Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bĭng-dō̤-ngṳ̄

| Bĭng-dō̤-ngṳ̄ |
| --- |
|
íslenska |
| Tĕ̤k-ĭng | [ˈist.l̥ɛn.ska] |
| Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ |  Bĭng-dō̤ |
| mū-ngṳ̄ sāi-ê̤ṳng-ciā |
357,069 (2018 nièng) |
| ngṳ̄-hiê |
Éng-Ĕu Ngṳ̄-hiê
* German Ngṳ̄-cŭk
	+ Báe̤k German Ngṳ̄-ciĕ
		- **Bĭng-dō̤-ngṳ̄**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Lá-dĭng cê-mō̤ |
| Guăng-huŏng dê-ôi |
| guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |  Bĭng-dō̤ |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-1 | `is` |
| ISO 639-2 | `isl` |
| ISO 639-3 | `isl` |
| Glottolog | `icel1247` |
|  |
|

**Bĭng-dō̤-ngṳ̄** (冰島語, *íslenska*) sê diŏh Bĭng-dō̤ buô-hông dê-kṳ̆ tŭng-hèng gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Éng-Ĕu Ngṳ̄-hiê (印歐語系) German Ngṳ̄-cŭk â-dā̤ gì ngṳ̄-ngiòng, gōng ciā uâ gì dŭ liāng ô 33 uâng nè̤ng.

## Chăng-kō̤

## Ngiê-dāu lièng-ciék

* Bĭng-dō̤-ngṳ̄ găk Mìng-cŭk-ngṳ̄ (Ethnologue)
# Dáik-ngṳ̄

Dáik-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**Dáik-ngṳ̄** (*Deutsch*) sê Să̤ Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Dáik-ngṳ̄ gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄, Hò̤-làng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Dáik-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 9500 uâng gáu 1 é, iâ ô 2000 uâng nè̤ng ī Dáik-ngṳ̄ có̤ dâ̤ 2 ngṳ̄-ngiòng. Găk Ĕu-ciŭ gâe̤ng sié-gái gì-tă sū-câi, hŏk-hâu diē-sié dŭ ô gá Dáik-ngṳ̄.

## Lĭk-sṳ̄

Dṳ̆ng-sié-gī sèng-âu, Dáik-ngṳ̄ gó muôi tūng-ék, ĭ sê Dĕ̤ng Huák-làng-káik-nè̤ng (*Westfranken*) sū gōng gì gáuk cṳ̄ng huŏng-ngiòng gì tūng-chĭng.

16 sié-gī, Mā-dĭng Lô-dáik gŏng-gé̤ṳ Dáik-guók dĕ̤ng-buô gâe̤ng dṳ̆ng-buô gì Gŏ̤-dê Dáik-ngṳ̄ (*Hochdeutsch*) huăng-ĭk «Séng-gĭng». Cī buô «Séng-gĭng» cêu siàng có̤ ī-hâiu Dáik-ngṳ̄ cṳ̆-ngṳ̄ gì biĕu-cūng.

## Hŭng-buó

Â-dā̤ guók-gă diâng Dáik-ngṳ̄ có̤ mì-ék gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng:

* Dáik-guók
* Ó̤-dê-lé
* Liĕk-ciĕ-dĕng-sṳ̆-dĕng

Â-dā̤ guók-gă diâng Dáik-ngṳ̄ có̤ gūi bĭk guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék:

* Bī-lé-sì
* É-dâi-lé
* Lù-sĕng-bō̤
* Sôi-sê̤ṳ

Dáik-ngṳ̄ iâ gṳ̆ng-sùi Dáik-guók-nè̤ng gì iè-mìng diòng gáu sié-gái gì-tă sū-câi.

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Dáik-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Dáik-ngṳ̄ Wikipedia**
# Nò̤-ŭi-ngṳ̄

Nò̤-ŭi-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**Nò̤-ŭi-ngṳ̄̄**  (*norsk*) sê Báe̤k Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Nò̤-ŭi-ngṳ̄ gâe̤ng Sôi-diēng-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄, Dăng-măh-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Nò̤-ŭi-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 5000 uâng nè̤ng.

