Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hĭ-lĭ-pĭng

| Hĭ-lĭ-pĭng Gê̤ṳng-huò-guókRepublika ng Pilipinas Republic of the Philippines |
| --- |
|
guók-gì

guók-hŭi

 |
| **Gáik-ngiòng:**Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa "Ôi siông-dá̤, ìng-mìng, cê̤ṳ-iòng, cū-guók" |
| **Guók-gŏ̤:** Lupang Hinirang "Có̤i ái gì tū-dê"  |
|  |
| Siū-dŭ |
Manila |
| Có̤i duâi siàng-chê |
Quezon Chê |
| Guăng-huŏng ngṳ̄-ngiòng |
Hĭ-lĭ-pĭng-ngṳ̄, Ĭng-ngṳ̄ |
| Sìng-nêng gì dê-kṳ̆ ngṳ̄-ngiòng |
Aklanon-ngṳ̄, Bikol-ngṳ̄, Cebuano-ngṳ̄, Chavacano-ngṳ̄, Hiligaynon-ngṳ̄, Ibanag-ngṳ̄, Ilocano-ngṳ̄, Ivatan-ngṳ̄, Kapampangan-ngṳ̄, Karay-a-ngṳ̄, Maguindanao-ngṳ̄, Maranao-ngṳ̄, Pangasinan-ngṳ̄, Sambal-ngṳ̄, Surigaonon-ngṳ̄, Tagalog-ngṳ̄, Tausug-ngṳ̄, Waray-ngṳ̄, Yakan-ngṳ̄ |
| gì-tă sìng-nêng gì ngṳ̄-ngiòng |
Să̤-băng-ngà-ngṳ̄, Ā-lá-báik-ngṳ̄ |
| Céng-hū |
dăng-ék-cié, cūng-tūng-cié, gê̤ṳng-huò-guók |
|  |
| • cūng-tūng  |
Rodrigo Duterte |
| • hó-cūng-tūng  |
Leni Robredo |
| • Chăng-ngiê-iêng ngiê-diōng  |
Tito Sotto |
| • Cé̤ṳng-ngiê-iêng ngiê-diōng  |
Lord Allan Velasco |
| • Có̤i-gŏ̤ huák-guăng  |
Alexander Gesmundo |
| Lĭk-huák gĭ-gáiu |
Guók-huôi |
| • Siông-ngiê-iêng |
Chăng-ngiê-iêng |
| • Hâ-ngiê-iêng |
Cé̤ṳng-ngiê-iêng |
| Miêng-cék |
| • Dŭ-liāng |
300,000 km2 (120,000 sq mi) (dâ̤ 72 miàng) |
| • cūi-mĭk (%) |
0.61 |
| Ìng-kēu |
| • 2020 nièng gū-gié | 109,035,343 |
| • Mĭk-dô̤ |
336/km2 (870.2/sq mi) (dâ̤ 47 miàng) |
| GDP (PPP) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $1.0 uâng-é (dâ̤ 29 miàng) |
| • Bìng-gĭng | $9,061 (dâ̤ 115 miàng) |
| GDP (mìng-ngiê) |
2021 nièng gū-gié |
| • Dŭ-liāng | $402.638 sĕk-é (dâ̤ 32 miàng) |
| • Bìng-gĭng | $3,646 (dâ̤ 118 miàng) |
| Gini (2018 nièng) |  42.3 dṳ̆ng · dâ̤ 44 miàng |
| HDI (2019 nièng) |  0.718 gŏ̤ · dâ̤ 107 miàng |
| Huó-bê |
Hĭ-lĭ-pĭng peso (₱) (PHP) |
| Sì-kṳ̆ | UTC+08:00 (PST) |
| Sì-găng gáik-sék |
mm/dd/yyyy |
| Gă-ê̤ṳng diêng-nguòng |
220 V–60 Hz |
| Kŭi-chiă huŏng-hióng |
iêu |
| Diêng-uâ kṳ̆-hô̤ |
+63 |
| ISO 3166 dâi-hô̤ |
PH |
| Uōng-mĭk sáuk-siā |
.ph |

