Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Nièng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Nièng** (年) sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, chă-bók-dŏ̤ siŏng-dŏng dê-giù ièng tái-iòng chiŏ-chiŏ siŏh kuàng gì siŏh ciáh ciŭ-gĭ.
# Dê-giù

Dê-giù

**Dê-giù**(地球, hù-hô̤: ) sê tái-iòng-hiê gì dâ̤ săng lăk giàng-sĭng, sê nè̤ng gì gă-huòng, iâ sê gáu gĭng-dáng dêu sū káuk-nêng gì mì-ék siŏh lăk ô sĕng-miâng gì sĭng-giù. Kuŏ-hŏk ngiēng-géu hiēng-sê, dê-giù găk dâi-mō̤ 47 é nièng sèng hìng-siàng. Nguŏk sê dê-giù gì ôi-sĭng.

## Ŭk-lī giék-gáiu

Dê-giù â̤ buŏng có̤ ô sâ̤ cèng: duâi-ké-cèng, cūi-cèng, dê-káe̤k, dê-mâng gâe̤ng dê-hŏk. Dê-giù biēu-méng â-dā̤ gì buô-hông cê̤ṳ ngiê gáu diē cūng-kuāng buŏng:

* 0 - 60 km: Ngàng-sĭk-cèng (*Lithosphere*)
* 0 - 35 km: Dê-káe̤k (*Crust*)
* 35 - 2890 km: Dê-mâng (*Mantle*)
* 100 - 700 km: Ngàng-liù-cèng (*Asthenosphere*)
* 2890 - 6378 km: Dê-hŏk (*Core*)

## Dê-giù găk tái-iòng-hiê

Dê-giù cê̤ṳ-duōng siŏh kuàng gì sì-găng sê 23 dēng-cṳ̆ng 56 hŭng-cṳ̆ng 4.091 miēu, cī dâung sì-găng hô̤ lō̤ "diâng-sĭng-nĭk" (*sidereal day*). Dê-giù kuàng Nĭk-tàu siŏh kuàng gì sì-găng sê 365.2564 diâng-sĭng-nĭk. Téng dê-giù báe̤k-gék ché̤ṳ dê-giù, dê-giù cê̤ṳ-duōng, dê-giù kuàng Nĭk-tàu, ī-gĭk nguŏk kuàng dê-giù gì huŏng-hióng dŭ sê huāng-sì-cĕng.

## Dê-lī

Dê-giù biēu-méng 70.8% sê cūi, 29.2% sê dê.

Dê-giù sê ṳ̄-dêu dṳ̆ng ī-gĭng báik-duòng gì mì-ék siŏh lăk ô sĕng-miâng gì sĭng-giù. Dê-giù gà̤-dēng gì sĕng-ŭk cū siàng "sĕng-ŭk-cèng" (*biosphere*), téng 35 é nièng sèng kăi-sṳ̄ céng-huá.

Dê-giù gáuk dó̤i ké-hâiu chă-biék cĭng duâi. Gék-dê céng, chiáh-dô iĕk, gáung-ṳ̄-liông ô gì dê-huŏng mūi nièng iā sâ̤ mī, ô gì dê-huŏng siŏh hò̤-mī dŭ mâ̤ gáu. Hāi-iòng diē-sié gì iòng-liù cĭng dê̤ṳng-iéu, ĭ â̤ ciŏng chiáh-dô dê-kṳ̆ gì iĕk-liông dái gáu gék-dê.

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# Lā̤-bái-ék

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Lā̤-bái-ék** (禮拜一) iâ hô̤ lā̤ **bái-ék** (拜一), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī lā̤-bái gâe̤ng bái-nê dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-ék gô-dā̤ hô̤ lā̤ **nguŏk-iêu-nĭk** (月曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-ék cháung-cáuk chók cāi-tàu gâe̤ng màng-buŏ. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

> *3Siông-dá̤ gōng: "Diŏh ô guŏng." Cêu ô guŏng. 4Siông-dá̤ káng ciā guŏng sê hō̤. Siōng-dá̤ hŭng-biék guŏng gâe̤ng áng. 5Ciā guŏng Siông-dá̤ giéu lō̤ Nĭk-dŏng, áng giéu lō̤ Màng-buŏ. Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê siŏh nĭk.*
>
>
# Lā̤-bái-nê

