Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 19 sié-gī

|  |  |
| --- | --- |
| **chiĕng-gī：** | 1 chiĕng-gī | **2 chiĕng-gī** | 3 chiĕng-gī |
| **sié-gī：** | 16 sié-gī | 17 sié-gī | 18 sié-gī | **19 sié-gī** | 20 sié-gī | 21 sié-gī | 22 sié-gī |
| **nièng-dâi：** | 1800 nièng-dâi | 1810 nièng-dâi | 1820 nièng-dâi | 1830 nièng-dâi | 1840 nièng-dâi | 1850 nièng-dâi | 1860 nièng-dâi | 1870 nièng-dâi | 1880 nièng-dâi | 1890 nièng-dâi |

**19 sié-gī** sê cī téng 1801 nièng 1 nguŏk 1 hô̤ kăi-sṳ̄, gáu 1900 nièng 12 nguŏk 31 hô̤ giék-sók gì siŏh ciáh sié-gī.

## Duâi dâi
# Sŭ-lièng

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| Sŭ-mì-ăi Siâ-huôi-ciō-ngiê Gê̤ṳng-huò-guók Lièng-mèngСоюз Советских Социалистических Республик |
| --- |
|
1922 nièng–1991 nièng |
|
gì

hŭi-ciŏng

 |
| **Gáik-ngiòng:**Пролетарии всех стран, соединяйтесь! "Ciòng sié-gái gì ù-sāng-ciā, diŏh tuàng-giék!" |
| **Guók-gŏ̤:** Guók-cié-gŏ̤ (1922－1944) Sŭ-lièng guók-gŏ̤ (1944－1977) State Anthem of The Union of Soviet Socialist RepublicsSŭ-lièng guók-gŏ̤ *(siŭ-gāi-bēng)* (1977－1991)  |
|  |
| Siū-dŭ |
Moskva |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
guók-gă lièng-mèng, siâ-huôi-ciō-ngiê, ék-dōng-cié |
|  |
| • 1922–1938  |
Mikhail Kalinin |
| • 1988–1991  |
Mikhail Gorbachev |
| Lĭk-sṳ̄ |   |
|  |
| • Gióng-lĭk  |
1922 nièng |
| • Gāi-tā̤  |
1991 nièng |
| Miêng-cék |
| 1938 |
22,403,000 km2 (8,650,000 sq mi) |
| 1970 |
22,402,200 km2 (8,649,500 sq mi) |
| Ìng-kēu |
|  |
| • 1938  |
170,467,186 |
| • 1970  |
241,720,134 |
| Huó-bê |
Sŭ-lièng ruble |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+7 |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.su |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **cĭ-sèng guók-gă** | **cĭ-âu guók-gă** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Sŭ-mì-ăi Ngò̤-lò̤-sṳ̆ |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Dŭk-lĭk Guók-gă Lièng-hăk-tā̤ |  |

 |

 |

**Sŭ-mì-ăi Siâ-huôi-ciō-ngiê Gê̤ṳng-huò-guók Lièng-mèng** (蘇維埃社會主義共和國聯盟, Ngò̤-lò̤-sṳ̆-ngṳ̄: Союз Советских Социалистических Республик), gāng-chĭng **Sŭ-lièng** (蘇聯), sê gô-dā̤ gì siŏh ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă, iâ sê sié-gái gà̤-lēng tàu ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă. Siū-dŭ sê Moskva.

1917 nièng, huák-sĕng Sék-nguŏk Gáik-mêng, Ngò̤-lò̤-sṳ̆ Gê̤ṳng-huò-guók ké̤ṳk siâ-huôi-ciō-ngiê-ciā tŭi-huăng, siŏh ciáh hô̤ lā̤ Sŭ-mì-ăi Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì guók-gă gióng-lĭk. 1922 nièng, gâe̤ng gūi ciáh siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă hăk-siŏh-dŏi. Sŭ-lièng cêu ciŏng-uâng sìng-lĭk lāu.

Chŭi-iòng gōng Sŭ-lièng cê-chĭng sê lièng-mèng, sĭk-cié gáuk ciáh guók-gă dŭ sê Ngò̤-lò̤-sṳ̆ gì hô-ṳ̀ng. Sŭ-lièng có̤ gì gié-hĕk gĭng-cá̤, dó̤i gì-tă gă-mèng-guók gì huák-diēng pó̤-huâi iā duâi. Gīng-dáng iā sâ̤ nguòng-lài gă-mèng-guók gì nè̤ng iā nô Ngò̤-lò̤-sṳ̆, cêu sê ĭng-ôi ciā nguòng-ĭng.