**Hĭ-lĭ-pĭng** sê Dĕ̤ng-nàng Ā gì siŏh ciáh guók-gă, să̤-buô sê Nàng Dṳ̆ng-guók Hāi.
# Săi (mà-kuŏ dông-ŭk)

*Chăng-kō̤ Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ Háng-cê gì bēng-buōng. / 參考閩東語漢字其版本。*

---

| ?Săi |
| --- |
|  |
| bō̤-hô câung-huóng |
|  Ciék-gê̤ṳng bìng-ngùi (VU) |
| huá-siŏh huōng-ôi |
| Pleistocene chĕ̤-gĭ - hiêng-câi |
| **sĕng-ŭk hŭng-lôi** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| gái: | Animalia  |
| muòng: | Chordata  |
| gŏng: | Mammalia  |
| mŭk: | Carnivora  |
| kuŏ: | Felidae  |
| sṳ̆k: | *Panthera*  |
| cṳ̄ng: | P. leo  |

 |
| Hŏk-miàng |
| Panthera leo (Linnaeus, 1758) |
| ê-miàng |
| Felis leo  (Linnaeus, 1758) |

**Săi** (獅) sê siŏh cṳ̄ng â̤ siăh nṳ̆k gì mà-kuŏ dông-ŭk.
# Ĕu-ciŭ

*"**Ĕu-ciŭ**" sê siŏh piĕng Bàng-uâ-cê ùng-ciŏng, buóh ché̤ṳ Háng-cê bēng-buōng "**歐洲**", dók cŭ-uái.*
Ĕu-ciŭ diŏh sié-gái siông.
**Ĕu-ciŭ** (歐洲, *Europa*) sê sié-gái chék duâi ciŭ cĭ ék. Ĭ dĕ̤ng-buô sê Ā-ciŭ, să̤-buô sê Dâi-să̤-iòng, báe̤k-buô sê Báe̤k-bĭng-iòng. Ural Săng (Ĭng-ngṳ̄: *Ural Mountains*) gâe̤ng Lī Hāi (Ĭng-ngṳ̄: *Caspian Sea*) sê Ĕu-ciŭ gâe̤ng Ā-ciŭ gì buŏng-gái. Ĕu-ciŭ miêng-cék nâ bī Dâi-iòng-ciŭ duâi siŏh-nék-giāng. Dáng-sê áng ìng-kēu lì sáung, ĭ sê sié-gái dê 2 duâi gì ciŭ.

"Ĕu-ciŭ" ciā miàng sê téng Hĭ-lé-nà̤ sìng-uâ diē-sié 1 ciáh cṳ̆-niòng-nè̤ng gì miàng "Ĕu-lò̤-bă" (歐羅巴, Hĭ-lé-nà̤-ngṳ̄: *Ευρώπη*) lì gì.

## Lĭk-sṳ̄

Gū Hĭ-lé-nà̤ sê Ĕu-ciŭ ùng-mìng gì ièu-lài. Gū Hĭ-lé-nà̤ gâe̤ng Gū Lò̤-mā sì-dô̤i sê gū-cā Ĕu-ciŭ ùng-huá có̤i huák-dăk gì sì-dô̤i. Gū Lò̤-mā Dá̤-guók miĕk-uòng cĭ hâiu, Ĕu-ciŭ giàng diē Ŭ-áng Sì-dô̤i.

15 sié-gī Ùng-ngiê Hók-hĭng cĭ hâiu. Să̤-buô gì huák-dăk guók-gă kăi-sṳ̄ hióng hāi-nguôi sìng-tō̤ sĭk-mìng-dê. Cī kuŏ lĭk-sṳ̄ iâ hô̤ lō̤ "Dê-lī Dâi-huák-hiêng". Ĕu-ciŭ ùng-mìng ké̤ṳk sĭk-mìng-ciā dái gáu Mī-ciŭ dēng gì-tă dê-kṳ̆.

