Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bī-lé-sì

| Bī-lé-sì Uòng-guókKoninkrijk België Royaume de Belgique Königreich Belgien |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Eendracht maakt macht L'union fait la force Einigkeit macht stark "Tuàng-giék cêu sê lĭk-liông" |
| **Guók-gŏ̤:** La Brabançonne "Brabant-nè̤ng" 時長：1 分，4 秒。1:04 |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Brussels |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Hò̤-làng-ngṳ̄, Huák-ngṳ̄, Dáik-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gŭng-ciō lĭk-hiēng |
|  |
| • guók-uòng  |
Philippe |
| • siū-sióng  |
Bart De Wever |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Lièng-băng Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Cé̤ṳng-ngiê-iêng |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
30,689 km2 (11,849 sq mi) (dâ̤ 136 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
0.71 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié | 11,492,641 (dâ̤ 82 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
376/km2 (973.8/sq mi) (dâ̤ 22 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$575.808 sĕk-é (dâ̤ 36 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$50,114 (dâ̤ 18 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$503.416 sĕk-é (dâ̤ 26 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$43,814 (dâ̤ 16 miàng) |
| Gini (2020 nièng) |  25.4 dă̤ |
| HDI (2019 nièng) |  0.919 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 17 miàng |
| Huó-bê |
Euro (€) (EUR) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+1 (CET) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+32 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
BE |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.be |

**Bī-lé-sì** (比利時) sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé găk Să̤-ĕu, báe̤k-buô sê Báe̤k-hāi. Bī-lé-sì sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# 6 nguŏk 24 hô̤

**6 nguŏk 24 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 175 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 176 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 190 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

* Ó̤-muòng: siàng-chê-nĭk

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# 1918 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 19 sié-gī | **20 sié-gī** | 21 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1880 nièng-dâi | 1890 nièng-dâi | 1900 nièng-dâi | **1910 nièng-dâi** | 1920 nièng-dâi | 1930 nièng-dâi | 1940 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1913 nièng | 1914 nièng | 1915 nièng | 1916 nièng | 1917 nièng | **1918 nièng** | 1919 nièng | 1920 nièng | 1921 nièng | 1922 nièng | 1923 nièng |

**1918 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Dĭng-sê̤ṳ nièng — *gáu* — Muô-ngū nièng |
| Gregorius lĭk | 1918 nièng MCMXVIII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 13 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2462 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4615 nièng |
| Huòi-lĭk | 1337~1338 |
| Nĭk-buōng nièng-hô̤ | Dâi-céng (大正) 7 nièng |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2578 nièng |
| Tàng-gī | 4251 nièng |
| Mìng-guók | 7 nièng |
| Ciō-tā̤-lĭk | 7 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5678~5679 |
| Să̤-câung-lĭk | ĭng huō siè *(me mo sbrul)* — *gáu* — iòng tù mā *(sa pho rta)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1973 – 1974 |
| - *Shaka Samvat* | 1840 – 1841 |
| Iran lĭk | 1296 – 1297 |
| Runic lĭk | 2168 |
| Assyria lĭk | 6668 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1912~1913 |

**1918 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-nê; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-ék. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 13 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

* 11 nguŏk 11 hô̤: Dâ̤-ék-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng giék-sók.