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Nò̤-ŭi-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Nò̤-ŭi-ngṳ̄ Wikipedia**
# Dăng-măh-ngṳ̄

Dăng-măk-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**Dăng-măk-ngṳ̄**  (*dansk sprog*) sê Báe̤k Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Dăng-măh-ngṳ̄ gâe̤ng Nò̤-ŭi-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄, Sôi-diēng-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Dăng-măh-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 560 uâng nè̤ng.

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Dăng-măh-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Dăng-măh-ngṳ̄ Wikipedia**
# Sôi-diēng-ngṳ̄

Sôi-diēng-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**Sôi-diēng-ngṳ̄**  (*svenska*) sê Báe̤k Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Sôi-diēng-ngṳ̄ gâe̤ng Nò̤-ŭi-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄, Dăng-măh-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Sôi-diēng-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 1000 uâng nè̤ng.

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Sôi-diēng-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Sôi-diēng-ngṳ̄ Wikipedia**
# Hò̤-làng-ngṳ̄

Hò̤-làng-ngṳ̄ diŏh sié-gái siông
**Hò̤-làng-ngṳ̄**  (*Nederlands*) sê Să̤ Gé-ī-màng-ngṳ̄ gì siŏh ciĕ, sê sié-gái ciō-iéu gì ngṳ̄-ngiòng cĭ-ék. Hò̤-làng-ngṳ̄ gâe̤ng Ĭng-ngṳ̄, Dáik-ngṳ̄ sê chĭng-chék. Ciòng sié-gái ī Hò̤-làng-ngṳ̄ có̤ mū-ngṳ̄ gì nè̤ng dŭ-liāng ô 2800 uâng nè̤ng.

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Hò̤-làng-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Hò̤-làng-ngṳ̄ Wikipedia**
# Gĭng-dô

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Gĭng-dô** (經度), sê dò̤ kó̤ káuk-dêng dê-giù biēu-miêng gà̤-dēng gáuk-diēng dĕ̤ng-să̤ ói-dé gì dê-lī cô̤-iēu.
# Tái-iòng-hiê

Tái-iòng-hiê
**Tái-iòng-hiê** (太陽系) sê ī Tái-iòng ùi dṳ̆ng-sĭng gì siŏh ciáh sĭng-hiê.

Tái-iòng-hiê ô 8 ciáh giàng-sĭng, ièng tái-iòng có̤ dŭng-sĭng tié-lāu pă-pă-kuàng. Cī 8 ciáh giàng-sĭng sê: Cūi-sĭng, Gĭng-sĭng, Dê-giù, Huōi-sĭng, Mŭk-sĭng, Tū-sĭng, Tiĕng-uòng-sĭng gâe̤ng Hāi-uòng-sĭng.

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# Cūi-sĭng

Cūi-sĭng
**Cūi-sĭng**(水星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê liê tái-iòng có̤i gê̤ṳng gì siŏh lăk giàng-sĭng.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók, cūi-sĭng hô̤ lā̤ **sìng-sĭng**(辰星).

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# Gĭng-sĭng

Gĭng-sĭng
**Gĭng-sĭng**(金星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ 2 lăk giàng-sĭng.

Găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók, gĭng-sĭng iâ hô̤ lā̤ **tái-băh-sĭng**(太白星) hĕ̤k-ciā **guŏng-mìng-sĭng**(光明星).

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# Mŭk-sĭng

Mŭk-sĭng
**Mŭk-sĭng**(木星, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ 5 lăk giàng-sĭng.