**Lā̤-bái-nê**(禮拜二) iâ hô̤ lā̤ **bái-nê**(拜二), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-ék gâe̤ng bái-săng dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-nê gô-dā̤ hô̤ lā̤ **huōi-iêu-nĭk**(火曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-nê cháung-cáuk chók kŭng-ké (tiĕng) gâe̤ng cūi. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

> *6Siông-dá̤ gōng: "Cūi dṳ̆ng diŏh ô kĕ̤ng-ké, â̤ buŏng kŭi siông â gì cūi." 7Siông-dá̤ cô̤ ciā kĕ̤ng-ké, lièng hŭng-biék siông â gì cūi. Cêu ô ciŏng-uâng. 8Ciā kĕ̤ng-ké Siông-dá̤ giéu lō̤ Tiĕng. Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ nê nĭk.*
>
>
# Lā̤-bái-săng

**Lā̤-bái-săng** (禮拜三) iâ hô̤ lā̤ **bái-săng** (拜三), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-nê gâe̤ng bái-sé dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-săng gô-dā̤ hô̤ lā̤ **cūi-iêu-nĭk** (水曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-săng ciŏng cūi cê̤ṳ diŏh siŏh dŏi, buŏng chók lṳ̆k-dê gâe̤ng hāi-iòng; bô cháung-cáuk chók gáuk cṳ̄ng sĭk-ŭk. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

> *9Siông-dá̤ gōng: "Tiĕng â gì cūi diŏh cê̤ṳ siŏh ôi-ché̤ṳ, ciā dă tù iâ diŏh hiêng chók." Cêu ô ciŏng-uâng. 10Ciā dă tù Siông-dá̤ giéu lō̤ Dê, cê̤ṳ siŏh-dŏi gì cūi giéu lō̤ Hāi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.11Siông-dá̤ gōng: "Dê diŏh săng chāu, lièng giék cī gì chái, gâe̤ng giék guōi-cī gì chéu, guōi-cī diē-sié ô hŏk, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi lŏ̤h dê siông." Cêu ô ciŏng-uâng.12Dê cêu săng chāu gâe̤ng â̤ giék cī gì chái, lièng giék guōi-cī gì chéu, guōi-cī diē-sié ô hŏk, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.13Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ săng nĭk.*
>
>
# Lā̤-bái-sé

**Lā̤-bái-sé** (禮拜四) iâ hô̤ lā̤ **bái-sé** (拜四), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-săng gâe̤ng bái-ngô dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **mŭk-iêu-nĭk** (木曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-sé cháung-cáuk chók nĭk-tàu, nguŏk gâe̤ng tiĕng gà̤-lēng gì gáuk cṳ̄ng sĭng-sĭng. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

> *14Siông-dá̤ gōng: "Tiĕng siông diŏh ô săng guŏng hiêng chók, hŭng-biék nĭk-dŏng màng-buŏ, diâng sé̤ṳ sì, gé nièng nĭk. 15Ciă guŏng diŏh tiĕng-dīng â̤ ciéu lŏ̤h dê lā̤." Cêu ô ciŏng-uâng.16Siông-dá̤ cô̤ lâng ciáh duâi guŏng: duâi gì guāng nĭk-dŏng, sá̤ gì guāng màng-buŏ; iâ cô̤ hṳ̄ sâ̤ gì sĭng.17Siông-dá̤ bà̤-buó ciă guŏng diŏh tiĕng siông, ciéu lŏ̤h dê lā̤.18Â̤ guāng-lī nĭk màng, hŭng-biék guŏng áng. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.19Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ sé nĭk.*
>
>
# Lā̤-bái-ngô

**Lā̤-bái-ngô** (禮拜五) iâ hô̤ lā̤ **bái-ngô** (拜五), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-sé gâe̤ng bái-lĕ̤k dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **gĭng-iêu-nĭk** (金曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-ngô cháung-cáuk chók gáuk cṳ̄ng dông-ŭk. «Séng-gĭng» „Cháung-sié-gé“ gì tàu siŏh ciŏng sê ciŏng-uâng gōng gì:

> *20Siông-dá̤ gōng: "Cūi diŏh săng cêng sâ̤ ô uăk-miâng â̤ dêng-dâe̤ng gì nó̤h, iâ diŏh ô cēu buŏi lŏ̤h tiĕng dŏng kĕ̤ng-ké lā̤."21Siông-dá̤ cêu cháung-cô̤ duâi ngṳ̀, lièng cūi diē sū săng gáuk cṳ̄ng â̤ dêng-dâe̤ng uăk gì nó̤h, dŭ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi, gâe̤ng gáuk cṳ̄ng buŏi cēu iâ bìng ĭ cṳ̄ng-lôi. Siông-dá̤ káng ciŏng-uâng sê hō̤.22Siông-dá̤ cé̤ṳk-hók ĭ, gōng: "Diŏh sĕng-ṳ̆k cêng sâ̤, chṳ̆ng-muāng lŏ̤h gáuk hāi hṳ̄ diē, cēu iâ diŏh sĕng-ṳ̆k cêng sâ̤ lŏ̤h dê lā̤."23Ô màng-buŏ, ô nĭk-dŏng, cuòi sê dâ̤ ngô nĭk.*
>
>

Ià-sŭ diŏh cī nĭk sêu nâng, gó-chṳ̄ sáng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng giéng-gáe̤k bái-ngô mâ̤ hō̤. Sáng Ĭ-sṳ̆-làng-gáu gì diŏh găk cī nĭk có̤ lā̤-bái.
# Lā̤-bái-lĕ̤k

**Lā̤-bái-lĕ̤k** (禮拜六) iâ hô̤ lā̤ **bái-lĕ̤k** (拜六), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-ngô gâe̤ng lā̤-bái dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk.

Bái-sé gô-dā̤ hô̤ lā̤ **tù-iêu-nĭk** (土曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Găk gĭ-dók-gáu gì ùng-huá diē-sié, siông-dá̤ diŏh bái-lĕ̤k áng cê-gă gì hìng-chiông cháung-cáuk chók nè̤ng.
# Lā̤-bái-nĭk

**Lā̤-bái-nĭk** (禮拜日) iâ hô̤ lā̤ **lā̤-bái** (禮拜), sê siŏh sĭng-gĭ dâi-dŏng gì siŏh nĭk, cī bái-lĕ̤k gâe̤ng bái-ék dâi-dŏng gì hī siŏh nĭk, sáng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng iâ gó ĭ **ciō-nĭk** (主日).

Lā̤-bái gô-dā̤ hô̤ lā̤ **nĭk-iêu-nĭk** (日曜日), gĭng-dáng Nĭk-buōng gâe̤ng Dièu-siēng gó sê ciŏng-uâng gó gì.

Séng gĭ-dók-gáu gì nè̤ng diŏh găk cī nĭk kó̤ gáu-dòng có̤ lā̤-bái.
# Dēng-cṳ̆ng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Dēng-cṳ̆ng** (點鐘) iâ hô̤ lā̤ **siēu-sì** (小時), sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi. Siŏh nĭk ô 24 dēng-cṳ̆ng.

Gô-dā̤ Dĕ̤ng Ā ciŏng siŏh nĭk buŏng 12 ciáh sì-sìng, siŏh ciáh sì-sìng siŏng-dŏng gĭng-dáng gì 2 ciáh dēng-cṳ̆ng.
# Lā̤-bái (sì-găng dăng-ôi)

**Lā̤-bái** (禮拜), iâ hô̤ lā̤ **sĭng-gĭ** (星期), sê siŏh ciáh sì-găng dăng-ôi, muōi siŏh lā̤-bái ô 7 gĕ̤ng, ciā 7 gĕ̤ng hô̤ lā̤ bái-ék, bái-nê, bái-săng, bái-sé, bái-ngô, bái-lĕ̤k gâe̤ng lā̤-bái.
# Màng-buŏ

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Màng-buŏ
**Màng-buŏ** (暝晡) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu lŏk-săng gì hī siŏh dâung sì-găng.

Màng-buŏ siăh gì hī siŏh dáung buông hô̤ lā̤ siăh-màng (食暝), màng-buŏ kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-màng (睏暝) hĕ̤k-ciā hiók-màng (歇睏).
# Wiktionary

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Wiktionary gì Ĭng-ùng dù-biĕu.
**Wiktionary** (*Wiki Sṳ̀-diēng*) sê Wikimedia gì gĕ̤ng-tiàng cĭ ék. Ĭ gì mŭk-biĕu sê cháung-gióng siŏh buô gĭ-ṳ̀ sū-iū ngṳ̄-ngiòng gì uōng-duô sṳ̀-diēng. Ciā hâung-mŭk cê̤ṳ 2002 nièng 12 nguŏk 12 hô̤ kăi-sṳ̄ ông-hèng. Wiktionary gâe̤ng Wikipedia gì chă-biék sê, Wiktionary mò̤ gāi-sék cê sṳ̀ gì ùng-huá buôi-gīng, ùng-huá é-ngiê dēng-dēng.