## Chók-sié

## Guó-sié

* 7 nguŏk 17 hô̤: Nikolai 2-sié (1868 nièng chók-sié)
# Congo Gê̤ṳng-huò-guók

| Congo Gê̤ṳng-huò-guókRépublique du Congo Repubilika ya Kôngo Republíki ya Kongó |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Unité, Travail, Progrès "tuàng-giék, lò̤-dông, céng-buô" |
| **Guók-gŏ̤:** La Congolaise Besi Kôngo "Congo nè̤ng" 時長：1 分，16 秒。1:16 |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Brazzaville |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Huák-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Kituba-ngṳ̄, Lingala-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ék-dōng iŭ-sié, buáng-cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Denis Sassou Nguesso |
| • cūng-lī  |
Anatole Collinet Makosso |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Gê̤ṳng-huò-guók Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
342,000 km2 (132,000 sq mi) (dâ̤ 64 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
3.3 |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié |
5,657,000 (dâ̤ 114 miàng) |
| • Mĭk-dô̤ |
17/km2 (44.0/sq mi) (dâ̤ 204 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$32.516 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$7,119 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$11.162 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$2,444 |
| Gini (2011 nièng) |
40.2 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.574 dṳ̆ng · dâ̤ 149 miàng |
| Huó-bê |
Dṳ̆ng-hĭ CFA franc (XAF) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+1 (WAT) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+242 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
CG |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.cg |

**Congo Gê̤ṳng-huò-guók** sê Hĭ-ciŭ dṳ̆ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Angola

| Angola Gê̤ṳng-huò-guókRepública de Angola |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Virtus Unita Fortior "Tuàng-giék gì sèng-âu iŭ-diēng gó sâ̤" |
| **Guók-gŏ̤:** Angola Avante "Hióng-sèng Angola" |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Luanda |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Kimbundu-ngṳ̄, Umbundu-ngṳ̄, Chokwe-ngṳ̄, Kongo-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ék-dōng iŭ-sié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
João Lourenço |
| • hó-cūng-tūng  |
Bornito de Sousa |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
1,246,700 km2 (481,400 sq mi) (dâ̤ 22 miàng) |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié |
31,127,674 (dâ̤ 46 miàng) |
| • 2014 nièng puō-că |
25,789,024 |
| • Mĭk-dô̤ |
24.97/km2 (64.7/sq mi) (dâ̤ 157 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$213.034 sĕk-é (dâ̤ 64 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$6,878 (dâ̤ 107 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$64.480 sĕk-é (dâ̤ 61 miàng) |
| • Bìng-gĭng |
$2,080 (dâ̤ 91 miàng) |
| Gini (2018 nièng) |
51.3 gŏ̤ |
| HDI (2019 nièng) |  0.581 dṳ̆ng · dâ̤ 148 miàng |
| Huó-bê |
Angola kwanza (AOA) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+1 (WAT) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm/yyyy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+244 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
AO |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.ao |

**Angola** sê Hĭ-ciŭ nàng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# 1757 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 17 sié-gī | **18 sié-gī** | 19 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1720 nièng-dâi | 1730 nièng-dâi | 1740 nièng-dâi | **1750 nièng-dâi** | 1760 nièng-dâi | 1770 nièng-dâi | 1780 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1752 nièng | 1753 nièng | 1754 nièng | 1755 nièng | 1756 nièng | **1757 nièng** | 1758 nièng | 1759 nièng | 1760 nièng | 1761 nièng | 1762 nièng |

**1757 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Bīng-cṳ̄ nièng — *gáu* — Dĭng-tiū nièng |
| Gregorius lĭk | 1757 nièng MDCCLVII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 11 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2301 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4454 nièng |
| Huòi-lĭk | 1170~1172 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2417 nièng |
| Tàng-gī | 4090 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5517~5518 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng huō chṳ̄ *(me pho byi)* — *gáu* — ĭng huō ngù *(me mo glang)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1812 – 1813 |
| - *Shaka Samvat* | 1679 – 1680 |
| Iran lĭk | 1135 – 1136 |
| Runic lĭk | 2007 |
| Assyria lĭk | 6507 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1751~1752 |

**1757 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-lĕ̤k; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-săng. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 11 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# 1853 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 18 sié-gī | **19 sié-gī** | 20 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1820 nièng-dâi | 1830 nièng-dâi | 1840 nièng-dâi | **1850 nièng-dâi** | 1860 nièng-dâi | 1870 nièng-dâi | 1880 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1848 nièng | 1849 nièng | 1850 nièng | 1851 nièng | 1852 nièng | **1853 nièng** | 1854 nièng | 1855 nièng | 1856 nièng | 1857 nièng | 1858 nièng |