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# 6 nguŏk 15 hô̤

**6 nguŏk 15 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 166 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 167 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 199 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Tiĕng-ciō-gáu

**Tiĕng-ciō-gáu** (天主教) sê Gĭ-dók-gáu gì siŏh ciáh ciō-iéu gì pái-biék. Ĭ găk Hĭ-lăk-ngṳ̄ diē-sié hô̤ lō̤ καθολικισμός, găk Lá-dĭng-ngṳ̄ diē-sié hô̤ lō̤ Catholicismus, dŭ sê ciòng sié-gái, ciòng-tā̤, hĕ̤k-ciā puō-sié gì é-sé̤ṳ. Tiĕng-ciō-gáu nguòng-ṳ̀ Gŭng-nguòng ék sié-gé gì cō̤-gĭ Gĭ-dók-gáu, hâiu-lài bók hŭng-liĕk ùi gūi-ciáh pái-biék. Găk Hók-ciŭ gâe̤ng cuòng Dṳ̆ng-guók, Tiĕng-ciō-gáu cuō-iéu sê cī Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu, cê̤ṳ-sê ī Lò̤-mā gáu-cŭng ùi liāng-sêu gì gáu-pái. Hiêng-dâi Tiĕng-ciō-gáu sê sĕk-lĕ̤k sié-gé Mìng-dièu sèng-hâu iù Iă-sŭ-huôi gĭng Dṳ̆ng-guók dĕ̤ng-nàng buô diòng gáu cuòng Dṳ̆ng-guók, Hók-gióng sê Tiĕng-ciō-gáu găk Dṳ̆ng-guók dĕk-ká̤ diòng-bó̤ gì dê-kṳ̆.

Dói-ùi Hók-ciŭ gâe̤ng Dṳ̆ng-guók bàng-siòng gōng gì Tiĕng-ciō-gáu, cék Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu, chiāng chăng-giéng Lò̤-mā-tiĕng-ciō-gáu.
# Dĕ̤ng Timor

| Dĕ̤ng Timor Mìng-ciō Gê̤ṳng-huò-guókRepública Democrática de Timor-Leste Repúblika Demokrátika de Timór-Leste |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Unidade, Acção, Progresso Unidade, Asaun, Progresu "Tuàng-giék, hèng-dông, céng-buô" |
| **Guók-gŏ̤:** Pátria "Cū-guók"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Dili |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄, Tetum-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |

15 cṳ̄ng
* Atauru-ngṳ̄ Baikeno-ngṳ̄ Bekais-ngṳ̄ Bunak-ngṳ̄ Fataluku-ngṳ̄ Galoli-ngṳ̄ Habun-ngṳ̄ Idalaka-ngṳ̄ Kawaimina-ngṳ̄ Kemak-ngṳ̄ Makalero-ngṳ̄ Makasae-ngṳ̄ Makuv'a-ngṳ̄ Mambai-ngṳ̄ Tokodede-ngṳ̄
 |
| Gĕ̤ng-cáuk ngṳ̄-ngiòng |
Ĭng-ngṳ̄, Éng-nà̤-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, buáng-cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
José Ramos-Horta |
| • cūng-lī  |
José Maria Vasconcelos (Taur Matan Ruak) |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
15,007 km2 (5,794 sq mi) (dâ̤ 154 miàng) |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié |
1,340,513 (dâ̤ 153 miàng) |
| • 2015 nièng puō-că |
1,183,643 |
| • Mĭk-dô̤ |
78/km2 (202.0/sq mi) |
| GDP (PPP) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$5.315 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$4,031 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$1.920 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$1,456 |
| Gini (2014 nièng) |  28.7 dă̤ |
| HDI (2019 nièng) |  0.606 dṳ̆ng · dâ̤ 141 miàng |
| Huó-bê |
Mī-gĭng (USD) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+9 (TLT) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
cō̤ |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+670 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
TL |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.tl |

