Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Giĕ-huâng kóng-cié

**Giĕ-huâng kóng-cié** (規範控制) iâ hô̤ lā̤ **guòng-ŭi kóng-cié** (權威控制), sī dù-cṳ̆ séng-sék-hŏk diē-sié cīng-lī dù-cṳ̆-guāng mŭk-liŏh gâe̤ng mŭk-liŏh séng-sék gì huŏng-sék, niông siŏh-iông gì ciō-dà̤ sāi siŏh-iông gâe̤ng mì-ék gì biĕu-dà̤. Cī biĕu-dà̤ guáng-tiék gó̤-lòng ciáh só-gé̤ṳ-kó, bêng-chiā â̤ gâe̤ng gì-tă gău-chă īng-ê̤ṳng gì só-gé̤ṳ-kó puói-hăk gĕ̤ng-cáuk. Muōi siŏh ciáh biĕu-dà̤ gāng-dăng gì biĕu-mìng éng-ê̤ṳng huâng-ùi gâe̤ng huŏng-huák, gó-chṳ̄ dù-cṳ̆-guāng gì gĕ̤ng-cáuk ìng-uòng guāng-lī huŏng-biêng, ngiēng-giú ìng-uòng ngiēng-giú iâ huŏng-biêng.
# Wikipedia

Wikipedia gì dù-biĕu.
**Wikipedia**, iâ hô̤ lō̤ **Wiki Báik-kuŏ** (Wiki百科) sê 1 buô uōng-lŏk báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆, găk 2001 nièng 1 nguŏk 15 hô̤ sìng-lĭk. Ĭ gì mŭk-dék sê gióng-lĭk 1 buô uòng-cuòng cê̤ṳ-iù, miēng-hié, dŏ̤-ngṳ̄ gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆. Wikipedia ôi cêng sâ̤ nè̤ng tì-gṳ̆ng dĭ-sék gâe̤ng chăng-kō̤ cṳ̆-lâu. Ĭ gâe̤ng ék-buăng gì báik-kuŏ-ciòng-cṳ̆ có̤i duâi gì chă-biék cêu sê cuòng sié-gái giĕng-dṳ̆k nè̤ng dŭ â̤-sāi lì Wikipedia piĕng-siā, siŭ-gāi, tō̤-lâung ùng-ciŏng, gó-chṳ̄ ĭ gì cṳ̆-nguòng sê dék hŭng-hô gì.

Wikipedia ciō hŭk-ô-ké diŏh Mī-guók, bê-ê̤ṳng gì hŭk-ô-ké diŏh Hò̤-làng gâe̤ng Hàng-guók.

## Bàng-uâ Wikipedia

**Bàng-uâ Wikipedia** sê sāi Hók-ciŭ-uâ Bàng-uâ-cê gâe̤ng Hók-ciŭ-uâ Háng-cê siā gì Wikipedia bēng-buōng. Ĭ diŏh 2006 nièng 9 nguŏk 30 hô̤ sìng-lĭk, gáu gĭng-dáng dêu tūng-biáng ô 16,725 piĕng dèu-mĕ̤k.

## Chăng-kō̤

* Wikimedia
* Wiki
* GNU Cê̤ṳ-iù Ùng-giông Hṳ̄-kō̤-cṳ̆

## Nguôi-buô lièng-giék

* Wikipedia cuō câng
# Dê-lī cô̤-biĕu hiê-tūng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

**Dê-lī cô̤-biĕu hiê-tūng** sê iù gĭng-dô gâe̤ng ūi-dô cū-siàng gì cô̤-biĕu-hiê, bô hô̤ lā̤ **gĭng-ūi-dô** (經緯度).
# Lá-dĭng-ngṳ̄