Dê-lī Dâi-huák-hiêng cĭ hâiu, Ĕu-ciŭ kăi-sṳ̄ giàng diē mìng-ciō. Hiā sèng-hâiu huák-sĕng guó bī-gáu chók-miàng gì ông-dông chiông Huák-guók Dâi-gáik-mêng dēng-dēng.

18 sié-gī, Gĕ̤ng-ngiĕk Gáik-mêng găk Ĭng-guók kăi-sṳ̄, iù-sê ìng-lôi siâ-huôi gì sĕng-săng huŏng-sék huák-sĕng cêng duâi gì biéng-huá.

20 sié-gī, ìng-lôi lĭk-sṳ̄ siông có̤i duâi gì sié-gái dâi-ciéng dŭ sê iù Ĕu-ciŭ kăi-sṳ̄. Nê Ciéng giék-sók hâiu, Siâ-huôi-ciō-ngiê gì Sŭ-lièng gâe̤ng gì-tă Cṳ̆-buōng-ciō-ngiê gì Să̤-huŏng guók-gă bô kăi-sṳ̄ Lēng Ciéng. 1991 nièng Sŭ-lièng gāi-tā̤, Lēng Ciéng giék-sók.

Buóh liēu-gāi Ĕu-ciŭ ùng-huá, cêu găi-dŏng liēu-gāi ĭ gì 2 ciáh nguòng-tàu: Gū Hĭ-lé-nà̤ gâe̤ng Gĭ-dók-gáu.

## Ciō-iéu guók-gă

Ĕu-ciŭ gì hèng-céng dê-dù. Dù-liê: Bá̤ek Ĕu; Să̤ Ĕu; Dṳ̆ng Ĕu; Dĕ̤ng Ĕu; Nàng Ĕu; Ā-ciŭ.
* Albania
* Andorra
* Armenia -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Ó̤-dê-lé
* Azerbaijan -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Abkhazia -- buô-hông găk Ā-ciŭ, buô-hông sìng-nêng
* Belarus
* Bī-lé-sì
* Bosnia gâe̤ng Herzegovina
* Bulgaria
* Croatia
* Gṳ̆-bī-lô -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Báe̤k Gṳ̆-bī-lô -- buô-hông găk Ā-ciŭ, buô-hông sìng-nêng
* Ciĕk-káik
* Dăng-măh
* Estonia
* Hŭng-làng
* Huák-guók
* Gruzia -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Dáik-guók
* Hĭ-lé-nà̤
* Hṳ̆ng-ngà-lé
* Bĭng-dō̤
* Ái-ī-làng
* É-dâi-lé
* Kazakhstan -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Kosovo -- buô-hông sìng-nêng
* Latvia
* Liechtenstein
* Lithuania
* Luxembourg
* Báe̤k Mā-gì-dóng
* Mī-lé-dâi
* Moldova
* Monaco
* Montenegro
* Hò̤-làng
* Nò̤-ŭi
* Pŏ̤-làng
* Buò-dò̤-ngà
* Romania
* Ngò̤-lò̤-sṳ̆ -- buô-hông găk Ā-ciŭ
* San Marino
* Serbia
* Slovakia
* Slovenia
* Să̤-băng-ngà
* Nàng Ossetia -- buô-hông găk Ā-ciŭ, buô-hông sìng-nêng
* Sôi-diēng
* Sôi-sê̤ṳ
* Tū-ī-gì-- buô-hông găk Ā-ciŭ
* Ukraine
* Ĭng-guók
* Vaticano

## Dê-kṳ̆

* Åland Gùng-dō̤ -- sṳ̆k Hŭng-làng
* Gibraltar -- sṳ̆k Ĭng-guók
* Guernsey -- sṳ̆k Ĭng-guók
* Svalbard gâe̤ng Jan Mayen -- sṳ̆k Nò̤-ŭi
* Jersey -- sṳ̆k Ĭng-guók
* Man Dō̤ -- sṳ̆k Ĭng-guók
* Faroe Gùng-dō̤ -- sṳ̆k Dăng-măh

## Gì-tă

* Ĕu-ciŭ Lièng-mèng
* Mī-lé-dâi Kiè-sê̤ṳ-tuàng