**Dĕ̤ng Timor** sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# Jun Ji-hyun

| Jun Ji-hyun |
| --- |
| Mū-ngṳ̄-miàng |
전지현 |
| Chók-sié |
왕지현  1981 nièng 10 nguŏk 30 hô̤  (44 huói)
Seoul  |
| Buōng-miàng |
왕지현 |
| guók-cĭk |
Dâi-hàng Mìng-guók  |
| Mū-ngṳ̄ |
Hàng-guók-ngṳ̄  |
| â̤ gōng |
Hàng-guók-ngṳ̄  |
| cŭng-gáu |
Hŭk-gáu  |
| Mū-hâu |
東國大學, Jinseon Girls' High School  |
| Cék-ngiĕk |
演員, 電影演員, 模特兒, 時裝模特  |
| [diŏh Wikidata gāi] |

**Jun Ji-hyun** (Hàng-guók-ngṳ̄: 전지현, 1981 nièng 10 nguŏk 30 hô̤ –  ), buōng-miàng Wang Ji-hyun (Hàng-guók-ngṳ̄: 왕지현/ 王智賢(Uòng Dé-hièng)), sê siŏh ciáh Dâi-hàng Mìng-guók gì nṳ̄ iēng-uòng.
# 1443 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 14 sié-gī | **15 sié-gī** | 16 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1410 nièng-dâi | 1420 nièng-dâi | 1430 nièng-dâi | **1440 nièng-dâi** | 1450 nièng-dâi | 1460 nièng-dâi | 1470 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1438 nièng | 1439 nièng | 1440 nièng | 1441 nièng | 1442 nièng | **1443 nièng** | 1444 nièng | 1445 nièng | 1446 nièng | 1447 nièng | 1448 nièng |

**1443 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Ìng-sáe̤k nièng — *gáu* — Gŭi-hâi nièng |
| Gregorius lĭk | 1443 nièng MCDXLIII |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 9 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 1987 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4140 nièng |
| Huòi-lĭk | 847~848 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2103 nièng |
| Tàng-gī | 3776 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5203~5204 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng cūi kēng *(chu pho khyi)* — *gáu* — ĭng cūi dṳ̆ *(chu phag mo)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1498 – 1499 |
| - *Shaka Samvat* | 1365 – 1366 |
| Iran lĭk | 821 – 822 |
| Runic lĭk | 1693 |
| Assyria lĭk | 6193 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1437~1438 |

**1443 nièng** găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-nê.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# 1955 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 19 sié-gī | **20 sié-gī** | 21 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1920 nièng-dâi | 1930 nièng-dâi | 1940 nièng-dâi | **1950 nièng-dâi** | 1960 nièng-dâi | 1970 nièng-dâi | 1980 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1950 nièng | 1951 nièng | 1952 nièng | 1953 nièng | 1954 nièng | **1955 nièng** | 1956 nièng | 1957 nièng | 1958 nièng | 1959 nièng | 1960 nièng |

**1955 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Gák-ngū nièng — *gáu* — Ĭk-ê nièng |
| Gregorius lĭk | 1955 nièng MCMLV |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 13 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2499 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4652 nièng |
| Huòi-lĭk | 1375~1376 |
| Nĭk-buōng nièng-hô̤ | Ciĕu-huò (昭和) 30 nièng |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2615 nièng |
| Tàng-gī | 4288 nièng |
| Mìng-guók | 44 nièng |
| Ciō-tā̤-lĭk | 44 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5715~5716 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng mŭk mā *(shing pho rta)* — *gáu* — ĭng mŭk iòng *(shing mo lug)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 2010 – 2011 |
| - *Shaka Samvat* | 1877 – 1878 |
| Iran lĭk | 1333 – 1334 |
| Runic lĭk | 2205 |
| Assyria lĭk | 6705 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1949~1950 |

**1955 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-lĕ̤k.

## Duâi dâi

## Chók-sié

* 10 nguŏk 28 hô̤: Bill Gates
* 12 nguŏk 28 hô̤: Làu Hiēu-pŏ̤

## Guó-sié
# 305 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **1 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 3 sié-gī | **4 sié-gī** | 5 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 270 nièng-dâi | 280 nièng-dâi | 290 nièng-dâi | **300 nièng-dâi** | 310 nièng-dâi | 320 nièng-dâi | 330 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 300 nièng | 301 nièng | 302 nièng | 303 nièng | 304 nièng | **305 nièng** | 306 nièng | 307 nièng | 308 nièng | 309 nièng | 310 nièng |