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

370 nièng siā gì Lá-dĭng-ùng Séng-gĭng, Iók-hâng Hók-ĭng 16:23-30
**Lá-dĭng-ngṳ̄** (*lingua Latīna*) sê gū-cā sèng-hâiu gì siŏh cṳ̄ng Éng-Ĕu ngṳ̄-ngiòng, tŭng-hèng diŏh Lò̤-mā Uòng-guók, Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók gâe̤ng Lò̤-mā Dá̤-guók. Puâng lā̤ Lò̤-mā gŭng-dôi gì ū-lĭk cĭng-hŭk, Lá-dĭng-ngṳ̄ iâ iòng-tuóng gáu dó̤i Ĕu-ciŭ, Dê-dṳ̆ng-hāi duâi-buô-hông dê-kṳ̆, ī-hâiu găk Huák-guók, É-dâi-lé, Lò̤-mā-nà̤-ā, Ĭ-bī-lé-ā buáng-dō̤ buŏng-huá, mâing-mâing iēng-biéng có̤ gĭng-dáng-nĭk gì Huák-ngṳ̄, É-dâi-lé-ngṳ̄, Lò̤-mā-nà̤-ā-ngṳ̄, Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Buò-dò̤-ngà-ngṳ̄ dēng-dēng ngṳ̄-ngiòng. Să̤ Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng hâiu, Lò̤-mā Tiĕng-cuō-gáu ciŏng Lá-dĭng-ngṳ̄ bō̤-liù có̤ gáu-huôi gì guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng, iâ sê Să̤-huŏng sié-gái gŏ̤-ngék dĭ-sék-hông-cṳ̄ gì tŭng-ê̤ṳng ngṳ̄-ngiòng. Ék-dĭk gáu 17 sié-gī, Lá-dĭng-ngṳ̄ dŭ sê Ĕu-ciŭ gáuk guók gì kuŏ-hŏk gâe̤ng hŏk-sŭk gì guók-cié ngṳ̄-ngiòng. Lá-dĭng-ngṳ̄ dó̤i Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng ô sāng-sĕng cêng-·gó̤ chĭng-uōng gì īng-hiōng. Chiông Ĭng-ngṳ̄, chŭi-iòng ĭ gì ngṳ̄-huák cuō-iéu sê Gé-ī-màng-ngṳ̄, dáng-sê iâ cióh diē cêng sâ̤ Lá-dĭng-ngṳ̄ gì sṳ̀. Ô gūng-gié, 60% gì Ĭng-ùng dăng-sṳ̀ ô Lá-dĭng-ngṳ̄ sṳ̀-gṳ̆ng (duâi-buô-hông sê gĭng-guó Huák-ngṳ̄).

Ĭng-ngṳ̄ Wikibooks ô guăng-ṳ̀ **Lá-dĭng-ngṳ̄** gì kuó-buōng.

Wikipedia
Wikipedia ô cī cṳ̄ng ngṳ̄-ngiòng gì bēng-buōng:
**Lá-dĭng-ngṳ̄ Wikipedia**
# Guók-gă

*"**Guók-gă**" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "**國家**", dók cŭ-uái.*
**Guók-gă** (國家) găk dê-lī-hŏk gâe̤ng céng-dê-hŏk gà̤-dēng gì dêng-ngiê sê „1 piéng dê-lī liāng-tū“. Sṳ̀-diēng gà̤-dēng iòng-dŏng-diè â̤ dêng-ngiê có̤: „siŏh ciáh nè̤ng chók-sié, buók-duâi, sĕng-uăk gì tū-dê; siŏh ciáh céng-dê-tā̤ hĕ̤k-ciā mìng-cŭk gì liāng-tū“.

## Gâe̤ng Să̤-huŏng kái-niêng gì chă-biék

Să̤-huŏng ngṳ̄-ngiòng diē-sié biēu-dăk Háng-ngṳ̄ guók-gă kái-niêng gì sṳ̀ ng-nié 1 bih. O̤h Ĭng-ngṳ̄ liông, ô „*country*“, „*state*“ gâe̤ng „*nation*“. Gāng-dăng gōng, „*country*“ sê dê-lī-séng gì, „*state*“ sê céng-dê-séng gì, „*nation*“ sê ùng-huá gâe̤ng mìng-cŭk-séng gì.