## Nguôi-buô lièng-giék

* Wiktionary
# Lĭk-huák

**Lĭk-huák** (曆法) iâ hô̤ lā̤ **lĭk** (曆), sê kĕk nièng, nguŏk, nĭk dēng dēng gì sì-găng dăng-ôi lì gié-sáung sì-găng gì siŏh cṳ̄ng huŏng-huák.

Lĭk-huák â̤ dé̤ṳng buōng iòng-lĭk, ĭng-lĭk gâe̤ng ĭng-iòng-lĭk săng cṳ̄ng. Gĭng-dáng guók-cié tŭng-ê̤ṳng gì Gregorius Lĭk-huák (iâ hô̤ lā̤ gŭng-lĭk hĕ̤k-ciā să̤-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng iòng-lĭk; Ĭ-sṳ̆-làng-lĭk sê siŏh cṳ̄ng ĭng-lĭk; Dĕ̤ng Ā diòng-tūng gì nùng-lĭk (iâ hô̤ lā̤ gô-lĭk) sê siŏh cṳ̄ng ĭng-iòng-lĭk.
# Nĭk-dŏng

4 nguŏk 2 hô̤ 13:00 (UT) gì nĭk-dŏng
**Nĭk-dŏng** (日中), bô hô̤ lā̤ **Nĭk-dáu** (日晝) gâe̤ng **Â-dáu-giāng** (下晝囝), sê siŏh bĭh sì-găng kái-niêng, cī siŏh nĭk dâi-dŏng téng nĭk-tàu ciáh chók-hiêng gáu nĭk-tàu lŏk-săng gì hī siŏh dáung sì-găng.

## Gái Ché̤ṳ

* Tiĕng-dàng-băh (天彈白)
* Cā-tàu (早頭)
* Â-dáu (下晝)
* Buáng-buŏ (半晡)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Nĭk-dŏng** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |
# Cā-tàu

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Cā-tàu
**Cā-tàu** (早頭, Hók-ciŭ chê-kṳ̆ gâe̤ng Mìng-âu nè̤ng tĕ̤k „**cāi-tàu**“) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu ciáh chók-hiêng gì hī siŏh dáung sì-găng hô-gê̤ṳng, ék-buăng cī 10 dēng-cṳ̆ng cĭ sèng.

Cā-tàu siăh buông hô̤ lā̤ siăh-cā (食早).
# Buáng-buŏ

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Guōng-ciŭ gì buáng-buŏ
**Buáng-buŏ** (半晡) sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng nĭk-tàu ciŏng-buóh lŏk-săng gì hī siŏh dâung sì-găng.

## Gái Ché̤ṳ

* Màng-buŏ (暝晡)
* Â-dáu (下晝)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Buáng-buŏ** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |
# Sĕng-mêng

**Sĕng-mêng** (生命) iâ hô̤ lā̤ **uăk-miâng** (活命), sê cī siŏh lôi ô ūng-dêng gì ŭk-cék gâe̤ng nèng-liông dâi-siâ hiêng-chiông, â̤ huòi-éng ché̤ṳ-gék, ô bâing-huák cê-gă hô-cié cê-gă (huàng-sĭk) gì buáng kŭi-huóng ŭk-cék hiê-tūng.
# Gié-cáik

Gié-cáik
**Gié-cáik** (季節) , bô hô̤ lā̤ **Gié** (季). Siŏh nièng dâi-dŏng â̤ dé̤ṳng buŏng sé bĭh gié-cáik：chŭng-tiĕng, iĕk-tiĕng, chiŭ-tiĕng gâe̤ng dĕ̤ng-tiĕng.