**305 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Gák-cṳ̄ nièng — *gáu* — Ĭk-tiū nièng |
| Gregorius lĭk | 305 nièng CCCV |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 1 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 849 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 3002 nièng |
| Huòi-lĭk | 327 BH~326 BH |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 965 nièng |
| Tàng-gī | 2638 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 4065~4066

  |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 360 – 361 |
| - *Shaka Samvat* | 227 – 228 |
| Iran lĭk | -317 – -316 |
| Runic lĭk | 555 |
| Assyria lĭk | 5055 nièng |
| Ethiopia lĭk | 299~300 |

**305 nièng** găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-ék.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Latvia

| Latvia Gê̤ṳng-huò-guókLatvijas Republika |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** Dievs, svētī Latviju! "Siông-dá̤ bō̤-êu Latvia!" 時長：1 分，46 秒。1:46 |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Riga |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Latvia-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Egils Levits |
| • cūng-lī  |
Krišjānis Kariņš |
| • Ngiê-huôi ngiê-diōng  |
Ināra Mūrniece |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
64,589 km2 (24,938 sq mi) (dâ̤ 122 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
2.09 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié |
1,907,675 (dâ̤ 147 miàng) |
| • 2011 nièng puō-că |
2,070,371 |
| • Mĭk-dô̤ |
29.6/km2 (76.7/sq mi) (dâ̤ 147 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$63.539 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$33,393 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$37.720 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$19,824 |
| Gini (2019 nièng) |  35.2 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.866 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 37 miàng |
| Huó-bê |
Euro (€) (EUR) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+2 (EET) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+3 (EEST) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd.mm.yyyy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+371 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
LV |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.lv |

**Latvia** sê Dĕ̤ng Ĕu gì siŏh ciáh guók-gă.
# Sĭng-lò̤

Săng-guók Sì-dâi Sĭng-lò̤ (Silla) có̤i giòng-duâi gì sì-gĭ (576 nièng) gì bēng-dù
**Sĭng-lò̤** (新羅, Dièu-siēng-ngṳ̄: 신라) sê Dièu-siēng buáng-dō̤ gô-dā̤ gì guók-gă, iâ sê Dièu-siēng lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng Săng-guók Sì-dâi gì săng ciáh guók-gă cĭ ék. Ciā guók-gă gì ôi-dê găk gĭng-dáng Dièu-siēng buáng-dō̤ gì dĕ̤ng-nàng-buô.

Sĭng-lò̤ găk 660 nièng gâe̤ng Dòng-dièu lièng-hăk kī lì miĕk dâi Báik-cá̤, bô găk 668 nièng miĕk Gŏ̤-guó-là̤. 676 nièng, ciŏng Dòng-dièu gì buô-dôi dṳ̆k chók Dièu-siēng buáng-dō̤, gióng-lĭk Tūng-ék Sĭng-lò̤ Uòng-dièu.

Ciā Tūng-ék Sĭng-lò̤ Uòng-dièu găk 892 nièng bô hŭng-liĕk siàng săng ciáh guók-gă, cuòi găk lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng hô̤ lā̤ Hâiu-săng-guók. 935 nièng, Sĭng-lò̤ ké̤ṳk Gŏ̤-là̤ Uòng-dièu miĕk dâi.
# Siŏng-ngṳ̄