**1853 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Ìng-cṳ̄ nièng — *gáu* — Gŭi-tiū nièng |
| Gregorius lĭk | 1853 nièng MDCCCLIII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 12 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2397 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4550 nièng |
| Huòi-lĭk | 1269~1271 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2513 nièng |
| Tàng-gī | 4186 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5613~5614 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng cūi chṳ̄ *(chu pho byi)* — *gáu* — ĭng cūi ngù *(chu mo glang)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1908 – 1909 |
| - *Shaka Samvat* | 1775 – 1776 |
| Iran lĭk | 1231 – 1232 |
| Runic lĭk | 2103 |
| Assyria lĭk | 6603 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1847~1848 |

**1853 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-lĕ̤k; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-sé. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 12 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# COVID-19 ĭk-cìng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Ciòng sié-gái bâng-nè̤ng gì tūng-gé
**COVID-19 ĭk-cìng** (2019 guăng-câung bâng-dŭk bâng ĭk-cìng), Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k hô̤ có̤ **sĭng-hìng guăng-câung bâng-dŭk hié-ièng ĭk-cìng** (新型冠狀病毒肺炎疫情), Dài-uăng hô̤ có̤ **ngièng-dâe̤ng dĕk-sṳ̀ diòng-niēng-séng hié-ièng ĭk-cìng** (嚴重特殊傳染性肺炎疫情), cī téng 2019 nièng kăi-sṳ̄ ké̤ṳk nêng-ùi sê ĭng-ôi SARS-CoV-2 (2019 sĭng-hìng guăng-câung bâng-dŭk, 2019-nCoV) diòng-niēng īng-huák gì gáuk-cṳ̄ng dâi-gé. Ciā bâng dék kăi-sṳ̄ diŏh Hù-báe̤k Ū-háng gì Huà-nàng Hāi-chiĕng Chê-diòng (華南海鮮市場) báu-huák.

## Gái káng

* SARS ĭk-cìng
* COVID-19
* SARS-CoV-2

## Muōi-ció

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# Rwanda

| Rwanda Gê̤ṳng-huò-guókRepublic of Rwanda
Repubulika y'u Rwanda
République du Rwanda
Jamhuri ya Rwanda |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu "tuàng-giék, lò̤-dông, ái-guók" |
| **Guók-gŏ̤:** Rwanda nziza "Mī-lâ̤ gì Rwanda" 時長：2 分，19 秒。2:19 |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Kigali |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Rwanda-ngṳ̄, Huák-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄, Swahili-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ék-dōng iŭ-sié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Paul Kagame |
| • cūng-lī  |
Justin Nsengiyumva |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Cé̤ṳng-ngiê-iêng |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
26,338 km2 (10,169 sq mi) (dâ̤ 144 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
5.3 |
| Ìng-kēu |
| • 2019 nièng gū-gié |
12,374,397 (dâ̤ 76 miàng) |
| • 2012 nièng puō-că |
10,515,973 |
| • Mĭk-dô̤ |
470/km2 (1,217.3/sq mi) (dâ̤ 22 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$33.455 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$2,641 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$11.061 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$873 |
| Gini (2016 nièng) |
43.7 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.543 dă̤ · dâ̤ 160 miàng |
| Huó-bê |
Rwanda franc (RWF) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+2 (CAT) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+250 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
RW |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.rw |

**Rwanda** sê Hĭ-ciŭ dĕ̤ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Saratov Ciŭ

|  |
| --- |
| **Saratov Ciŭ** |
| —  **Ciŭ**  — |
| **Саратовская область** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
|  gì ôi-dé |
| Guók-gă
  |  Ngò̤-lò̤-sṳ̆
 |
| Siū-hū | Saratov |

**Saratov Ciŭ** sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh ciŭ.
# Aleksandr Sergeyevich Pushkin

Aleksandr Sergeyevich Pushkin
**Aleksandr Sergeyevich Pushkin** (Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Александр Сергеевич Пушкин, 1799 nièng 6 nguŏk 6 hô̤ – 1837 nièng 2 nguŏk 10 hô̤) sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì siŏh ciáh cáuk-gă.