Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ṳ̀-gă

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Ṳ̀-gă** (儒家), iâ hô̤ lā̤ **ṳ̀-gă sṳ̆-siōng** (儒家思想) hĕ̤k-ciā **ṳ̀-gáu** (儒教), sê iù Dṳ̆ng-guók huák-nguòng gì siŏh cṳ̄ng sṳ̆-siōng tā̤-hiê. Ṳ̀-gă có̤i cā sê Chŭng-chiŭ sì-gĭ Lū-guók nè̤ng Kūng-cṳ̄ tì-chók lì gì, ciō-iéu sṳ̆-siōng sê ìng (仁), ngiê (義), lā̤ (禮), dé (智), séng (信).

Ṳ̀-gă diŏh Să̤-háng gì Háng Ū-dá̤ chiū lā̤ ké̤ṳk diâng có̤ ciáng-tūng gì sṳ̆-siōng, ī-hâiu gáuk ciáh dièu-dâi dŭ giék-sṳ̆k Să̤-háng gì céng-cháik. Hī sèng-âu gì tĕ̤k-cṳ̆-nè̤ng diŏh bái Kūng-̆cṳ̄, diŏh tĕ̤k Kūng-cṳ̄ cŏng-sùng gì Sé-cṳ̆ Ngū-gĭng (四書五經). Ṳ̀-gă sṳ̆-siōng iâ diòng gáu Hàng-guók, Nĭk-buōng, Liù-giù gâe̤ng Uŏk-nàng, biéng siàng hī sèng-âu Dĕ̤ng Ā Háng-cê Ùng-huá-kuŏng gê̤ṳng-dùng gì sṳ̆-siōng.

Ṳ̀-gă sṳ̆-siōng ô nék-giāng dái cŭng-gáu gì séng-cék, bók-guó ṳ̀-gă sê ng-sê siŏh ciáh cŭng-gáu gĭng-dáng hŏk-ciā gì káng-huák dŭ mâ̤ siŏh iông. Gĭng-dáng Nĭk-buōng, Hàng-guók gâe̤ng Uŏk-nàng ô iā sâ̤ hŏk-ciā tì-chók ĭ sê cŭng-gáu, bók-guó găk Dṳ̆ng-guók, duâi buô-hông nè̤ng giéng-gáe̤k ĭ nâ sê siŏh ciáh sṳ̆-siōng, ng-sê cŭng-gáu. 20 sié-gī chĕ̤ gì sèng-âu, iā sâ̤ Dṳ̆ng-guók hŏk-ciā giéng-gáe̤k cuòi sê lŏ̤h-hâiu gì cŭng-gáu, miĕk-chĭng ĭ „Kūng-gáu“ (孔教). Ùng-huá Dâi-gáik-mêng gì sèng-âu, Dṳ̆ng-guók Gê̤ṳng-sāng-dōng dó̤i ṳ̀-gă sṳ̆-siōng gâe̤ng Kūng-cṳ̄ gì káng-huák cêng kó̤ ngài, miĕk-chĭng Kūng-cṳ̆ hô̤ lā̤ Kūng-lō̤-nê (孔老二). Bók-guó găk gĭng-dáng gì Dṳ̆ng-guók kăi-sṳ̄ huāng-sṳ̆, bô giéng-gáe̤k ṳ̀-gă sṳ̆-siōng diē-sié iâ ô iā sâ̤ hō̤ nó̤h lāu.
# Ùng-ngiòng-ùng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Ùng-ngiòng-ùng |
| --- |
|
古文/文言 |
| Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ |
Dṳ̆ng-guók Dâi-lṳ̆k, Dài-uăng, Nĭk-buōng, Dièu-siēng, Uŏk-nàng |
| ngṳ̄-hiê |
Háng-cáung-ngṳ̄-hiê
* Háng-ngṳ̄-cŭk
	+ **Ùng-ngiòng-ùng**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Háng-cê |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-1 | `zh` |
| ISO 639-2 | `chi (B)` `zho (T)` |
| ISO 639-3 | `lzh` |
| Glottolog | `lite1248` |

**Ùng-ngiòng-ùng** (文言文) sê gô-dā̤ Háng-cê Ùng-huá-kuŏng sāi gì siŏh cṳ̄ng cṳ̆-méng ngṳ̄-ngiòng, kĕk Háng-cê lì siā.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Ùng-ngiòng-ùng Wikipedia**
# Siông-gū Háng-ngṳ̄