| Siŏng-ngṳ̄ |
| --- |
|
湘語 |
| Huák-nguòng guók |
Dṳ̆ng-guók |
| Sāi-ê̤ṳng dê-kṳ̆ |
Hù-nàng |
| mū-ngṳ̄ sāi-ê̤ṳng-ciā |
chă-bók-dŏ̤ 3800 uâng |
| ngṳ̄-hiê |
Háng-cáung-ngṳ̄-hiê
* Háng-ngṳ̄-cŭk
	+ **Siŏng-ngṳ̄**
 |
| ùng-cê hiê-tūng |
Háng-cê |
| Guăng-huŏng dê-ôi |
| guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
mò̤ |
| Guāng-lī gĭ-gáiu |
mò̤ |
| ngṳ̄-ngiòng dâi-mā |
| ISO 639-1 | `zh` |
| ISO 639-2 | `chi (B)` `zho (T)` |
| ISO 639-3 | `hsn` |
| Gōng Siŏng-ngṳ̄ gì dê-huŏng |

**Siŏng-ngṳ̄**(湘語) sê Hù-nàng nè̤ng gì mū-ngṳ̄. Gĭng-dáng gōng Siŏng-ngṳ̄ gì nè̤ng chă-bók-dŏ̤ ô 3800 uâng nè̤ng.
# 4 nguŏk 9 hô̤

**4 nguŏk 9 hô̤** sê Gregorius Lĭk-huák diē-sié siŏh nièng gì dâ̤ 99 gĕ̤ng (nông-nièng dâ̤ 100 gĕ̤ng), liê nièng-dā̤ gó ô 266 gĕ̤ng .

## Cáik-nĭk

* Hĭ-lĭ-pĭng: Bataan Nĭk

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# É-dâi-lé

*"**É-dâi-lé**" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "**意大利**", dók cŭ-uái.*

| É-dâi-lé Gê̤ṳng-huò-guókRepubblica Italiana |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** Il Canto degli Italiani "É-dâi-lé-nè̤ng gì gŏ̤"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Lò̤-mā |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
É-dâi-lé-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Sergio Mattarella |
| • cūng-lī  |
Giorgia Meloni |
| • Chăng-ngiê-iêng ngiê-diōng  |
Ignazio La Russa |
| • Cé̤ṳng-ngiê-iêng ngiê-diōng  |
Lorenzo Fontana |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Cé̤ṳng-ngiê-iêng |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
301,340 km2 (116,350 sq mi) (dâ̤ 71 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
1.24 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié | 60,317,116 (dâ̤ 23 miàng) |
| • 2011 nièng puō-că | 59,433,744 |
| • Mĭk-dô̤ |
201.3/km2 (521.4/sq mi) (dâ̤ 74 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $2.610 uâng-é (dâ̤ 13 miàng) |
| • Bìng-gĭng | $43,376 (dâ̤ 29 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $2.106 uâng-é (dâ̤ 8 miàng) |
| • Bìng-gĭng | $34,997 (dâ̤ 25 miàng) |
| Gini (2019 nièng) |  32.8 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.892 cĭng gŏ̤ · dâ̤ 29 miàng |
| Huó-bê |
Euro (€) (EUR) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+1 (CET) |
| • Hâ-lêng-sì (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm/yyyy yyyy-mm-dd (AD) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+39 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
IT |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.it |

**É-dâi-lé** (意大利, É-dâi-lé-ngṳ̄: *Italia*) hĕ̤k-chiā hô̤ có̤ **ngiê-dâi-lé** (義大利), sê sié-gāi huák-dăk gì gĕ̤ng-ngiĕk-huá guók-gă. Ĭ ôi-dé diŏh Nàng-ĕu, sê Ĕu-mèng gì sìng-uòng-guók.