## Gái ché̤ṳ

* Cáik-ké (節氣)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Gié-cáik** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |
# Nguŏk-giù

Iù dê-giù gì báe̤k-gĭk káng-giéng gì muāng-nguŏk
**Nguŏk-giù** (月球), iâ hô̤ lā̤ **nguŏk** (月; hù-hô̤: ), sê dê-giù mì-ék siŏh ciáh tiĕng-iòng gì ôi-sĭng, iâ sê Tái-iòng-hiê diē-sié dâ̤ 5 duâi gì ôi-sĭng. Nguŏk-giù iâ sê mì-ék siŏh ciáh ô ìng-lôi dĕng-lṳ̆k guó gì dê-nguôi sĭng-giù.

Nguŏk-giù găk gô-dā̤ Dṳ̆ng-guók iâ hô̤ lā̤ **tái-ĭng** (太陰). Dṳ̆ng-guók ùng-huá diē-sié ô iā sâ̤ gâe̤ng nguŏk ô găng-guó gì diòng-tūng, cáik-nĭk gâe̤ng ùng-hŏk cáuk-pīng. Găk Hók-ciŭ mìng-ièu diē-sié, Nguŏk-giù hô̤ lā̤ **nguŏk-ciā** (月姐), **nguŏk-nā̤** (月奶).

| Tái-iòng-hiê |
| --- |
|  |
| **Diâng-sĭng**: | Nĭk-tàu |
| **Giàng-sĭng**: | Cūi-sĭng · Gĭng-sĭng · Dê-giù · Huōi-sĭng · Mŭk-sĭng · Tū-sĭng · Tiĕng-uòng-sĭng · Hāi-uòng-sĭng |
| **Ā̤-giàng-sĭng**: | Ceres · Mìng-uòng-sĭng · Haumea · Makemake · Eris |
| **Ôi-sĭng**: | Nguŏk· Huōi-sĭng gì · Mŭk-sĭng gì · Tū-sĭng gì · Tiĕng-uòng-sĭng gì · Hāi-uòng-sĭng gì |
| **Chēng-chiū-sĭng**: | Halley Chēng-chiū-sĭng · Encke Chēng-chiū-sĭng |
| **Gì-tă**: | Siēu-giàng-sĭng-dâi· Kuiper-dâi · Scattered disc · Oort-hùng |
# Puái-dáu

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Puái-dáu** (破晝) iâ hô̤ lā̤ **ciáng-ngū** (正午), **dŏng-ngū** (當午), **dṳ̆ng-ngū** (中午), sê cī siŏh nĭk dâi-dŏng 12 dēng hī siŏh dēng-cṳ̆ng.

Dṳ̆ng-ngū siăh gì hī siŏh dáung buông hô̤ lā̤ siăh-dáu (食晝), dṳ̆ng-ngū kó̤-káung hô̤ lā̤ káung-dáu (睏晝) hĕ̤k-ciā hiók-dáu (歇晝).
# Tiĕng-ùng

**Tiĕng-ùng** (天文) sê siŏh cṳ̄ng ciŏng-muòng guăng-chă ngiēng-géu ṳ̄-dêu dâi-dŏng tiĕng-tā̤ gì hŏk-kuŏ.

## Gái Káng

### Tiĕng-ùng-hŏk (天文學)

* Tiĕng-ùng Cháik-liòng-hŏk (天文測量學)
* Tiĕng-ùng Ŭk-lī-hŏk (天文物理學)
* Tiĕng-ùng Huá-hŏk (天文化學)
* Tiĕng-ùng Sĕng-ŭk-hŏk (天文生物學)
* Giàng-sĭng Dê-cék-hŏk (行星地質學)
* Tiĕng-tā̤ Lĭk-hŏk (天體力學)
* Giàng-sĭng Kuŏ-hŏk (行星科學)
* Tái-iòng Ŭk-lī-hŏk (太陽物理學)
* Tái-iòng Huá-hŏk (太陽化學)

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# Diêng-nō̤

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Diêng-nō̤
**Diêng-nō̤** (電腦) iâ hô̤ lā̤ **gié-sáung-gĭ** (計算機), sê hiêng-dâi gì siŏh cṳ̄ng iā gŏ̤-ngék gì diêng-ké, có̤i cā sê dò̤ lā̤ dŏng gé-sáung-ké sāi gì, gáu-muōi-lāu hiêng-câi huák-diēng iā ká̤, â̤ dé̤ṳng có̤ iā sâ̤ dâi-gié.