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Siông-gū Háng-ngṳ̄ |
| --- |
| Gĭng-ùng |
| Huák-nguòng guók |
Dṳ̆ng-guók |
| Era |
Siŏng-dièu, Ciŭ-dièu, Chŭng-chiŭ Sì-dâi, Ciéng-guók Sì-dâi |
| ngṳ̄-hiê |
Háng-cáung-ngṳ̄-hiê
* Háng-ngṳ̄-cŭk
	+ **Siông-gū Háng-ngṳ̄**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Gák-gáuk-ùng, Gĭng-ùng, Diông-tā̤-cê |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-3 | `och` |
| Linguist List | `och` |

**Siông-gū Háng-ngṳ̄** (上古漢語) sê cī diŏh Siŏng-dièu gáu Háng-dièu gì sèng-âu sāi gì Háng-ngṳ̄. Ciā Háng-ngṳ̄ gâe̤ng Hiêng-dâi Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄ tĕ̤k ĭng chă iā huông. Siông-gū Háng-ngṳ̄ sê téng Nguòng-sṳ̄ Háng-ngṳ̄ huák-diēng lì gì, chă-bók-dŏ̤ diŏh Nàng-báe̤k-dièu gì sèng-âu huák-diēng siàng Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄.

Háng-ngṳ̄ sê kĕk biēu-é ùng-cê lì siā gì, gó-chṳ̄ mò̤-niĕ-ài huòi-é hī sèng-âu gì Háng-ngṳ̄ gâe̤ng Háng-cê dó̤-dā̤ ciŏng-iông tĕ̤k. Gĭng-dáng gì ngṳ̄-ngiòng hŏk-ciā kĕk Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ gì «Chiék-ông» (切韻) lì ngiēng-géu Háng-cê diŏh Siông-gū Háng-ngṳ̄ diē-sié kō̤-nèng gì tĕ̤k ĭng.
# Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng

Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng
**Dâ̤-nê-ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng** (第二次世界大戰), iâ hô̤ lā̤ **Nê Ciéng** (二戰), sê 20 sié-gī chĕ̤-gĭ gì sèng-âu huák-sĕng gì siŏh huòi sié-gái dâi-ciéng, sié-gái gà̤-dēng duâi-buô-hông guók-gă dŭ guóng diē ciā ciéng-cĕng diē-sié kó̤, gì-dṳ̆ng bău-guák Dṳ̆ng-guók.

1939 nièng, Nazi Dáik-guók chĭng-liŏh Pŏ̤-làng, cuòi sê Nê Ciéng gì kăi-sṳ̄. 1945 nièng Nĭk-buōng páh suŏ dàu-hòng, Nê Ciéng giék-sók.
# Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤
**Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤** sê gô-dā̤ Hĭ-lé-nà̤ nè̤ng huák-mìng gì siŏh cṳ̄ng cê-mō̤, dò̤ lì biĕu-gé Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄ sāi.

## Gĭ-buōng gì cê-mō̤

Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤ ô 24 ciáh gĭ-buōng gì cê-mō̤, muōi siŏh ciáh dŭ ô duâi-siā gâe̤ng siēu-siā 2 cṳ̄ng siā-huák:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

| Cê-mō̤ | Miàng-cê | Tĕ̤k-ĭng |
| --- | --- | --- |
| Gū-dâi | Hiêng-dâi |
| Α α | alpha, άλφα | a aː | [a] |
| Β β | beta, βήτα | b | v |
| Γ γ | gamma, γάμμα | ɡ | ɣ ~ ʝ |
| Δ δ | delta, δέλτα | d | ð |
| Ε ε | epsilon, έψιλον | e | [e] |
| Ζ ζ | zeta, ζήτα | [zd]/[dz] | z |
| Η η | eta, ήτα | ɛː | i |
| Θ θ | theta, θήτα | tʰ | θ |
| Ι ι | iota, ιώτα | i iː | i |
| Κ κ | kappa, κάππα | k | k ~ c |
| Λ λ | lambda, λάμδα | l | l |
| Μ μ | mu, μυ | m | m |

 |

| Cê-mō̤ | Miàng-cê | Tĕ̤k-ĭng |
| --- | --- | --- |
| Gū-dâi | Hiêng-dâi |
| Ν ν | nu, νυ | n | n |
| Ξ ξ | xi, ξι | [ks] | [ks] |
| Ο ο | omicron, όμικρον | o | [o] |
| Π π | pi, πι | p | p |
| Ρ ρ | rho, ρώ | r | r |
| Σ σ/ς | sigma, σίγμα | s | s |
| Τ τ | tau, ταυ | t | t |
| Υ υ | upsilon, ύψιλον | y yː | i |
| Φ φ | phi, φι | pʰ | f |
| Χ χ | chi, χι | kʰ | x ~ ç |
| Ψ ψ | psi, ψι | [ps] | [ps] |
| Ω ω | omega, ωμέγα | ɔː | [o] |

 |

## Ī-gĭng mò̤ sāi gì cê-mō̤

Hĭ-lé-nà̤ cê-mō̤ ô 7 ciáh ī-gĭng mò̤ sāi gì cê-mō̤, muōi siŏh ciáh dŭ ô duâi-siā gâe̤ng siēu-siā 1 cṳ̄ng siā-huák:

* Digamma  - w
* Stigma  - st
* Heta  - h
* San  - s
* Koppa  - q
* Sampi  - ss
* Sho  - sh

## Nguôi-buô lièng-giék

* Greek Unicode Issues
# Háng-ngṳ̄

| Háng-ngṳ̄ |
| --- |
|
漢語/汉语/华语 |
| Huák-nguòng guók |
Dṳ̆ng-guók, Dài-uăng, Mā-lài-să̤-ā, Sĭng-gă-pŏ̤ |
| Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ |
Dṳ̆ng-guók, Dài-uăng, Mā-lài-să̤-ā, Sĭng-gă-pŏ̤ |
| mū-ngṳ̄ sāi-ê̤ṳng-ciā |
14 é |
| ngṳ̄-hiê |
Háng-cáung-ngṳ̄-hiê
* Háng-ngṳ̄-cŭk
	+ Guăng-uâ
		- **Háng-ngṳ̄**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Háng-cê |
| Guăng-huŏng dê-ôi |
| guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Dṳ̆ng-guók, Dài-uăng, Mā-lài-să̤-ā, Sĭng-gă-pŏ̤ |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-1 | `zh` |
| ISO 639-2 | `chi (B)` `zho (T)` |
| ISO 639-3 |
gáuk-cṳ̄ng dâi-mā: `cdo` – Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ `cjy` – Céng-ngṳ̄ `cmn` – Háng-ngṳ̄ Guăng-uâ `cpx` – Buò-siĕng-ngṳ̄ `czh` – Hŭi-ngṳ̄ `czo` – Mìng-dṳ̆ng-ngṳ̄ `gan` – Gáng-ngṳ̄ `hak` – Káh-gă-ngṳ̄ `hsn` – Siŏng-ngṳ̄ `mnp` – Mìng-báe̤k-ngṳ̄ `nan` – Mìng-nàng-ngṳ̄ `wuu` – Ngù-ngṳ̄ `yue` – Uŏk-ngṳ̄ `och` – Siông-gū Háng-ngṳ̄ `ltc` – Dṳ̆ng-gū Háng-ngṳ̄ `lzh` – Ùng-ngiòng-ùng |
| Gáuk cṳ̄ng Háng-ngṳ̄ |

**Háng-ngṳ̄** (漢語), iâ hô̤ lā̤ **Huà-ngṳ̄** (華語), sê Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gì Háng-cŭk nè̤ng sāi gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng.

Găk hī gūi ciáh guók-gă diē-sié, guăng-huŏng dŭ ciŏng Háng-ngṳ̄-cŭk gì sū-iū ngṳ̄-ngiòng hô̤ lā̤ Háng-ngṳ̄, ciŏng gì-dṳ̆ng gì siŏh cṳ̄ng hô̤ lā̤ Pū-tŭng-uâ (iâ hô̤ lā̤ Guók-ngṳ̄) hô̤ lā̤ „Biĕu-cūng Háng-ngṳ̄“, gì-tă Háng-ngṳ̄-cŭk gì ngṳ̄-ngiòng dŭ ké̤ṳk ĭ hô̤ lā̤ „huŏng-ngiòng“. Sĭk-cié cuòi ùng-ciòng sê céng-dê é-ngiê siông gì „huŏng-ngiòng“, téng ngṳ̄-ngiòng-hŏk gì huŏng-miêng lì gōng, gōng Pū-tŭng-uâ gì nè̤ng táu-dā̤ dŭ tiăng mâ̤ huòi-é gì-tă „huŏng-ngiòng“, gó-chṳ̄ diŏh sáung ngṳ̄-ngiòng, ng-sê huŏng-ngiòng.

Dṳ̆ng-huà Ìng-mìng Gê̤ṳng-huò-guók, Dṳ̆ng-huà Mìng-guók (Dài-uăng) gâe̤ng Sĭng-gă-pŏ̤ gô-dā̤ dŭ dó̤i gáuk cṳ̄ng gì „huŏng-ngiòng“ có̤ guó páh-ák, gōng „huŏng-ngiòng“ gì nè̤ng muōng biéng muōng ciēu. Gáu hiêng-câi ciáh kăi-sṳ̄ ô bō̤-hô „huŏng-ngiòng“ gì siăng-ĭng.

## Gái káng

* Pū-tŭng-uâ
* Tŭi-guōng Pū-tŭng-uâ
* Lâng-gā-siăng