## 外部鏈接

* Carlo Biotti
# Háng-cê Ùng-huá-kuŏng

Háng-cê Ùng-huá-kuŏng gì dê-huŏng
**Háng-cê Ùng-huá-kuŏng** iâ hô̤ lā̤ **Dĕ̤ng Ā Ùng-huá-kuŏng**, **Ṳ̀-gă Ùng-huá-kuŏng**, hĕ̤k-ciā **Dê̤ṳ Ùng-huá-huŏng**, sê siŏh ciáh găk lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng sāi ùng-ngiòng-ùng có̤ guŏng-huŏng cṳ̆-méng ngṳ̄-ngiòng, sáng Ṳ̀-gă sṳ̆-siōng, siăh buông sèng-âu sāi dê̤ṳ gì siŏh ciáh ùng-huá-kuŏng. Ék-buăng cī Dṳ̆ng-guók, Dài-uăng, Nĭk-buōng, Dièu-siēng gâe̤ng Uŏk-nàng.
# Sī

**Sī** (死) sê gâe̤ng uăk siŏng-dó̤i gì sĕng-mêng hiêng-chiông, sê cī mì-tì sĕng-ŭk-tā̤ uăk gì sū-iū sĕng-ŭk-hŏk gŭng-nèng ciòng-buô īng-giū dìng-cī.

Găk iā sâ̤ gì ùng-huá diē-sié, nè̤ng dŭ mâ̤ é̤ṳ tì gáu ciā sṳ̀. Chiông Hók-ciŭ-uâ diē-sié, ciŏng sī dĕk-lìng-é kĕk siŏng-huāng é-séu gì sṳ̀ „sĕng“ (生) lì tá̤. Gó ô, „táung-kuàng“ (褪環) ciā sṳ̀ iâ ô sī gì é-séu, ciā sṳ̀ ô nék-giāng dái ché̤ṳ-kă̤ nè̤ng gì séng-cék.
# Bō̤-siŏh

Bō̤-siŏh
**Bō̤-siŏh** (寶石) sê cī siŏh lôi â̤ sāi gák kŭi lì pău-guŏng gì siŏh, ék-buăng bī-gáu ngâing, iông-sék iā bī-gáu cóng.

Bō̤-siŏh ô è̤ng-bō̤-siŏh, làng-bō̤-siŏh, liŏh-bō̤-siŏh, cōng, nguŏh dēng dēng.
# Ìng-mā-cô̤

Ìng-mā-cô̤
**Ìng-mā-cô̤**, iâ hô̤ lā̤ **Siâ-chiū-cô̤** (射手座), sê Uòng-dô̤ Sĕk-nê Sĭng-cô̤ dâi-dŏng gì siŏh ciáh sĭng-cô̤, diŏh Giék-giāng-cô̤ gâe̤ng Săng-iòng-cô̤ cĭ-găng.

## Gái káng

* Ìng-mā-gṳ̆ng
# Gregorius Lĭk-huák

**Gregorius Lĭk-huák**, iâ hô̤ lā̤ **gŭng-lĭk** (公曆) hĕ̤k-ciā **să̤-lĭk** (西曆), sê É-dâi-lé nè̤ng Aloysius Lilius dó̤i Julius Lĭk-huák siŭ-gāi ī-hâiu, iù gáu-cŭng Gregorius 13-sié huák-buó gì siŏh cṳ̄ng lĭk-huák.
# Nàng Ó̤-ciŭ

|  |
| --- |
| **Nàng Ó̤-ciŭ** |
| —  **Ciŭ**  — |
| **South Australia** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Nàng Ó̤-ciŭ gì ôi-dé |
| Guók-gă
  |  Ó̤-ciŭ
 |
| siū-hū | Adelaide |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 1,043,514 km2 |
| **Ìng-kēu** (2018) |
|  - Dŭ-liāng | 1,742,744 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
1.7/km2 |

**Nàng Ó̤-ciŭ** (Ĭng-ngṳ̄: South Australia) hĕ̤k-ciā **Nàng Ó̤-dâi-lé-ā-ciŭ**, sê Ó̤-ciŭ gì siŏh ciáh ciŭ.
# Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄

**Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄** (匈牙利語) sê Ural ngṳ̄-hiê Ugria ngṳ̄-ciĕ gì siŏh cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Hṳ̆ng-ngà-lé gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Hṳ̆ng-ngà-lé-ngṳ̄ Wikipedia**
# Colorado

|  |
| --- |
| **Colorado** |
| —  **Ciŭ**  — |
| **State of Colorado** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Colorado gì ôi-dé |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Siū-hū | Denver |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 104,094 km2 |
| **Ìng-kēu** (2018) |
|  - Dŭ-liāng | 5,695,564 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
54.7/km2 |