Duâi-buô-hông céng-hū ôi lāu bō̤-céng ĭ ìng-mìng guók-gă nêng-dùng gì tūng-ék, dé̤ṳng-é „*nation-state*“ gì kái-niêng. Bī-ê̤ṳ chiông Dṳ̆ng-guók céng-hū cêu siŏng-diòng sū-iū Dṳ̆ng-guók-nè̤ng dŭ sṳ̆k Dṳ̆ng-huà mìng-cŭk. Dáng-sê ĭng-ôi lĭk-sṳ̄ gâe̤ng hiêng-dâi iè-mìng gì nguòng-ĭng, iù cṳ̄ng-cŭk hiĕk-tūng uòng-ciòng siŏh-iông gì nè̤ng cū-siàng gì guók-gă sĭk-cié mò̤ còng-câi.

## Chăng-kō̤

* Guók-gă liĕk-dăng
# Hamilton Gông (Ohio)

|  |
| --- |
| **Hamilton Gông** |
| —  **Gông**  — |
| Hamilton County, Ohio |
| Hamilton Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Ohio
 |
| Uōng-câng | www.hamilton-co.org |

**Hamilton Gông** (Ĭng-ngṳ̄: *Hamilton County*) sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
# Mìng-ciō-dōng (Mī-guók)

| Mìng-ciō-dōng |
| --- |
| Democratic Party |
|  |
| Ciō-sĭk |
Jaime Harrison (SC) |
| Gióng-lĭk-ciā |
Andrew Jackson Martin Van Buren |
| Gióng-lĭk |
1828 nièng 1 nguŏk 8 hô̤​ (1828-01-08)  |
| Cĭ-sèng |
Democratic-Republican Party |
| Cūng-buô |  Mī-guók Washington, D.C. |
| Dōng-uòng  (2021) |  48,517,845 |
| Ngàng-sáik |      làng-sáik |
| Chăng-ngiê-iêng | 48 / 100 |
| Cé̤ṳng-ngiê-iêng | 221 / 435 |
| Ciŭ-diōng | 23 / 50 |
| Ciŭ chăng-ngiê-iêng | 861 / 1,972 |
| Ciŭ cé̤ṳng-ngiê-iêng | 2,438 / 5,411 |
| Hāi-ngôi liāng-tū cūng-dók | 3 / 5 |
| Hāi-ngôi liāng-tū chăng-ngiê-iêng | 31 / 97 |
| Hāi-ngôi liāng-tū cé̤ṳng-ngiê-iêng | 8 / 91 |
| Sōng-gṳ̄ biĕu-cé |
|  |
| Uōng-câng |
| www.democrats.org |

**Mìng-ciō-dōng** (民主黨, Ĭng-ngṳ̄: Democratic Party) sê Mī-guók gì siŏh ciáh céng-dōng, iâ sê Mī-guók có̤i duâi gì 2 ciáh céng-dōng cĭ ék (gó ô siŏh ciáh sê Gê̤ṳng-huò-dōng). 1792 nièng, iù Andrew Jackson sìng-lĭk.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu
# Kentucky

|  |
| --- |
| **Kentucky** |
| —  **Ciŭ**  — |
| **Commonwealth of Kentucky** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Kentucky gì ôi-dé |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Siū-hū | Frankfort |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 40,408 km2 |
| **Ìng-kēu** (2018) |
|  - Dŭ-liāng | 4,468,402 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
110.6/km2 |

**Kentucky** sê Mī-guók gì siŏh ciáh ciŭ.
# Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók

Sèng 44 nièng gì Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók
**Lò̤-mā Gê̤ṳng-huò-guók** (Lá-dĭng-ngṳ̄: Res publica Romana), ciáng-sék guók-hô̤ hô̤ lā̤ **Nguòng-lō̤-iêng gâe̤ng Lò̤-mā Ìng-mìng** (Lá-dĭng-ngṳ̄: Senatus populusque Romanus), sê Gū Lò̤-mā lĭk-sṳ̄ gà̤-dēng gì siŏh ciáh gê̤ṳng-huò-guók, siū-dŭ diŏh Lò̤-mā. Sèng 27 nièng, ké̤ṳk Lò̤-mā Dá̤-guók chṳ̄-dâi.
# Philadelphia

|  |
| --- |
| **Philadelphia** |
| —  **Siàng-chê**  — |
| **City of Philadelphia** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Philadelphia |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
  | Pennsylvania
 |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 369.59 km2 |
| **Ìng-kēu** (2018) |
|  - Dŭ-liāng | 1,584,138 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
4,286.2/km2 |