Sŭ-lièng diŏh Dâ̤ 2 ché̤ṳ Sié-gái Dâi-ciéng gì sèng-âu có̤i cā gâe̤ng Năk-sói Dáik-guók guăng-hiê mâ̤ ngài, gáu-muōi-lāu gâe̤ng Dáik-guók có̤ mâ̤ huò, bô gâe̤ng Ĭng-guók, Mī-guók dēng dēng guók-gă siŏh-dŏi páh Dáik-guók. 2 ciéng ciék-sók ī-hâiu, liāng-dô̤ siâ-huôi-ciō-ngiê guók-gă gâe̤ng să̤-huŏng gì cṳ̆-buōng-ciō-ngiê guók-gă gêng-cĕng, ciā gêng-cĕng diŏh lĭk-sṳ̄ gà̤-lēng hô̤ lā̤ „Lēng-ciéng”. Sŭ-lièng có̤ mâ̤ guó Mī-guók, tì-lāu huák-diēng gŭng-sê̤ṳ, có̤i cṳ̄ng gĭng-cá̤ có̤ bŭng-huôi kó̤, diŏh 1991 nièng ciáng-sék gāi-tā̤.
# Éng-dô-gáu

Éng-dô-gáu gì biĕu-cé
**Éng-dô-gáu**(印度教) bô hô̤ lā̤ **Bôi-dò̤-gáu** (吠陀教), sê siŏh cṳ̄ng cŭng-gáu, sê gīng-dáng sié-gái gà̤-lēng gì ciō-iĕu cŭng-gáu cĭ-ék. Sáng ciā gáu gì dŭ liāng chiĕu-guó 10 é nè̤ng.

## Éng-dô-gáu diē-sié gì sìng

* Indra (因陀羅)
* Agni (阿耆尼)
* Vayu (伐由)
* Varuna (伐樓那)
* Kamadeva (伽摩)
* Yama (閻摩)
* Surya (蘇利耶)
* Rudra (樓陀羅)
* Kubera (俱比羅)
* Brahma (梵天)
* Vishnu (毗濕奴)
* Shiva (濕婆)
* Asura (阿修羅)
* Garuda (迦樓羅)

## Gái Ché̤ṳ

* Ĭ-sṳ̆-làng-gáu
* Gĭ-dók-gáu
* Iù-tái-gáu‎
* Hŭk-gáu

## Chăng-kō̤ cṳ̆-lâiu

## Ngiê-dāu lièng-ciék

|  |  |
| --- | --- |
|
 | *Wikimedia Commons diē-sié ô gâe̤ng **Hinduism** ô-găng-guó gì nô̤i-ṳ̀ng.* |

* 林煌洲. 《印度教宗教文化》. 東大. 2007 nièng. ISBN 9789571928951.
* 龍昌黃. 《印度文明》. 華滋出版. 2015 nièng. ISBN 9789865767785.
# 1801 nièng

|  |  |
| --- | --- |
| **Chiĕng-gī:** | **2 chiĕng-gī** |
| **Sié-gī:** | 18 sié-gī | **19 sié-gī** | 20 sié-gī |
| **Nièng-dâi:** | 1770 nièng-dâi | 1780 nièng-dâi | 1790 nièng-dâi | **1800 nièng-dâi** | 1810 nièng-dâi | 1820 nièng-dâi | 1830 nièng-dâi |
| **Nièng:** | 1796 nièng | 1797 nièng | 1798 nièng | 1799 nièng | 1800 nièng | **1801 nièng** | 1802 nièng | 1803 nièng | 1804 nièng | 1805 nièng | 1806 nièng |

**1801 nièng găk gì-tă lĭk-huák**| Găng-ciĕ | Gĕng-sĭng nièng — *gáu* — Sĭng-iū nièng |
| Gregorius lĭk | 1801 nièng MDCCCI |
| Julius lĭk | bī Gregorius lĭk cā 12 gĕ̤ng |
| Hŭk-lĭk | 2345 nièng |
| Dô̤-gáu-lĭk | 4498 nièng |
| Huòi-lĭk | 1216~1217 |
| Nĭk-buōng Huòng-gī | 2461 nièng |
| Tàng-gī | 4134 nièng |
| Hĭ-báik-lài-lĭk | 5561~5562 |
| Să̤-câung-lĭk | iòng tiék gàu *(lcags pho spre'u)* — *gáu* — ĭng tiék giĕ *(lcags bya mo)* |
| Hindu lĭk |  |
| - *Vikram Samvat* | 1856 – 1857 |
| - *Shaka Samvat* | 1723 – 1724 |
| Iran lĭk | 1179 – 1180 |
| Runic lĭk | 2051 |
| Assyria lĭk | 6551 nièng |
| Ethiopia lĭk | 1795~1796 |

**1801 nièng** găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-sé; găk Julius Lĭk-huák diē-sié sê siŏh ciáh bìng-nièng, tàu gĕ̤ng sê bái-nê. Ciā nièng găk Gregorius Lĭk-huák diē-sié bī Julius Lĭk-huák cā 12 gĕ̤ng. Buô-hông guók-gă găk 1923 nièng ī-sèng gó lā̤ sāi Julius Lĭk-huák.

## Duâi dâi

## Chók-sié

## Guó-sié
# Gṳ̆ng-nṳ̆k

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

Gṳ̆ng-nṳ̆k
**Gṳ̆ng-nṳ̆k** (筋肉), iâ hô̤ lā̤ **Gĭ-nṳ̆k** (肌肉), sê dông-ŭk sĭng-tā̤ diē-sié gì siŏh cṳ̄ng cū-cék.
# Kenya

| Kenya Gê̤ṳng-huò-guókRepublic of Kenya Jamhuri ya Kenya |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Harambee "cà̤-cà̤ sāi-lĭk" |
| **Guók-gŏ̤:** Ee Mungu Nguvu Yetu" "Ò̤, cháung-cô̤ ék-chiék gì Siông-dá̤" 時長：1 分，53 秒。1:53 |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Nairobi |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Ĭng-ngṳ̄, Swahili-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì guók-gă ngṳ̄-ngiòng |
Swahili-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Uhuru Kenyatta |
| • hó-cūng-tūng  |
William Ruto |
| • Chăng-ngiê-iêng ngiê-diōng  |
Kenneth Lusaka |
| • Guók-mìng Ngiê-huôi ngiê-diōng  |
Justin Muturi |
| • Có̤i-gŏ̤ huák-guăng  |
Martha Koome |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
580,367 km2 (224,081 sq mi) (dâ̤ 48 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
2.3 |
| Ìng-kēu |
| • 2021 nièng gū-gié |
54,985,698 (dâ̤ 29 miàng) |
| • 2019 nièng puō-că |
47,564,296 |
| • Mĭk-dô̤ |
78/km2 (202.0/sq mi) (dâ̤ 124 miàng) |
| GDP (PPP) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$250.854 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$5,274 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2020 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$109.116 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$2,296 |
| Gini (2015 nièng) |  40.8 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.601 dṳ̆ng · dâ̤ 143 miàng |
| Huó-bê |
Kenya shilling (KES) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+3 (EAT) |
| Sì-găng gáik-sék |
dd/mm/yy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
cō̤ |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+254 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
KE |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.ke |

**Kenya** sê Hĭ-ciŭ dĕ̤ng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Lesotho

| Lesotho Uòng-guók'Muso oa Lesotho Kingdom of Lesotho |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Khotso, Pula, Nala "Huò-bìng, ṳ̄-cūi, huàng-ìng" |
| **Guók-gŏ̤:** Lesōthō Fatše La Bo-Ntat'a Rōna "Lesotho, nē̤ng-gă cū-cŭng gì tū-dê"  |
|  |
| Siū-dŭ gâe̤ng có̤i duâi siàng-chê |
Maseru |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Sotho-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, ngiê-huôi-cié, gŭng-ciō lĭk-hiēng |
|  |
| • guók-uòng  |
Letsie 3-sié |
| • siū-sióng  |
Moeketsi Majoro |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Ngiê-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Guók-mìng Ngiê-huôi |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
30,355 km2 (11,720 sq mi) (dâ̤ 137 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
0.0032 |
| Ìng-kēu |
| • 2018 nièng gū-gié |
2,108,328 (dâ̤ 144 miàng) |
| • 2004 nièng puō-că |
2,142,249 |
| • Mĭk-dô̤ |
68.1/km2 (176.4/sq mi) (dâ̤ 138 miàng) |
| GDP (PPP) |
2017 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$7.448 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$3,868 |
| GDP (mìng-ngiê) |
2017 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng |
$2.721 sĕk-é |
| • Bìng-gĭng |
$1,413 |
| Gini (2017 nièng) |  44.9 dṳ̆ng |
| HDI (2019 nièng) |  0.527 dă̤ · dâ̤ 165 miàng |
| Huó-bê |
Lesotho loti (LSL) Nàng-hĭ rand (ZAR) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+2 (SAST) |
| Sì-găng gáik-sék |
yyyy-mm-dd dd/mm/yyyy |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
cō̤ |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+266 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
LS |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.ls |

**Lesotho** sê Hĭ-ciŭ nàng-buô gì siŏh ciáh guók-gă.
# Cŭng-gáu

Ciòng sié-gái séng gáuk-cṳ̄ng cūng-gáu gì nè̤ng gì hŭng-buô
Gáuk-cṳ̄ng gáuk-sáik gì cūng-gáu dù-áng
**Cŭng-gáu** (宗教) sê cī dó̤i sìng gì séng-ngiōng gâe̤ng sùng-géng, hĕ̤k-ciā gōng cêu sê siŏh tó̤ séng-ngiōng. Duâi buô-hông gì cŭng-gáu ô cê-gă gì siŏh buô dô̤-dáik giĕ-cáik, dò̤ lā̤ iók-sók nè̤ng gì hèng-òi.

Gĭng-dáng sié-gái gà̤-dēng sáng gì nè̤ng bī-gáu sâ̤ gì săng ciáh cŭng-gáu sê gĭ-dók-gáu, hŭk-gáu gâe̤ng ĭ-sṳ̆-làng-gáu. Găk Dṳ̆ng-guók, sáng dô̤-gáu gì nè̤ng iâ sê iā sâ̤. Ô gì cŭng-gáu ké̤ṳk céng-hū diâng có̤ sià-gáu, pī-ṳ̀ gōng Dṳ̆ng-guók gì huák-lùng-gŭng.