**Colorado** sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.
# Mozambique

| Mozambique Gê̤ṳng-huò-guókRepública de Moçambique |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Guók-gŏ̤:** Pátria Amada "Chĭng-ái gì cū-guók"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Maputo |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Tsonga-ngṳ̄, Mwani-ngṳ̄, Chewa-ngṳ̄, Swahili-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ék-dōng iŭ-sié, buáng-cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Filipe Nyusi |
| • cūng-lī  |
Carlos Agostinho do Rosário |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Gê̤ṳng-huò-guók Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
801,590 km2 (309,500 sq mi) (dâ̤ 35 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
2.2 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié |
30,066,648 (dâ̤ 48 miàng) |
| • 2017 nièng puō-că |
27,909,798 |
| • Mĭk-dô̤ |
28.7/km2 (74.3/sq mi) (dâ̤ 178 miàng) |
| GDP (PPP) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$41.473 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$1,331 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2019 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$15.372 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$493 |
| Gini (2008 nièng) |  45.7 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.456 dă̤ · dâ̤ 181 miàng |
| Huó-bê |
Mozambique metical (MZN) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+2 (CAT) |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
cō̤ |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+258 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
MZ |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.mz |

**Mozambique** sê Hĭ-ciŭ dĕ̤ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Kyril cê-mō̤

Kyril cê-mō̤
**Kyril cê-mō̤** sê Slav guók-gă sāi gì siŏh cṳ̄ng cê-mō̤.

## Gĭ-buōng cê-mō̤

Kyril cê-mō̤ ô 29 ciáh gĭ-buōng gì cê-mō̤, muōi siŏh ciáh dŭ ô duâi-siā gâe̤ng siēu-siā 2 cṳ̄ng siā-huák:

Ék-buăng gì Kyril cê-mō̤| Ciáng-siā | sià-tā̤ | Miàng-cê | Tĕ̤k-ĭng (IPA) |
| --- | --- | --- | --- |
| А а | *А а* | A | /a/ |
| Б б | *Б б* | Be | /b/ |
| В в | *В в* | Ve | /v/ |
| Г г | *Г г* | Ge | /ɡ/ |
| Д д | *Д д* | De | /d/ |
| Е е | *Е е* | Ye | /je/, /ʲe/ |
| Ж ж | *Ж ж* | Zhe | ʒ |
| З з | *З з* | Ze | /z/ |
| И и | *И и* | I | /i/, /ʲi/ |
| Й й | *Й й* | Dōi I | /j/ |
| К к | *К к* | Ka | /k/ |
| Л л | *Л л* | El | /l/ |
| М м | *М м* | Em | m |
| Н н | *Н н* | En | /n/ |
| О о | *О о* | O | /o/ |
| П п | *П п* | Pe | /p/ |
| Р р | *Р р* | Er | /r/ |
| С с | *С с* | Es | /s/ |
| Т т | *Т т* | Te | /t/ |
| У у | *У у* | U | /u/ |
| Ф ф | *Ф ф* | Ef | /f/ |
| Х х | *Х х* | Kha | x |
| Ц ц | *Ц ц* | Tse | ts (t͡s) |
| Ч ч | *Ч ч* | Che | tʃ (t͡ʃ) |
| Ш ш | *Ш ш* | Sha | ʃ |
| Щ щ | *Щ щ* | Shcha, Shta | /ʃtʃ/, ɕː, /ʃt/ |
| Ь ь | *Ь ь* | Niōng-ĭng hù-hô̤ hĕ̤k-ciā Siēu yer | ʲ |
| Ю ю | *Ю ю* | Yu | /ju/, /ʲu/ |
| Я я | *Я я* | Ya | /ja/, /ʲa/ |