**Philadelphia** sê Mī-guók Pennsylvania gì siŏh ciáh siàng-chê.
# Butler Gông (Ohio)

|  |
| --- |
| **Butler Gông** |
| —  **Gông**  — |
| Butler County, Ohio |
| Butler Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Ohio
 |
| Uōng-câng | www.butlercountyohio.org |

**Butler Gông** sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
# Erie Gông (Ohio)

|  |
| --- |
| **Erie Gông** |
| —  **Gông**  — |
| Erie County, Ohio |
| Erie Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Ohio
 |
| Uōng-câng | www.eriecounty.oh.gov |

**Erie Gông** sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
# Hardin Gông (Ohio)

|  |
| --- |
| **Hardin Gông** |
| —  **Gông**  — |
| Hardin County, Ohio |
| Hardin Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Ohio
 |
| Uōng-câng | www.hardinohio.org |

**Hardin Gông** (Ĭng-ngṳ̄: *Hardin County*) sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
# Trumbull Gông (Ohio)

|  |
| --- |
| **Trumbull Gông** |
| —  **Gông**  — |
| Trumbull County, Ohio |
| Trumbull Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Ohio
 |
| Uōng-câng | www.co.trumbull.oh.us |

**Trumbull Gông** (Ĭng-ngṳ̄: *Trumbull County*) sê Mī-guók Ohio gì siŏh ciáh gông.
# Denver

|  |
| --- |
| **Denver** |
| —  **Siàng-chê**  — |
| **City and County of Denver** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Gì** |  **Hŭi-ciŏng** |

 |
| Denver |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
  | Colorado
 |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 401.36 km2 |
| **Ìng-kēu** (2010) |
|  - Dŭ-liāng | 600,158 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
1,495.3/km2 |

**Denver** sê Mī-guók Colorado gì siŏh ciáh siàng-chê.
# LaRue Gông (Kentucky)

|  |
| --- |
| **LaRue Gông** |
| —  **Gông**  — |
| LaRue County, Kentucky |
| LaRue Gông gì ôi-dé |
| Guók-gă
 |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
 | Kentucky
 |
| Uōng-câng | www.laruecounty.org |

**LaRue Gông** (Ĭng-ngṳ̄: *LaRue County*) sê Mī-guók Kentucky gì siŏh ciáh gông.
# Calvin Coolidge

Calvin Coolidge, 1932
**Calvin Coolidge** (1872 nièng 7 nguŏk 4 hô̤ – 1933 nièng 1 nguŏk 5 hô̤) sê Mī-guók dâ̤ 30 êng cūng-tūng, 1923 nièng gáu 1929 nièng câi-êng.
# Ciĕ-gă-gŏ̤

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

|  |
| --- |
| **Ciĕ-gă-gŏ̤** |
| —  **Siàng-chê**  — |
| **City of Chicago** |
|  |
|

|  |
| --- |
|  **Gì** |

 |
| Ciĕ-gă-gŏ̤ |
| Guók-gă
  |  Mī-guók
 |
| Ciŭ
  | Illinois
 |
| Gông
  | Cook, DuPage
 |
| **Miêng-cék** |
|  - Dŭ-liāng
  | 589.56 km2 |
| **Ìng-kēu** (2010) |
|  - Dŭ-liāng | 2,695,598 nè̤ng |
|  - Mĭk-dô |
4,572.2/km2 |

**Ciĕ-gă-gŏ̤** (芝加哥) sê Mī-guók Illinois gì siŏh ciáh siàng-chê.

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu