP) |
2018 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$177.678 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$4,232 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2018 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$33.903 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$808 |
| Gini (2014 nièng) |  34.2 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.510 dă̤ · dâ̤ 170 miàng |
| Huó-bê |
Sudan pound (SDG) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+2 (CAT) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm/yyyy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+249 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
SD |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.sd سودان. |

**Sudan** sê Hĭ-ciŭ báe̤k-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Ĭng-guók liāng Éng-dô Dá̤-guók

**Ĭng-guók liāng Éng-dô Dá̤-guók** (英國領印度帝國, Ĭng-ngṳ̄: British Raj) sê Ĭng-guók găk Éng-dô gióng-lĭk gì siŏh ciáh sĭk-mìng dá̤-guók, tūng-dê sì-găng sê 1858 nièng gáu 1947 nièng.
# Hĭ-lé-nà̤

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Hĭ-lé-nà̤ Gê̤ṳng-huò-guókΕλληνική Δημοκρατία |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Ελευθερία ή Θάνατος "Cê̤ṳ-iù hĕ̤k-ciā sī" |
| **Guók-gŏ̤:** Ύμνος εις την Ελευθερίαν "Cê̤ṳ-iù gì cáng-mī-sĭ"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Ngā-diēng |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Konstantinos Tasoulas |
| • cūng-lī  |
Kyriakos Mitsotakis |
| • Ngiê-huôi ngiê-diōng  |
Nikitas Kaklamanis |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
131,957 km2 (50,949 sq mi) (dâ̤ 95 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
1.51 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié | 10,718,565 (dâ̤ 85 miàng) |
| • 2011 nièng puō-că |
10,816,286 |
| • Mĭk-dô̤ |
82/km2 (212.4/sq mi) (dâ̤ 98 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $339.668 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng | $31,821 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $211.645 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng | $19,827 |
| Gini (2020 nièng) |  31.4 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.888 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 32 miàng |
| Huó-bê |
Euro (€) (EUR) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+02:00 (EET) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+03:00 (EEST) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd.mm.yyyy (AD) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+30 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
GR |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.gr .ελ |

**Hĭ-lé-nà̤** (希利尼, Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: *Ελλάδα*) iâ hô̤ lā̤ **Hĭ-lăk** (希臘), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Dṳ̆ng-ĕu, nàng-buô sê Dê-dṳ̆ng-hāi. Hĭ-lé-nà̤ sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.
# Ngṳ̄-ngiòng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

gĕu-tŭng
**Ngṳ̄-ngiòng** (語言) sê ìng-lôi dò̤ lì gău-liù gì siŏh tó̤ hiê-tūng. Chŭi-iòng mūi ciáh ciáng-siòng gì duâi-nè̤ng dŭ â̤ gōng uâ, dáng-sê nè̤ng nâ ô tŭng-guó có̤-sá̤ sèng-âu gì hŏk-sĭk ciáh â̤ dáik diŏh ngṳ̄-ngiòng nèng-lĭk. Ngiēng-géu ngṳ̄-ngiòng gì kuŏ-hŏk giéu lō̤ ngṳ̄-ngiòng-hŏk.

## Gĭ-buōng kái-niêng

Ĭng-ôi ngiēng-géu huŏng-huák gâe̤ng gáe̤k-dô mâ̤ dè̤ng, "ngṳ̄-ngiòng" gì kái-niêng iâ ô cêng sâ̤ bēng-buōng. Ék-buăng gōng, ngṳ̄-ngiòng sê mì-dŭk ìng-lôi ciáh ô gì dĕk-sṳ̀ gì hù-hô̤ hiê-tūng: dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâe̤ng nè̤ng gì guăng-hiê sèng-âu, ĭ sê gău-liù sṳ̆-siōng gì mùi-tā̤; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh nè̤ng gâ̤eng káh-guăng sié-gái gì sèng-âu, sê nêng-sék sié-gái gì gĕ̤ng-gê̤ṳ; dŏng cáuk-ê̤ṳng diŏh ùng-huá gì sèng-âu, sê ùng-huá gì cái-tā̤.

Ngṳ̄-ngiòng hù-hô̤ gâe̤ng sê̤ṳ-ŭk cĭ-găng gì guăng-hiê sê êng-é gì, sê cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng găk iēng-huá gì guó-tiàng dṳ̆ng-găng giĕ-diâng hō̤ gì. Chiông Mìng-ngṳ̄ gì „Nĭk-tàu“ (日頭), găk Ĭng-ngṳ̄ sê „*Sun*“, găk Să̤-băng-ngà-ngṳ̄ sê „*Sol*“, mò̤ sié-nó̤h giĕ-lŭk.

Găk dè̤ng siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì nô̤i-buô, ék-buăng dŭ ô gáuk cṳ̄ng biéng-tā̤ còng-câi, cuòi cêu hô̤ lō̤ huŏng-ngiòng.

## Ngṳ̄-ngiòng gì kī-nguòng

Ô-guăng ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì ông-dà̤ gó ng-sê cĭng chĭng-chū. Ìng-lôi-hŏk-gă gū-liông, ngṳ̄-ngiòng kī-nguòng gì nièng-dô̤i dâi-kái sê tèng 2 báh-uâng nièng cĭ-sèng gáu 4 uâng nièng cō̤-êu. Gé-iòng sié-gái siông gì sū-iū cŭk-gùng dŭ ô ngṳ̄-ngiòng, cuòi cêu sê gōng, ìng-lôi liê-kŭi Hĭ-ciŭ buăng gáu sié-gái gáuk ôi-ché̤ṳ cĭ-sèng, ngṳ̄-ngiòng cêu ī-gĭng sāng-sĕng go̤ lāu.

## Sié-gái gì ngṳ̄-ngiòng

Gŏng-gé̤ṳ Ethnologue gì tūng-gié, gáu 2007 nièng sèng buáng nièng, ciòng sié-gái dŭ-liāng ô 6,912 cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng. Áng ngṳ̄-ngiòng-hŏk-gă gâe̤ng ìng-lôi-hŏk-gă gì é-giéng, sié-gái gì ngṳ̄-ngiòng ciō-iéu â̤ buŏng có̤ â-dā̤ gūi lôi.

* Ă-ī-tái ngṳ̄-hiê

1. Ăi-nù-ngṳ̄
2. Dièu-siēng-ngṳ̄
3. Nĭk-ngṳ̄
4. Mūng-gū ngṳ̄-cŭk
5. Tŭk-kuŏk ngṳ̄-cŭk
6. Tŭng-gū-sṳ̆ ngṳ̄-cŭk

* Dū-lá-mì-dăk ngṳ̄-hiê
* Éng-Ĕu ngṳ̄-hiê

1. Ă-ī-bă-nà̤-ā-ngṳ̄
2. Ă-ná-tŏ̤-lé-ā ngṳ̄-cŭk
3. Bă-lò̤-dék ngṳ̄-cŭk
4. Éng-dô-Ĭ-lāng ngṳ̄-cŭk
5. Gé-ī-màng ngṳ̄-cŭk
6. Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄
7. Lò̤-màng ngṳ̄-cŭk
8. Kāi-ī-táik ngṳ̄-cŭk
9. Sṳ̆-lá-hù ngṳ̄-cŭk
10. Tū-huō-lò̤ ngṳ̄-cŭk

* Háng-Câung ngṳ̄-hiê

1. Háng-ngṳ̄
2. Câung-Miēng ngṳ̄-cŭk

* Hĭ-ā ngṳ̄-hiê (iâ giéu lō̤ „Siēng-Hàng ngṳ̄-hiê“)

1. Ăi-gĭk ngṳ̄-cŭk
2. Bĕ̤-bĕ̤ ngṳ̄-cŭk
3. Chă-dáik ngṳ̄-cŭk
4. Kó-sṳ̆ ngṳ̄-cŭk
5. Ó̤-mò̤-dék ngṳ̄-cŭk
6. Siēng ngṳ̄-cŭk

* Kău-kă-só̤h ngṳ̄-hiê
* Nàng-ā ngṳ̄-hiê
* Nàng-dō̤ ngṳ̄-hiê
* Ŭ-lá-lĭk ngṳ̄-hiê

1. Hŭng-làng-Ŭ-gū-lĭk ngṳ̄-cŭk
2. Sák-mò̤-ià-dáik ngṳ̄-cŭk

## Nguôi-buô lièng-giék

* Ethnologue, Sié-gái gì Ngṳ̄-ngiòng

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Ngṳ̄-ngiòng dê-dù** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |
# Connecticut

|  |
| --- |
| **Connecticut** |
| —  **Ciŭ**  — |
| **State of Connecticut** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Connecticut gì ôi-dé |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Siū-hū | Hartford |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 5,567 km2 |
| **Ìng-kēu** (2018) |
|  - Dŭ-liāng | 3,572,665 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
641.8/km2 |

**Connecticut** sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.
# 11 nguŏk 15 hô̤

**11 nguŏk 15 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 319 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 320 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 46 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

## Duâi dâi

* **1889 nièng**: Bă-să̤ ciŏng-gŭng **Deodoro da Fonseca** ciŏng huòng-dá̤ Pedro 2-sié dṳ̆k lŏ̤k-dài, gióng-lĭk gê̤ṳng-huò-guók, cê-gă có̤ cūng-tūng.
* **1946 nièng**: Dṳ̆ng-huà Mìng-guók **cié-hièng guók-mìng dâi-huôi** găk Nàng-gĭng kŭi-huôi.
* **1971 nièng**: Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók tàu huòi puái dâi-biēu chăng-gă **Lièng-hăk-guók dâi-huôi**.
* **2002 nièng**: **Hù Gīng-dò̤** dŏng-sōng Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng Dṳ̆ng-iŏng ūi-uòng-huôi cūng-cṳ̆-gé.

## Chók-sié

## Guó-sié