Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Соломоной аралнууд

**Соломон аралууд** - Австрали болон Океаниин улас.

|  |
| --- |
| дэлгээхэАвстрали ба Океани |
|  | **Австрали·**  Вануату **·**  Кирибати **·**  Маршалл аралууд **·**  Микронезиин Холбооной Улас **·**  Науру **·**  Палау **·**  Папуа-Шэнэ Гвинея **·**  Самоа **·**  Соломон аралууд **·**  Тонга **·**  Тувалу **·**  Фиджи **·**  Шэнэ Зеланд |
# Фиджи

**Фиджи** — Австрали ба Океаниин улас. Ниислэл — Сува.

## Зүүлтэ

|  |
| --- |
| Австрали ба Океани |
|  | **Австрали·**  Вануату **·**  Кирибати **·**  Маршалл аралууд **·**  Микронезиин Холбооной Улас **·**  Науру **·**  Палау **·**  Папуа-Шэнэ Гвинея **·**  Самоа **·**  Соломон аралууд **·**  Тонга **·**  Тувалу **·**  Фиджи **·**  Шэнэ Зеланд |
# Тонга

**Тонга** - Австрали болон Океаниин улас.

|  |
| --- |
| дэлгээхэАвстрали ба Океани |
|  | **Австрали·**  Вануату **·**  Кирибати **·**  Маршалл аралууд **·**  Микронезиин Холбооной Улас **·**  Науру **·**  Палау **·**  Папуа-Шэнэ Гвинея **·**  Самоа **·**  Соломон аралууд **·**  Тонга **·**  Тувалу **·**  Фиджи **·**  Шэнэ Зеланд |
# ЮНЕСКО

**Нэгэдэһэн Үндэһэтэнэй Байгуулгын болбосоролой, эрдэм ухаанай ба соёлой эмхи** (**ЮНЕСКО**) хадаа засагай газар хоорондын эмхи, НҮБ-эй тусхай агентлиг. ЮНЕСКО-гой дүрим эмхиин үндэһэлэлгын хуралдаанда (1945 оной 11 һара) зохёогдожо, 1946 оной 11 һарын 4-дэ хүсэндөө ороһон байна.

ЮНЕСКО хадаа НҮБ-ын Дүримэй ёһоор арһанай үнгэ, хүйһэ, хэлэн, шажан илгаруулангүйгөөр хүнэй эрхэ, үндэһэн эрхэ сүлөө, шударга ёһо, хуулиин дүримые ниитэ хүн түрэлхитэнэй эрхэ ашагай түлөө хүндэдхэн, болбосорол, эрдэм ухаан, соёл, мэдээсэл, харилсаа холбооной һалбаряар дамжуулжа, уласхоорондын хамтын ажаллалгые бэхижүүлжэ дэлхэйдэ энхэ тайбан, аюулгүй байдал тогтоохо зорилготой.

Дэлхэйн хоёрдугаар дайнай һүжэрһэн үедэ 1942 ондо фашис Германитай тэмсэжэ байһан холбоото уласуудай болбосоролой сайдууд Ехэ Британида сугларжа, дайнай һүүлдэ болбосоролой системые яажа һэргээхэ тухай хэлсэһэниинь мүнөө үеын ЮНЕСКО-гой һуури табиһан гэжэ үзэдэг. Тус хуралдаан дайнай жэлнүүдтэ ходо үнгэргэгдэжэ, түүхэдэ «Холбоотон Уласай болбосоролой сайдуудай хуралдаан» гэжэ бүридхэгдэнхэй. Түрүүшын уулзалгада болбосорол тухай хэлсэһэн сайдууд һүүлдэнь соёл тухай баһал хэлсэжэ эхилһэн тула Ехэ Британиин ниислэл Лондон хотодо сугларжа, 1945 оной 11 һарын 1-16 хоорондо НҮБ-эй Болбосоролой болон Соёлой эмхи (ЮНЕКО) байгуулба. Дайнай эсэстэ дүшөөд гүрэнэй түлөөлэгшэд сугларжа, үшөө нэгэ дэлхэйн дайные дахин дэгдээхэгүйн түлөө хүн түрэлтэнэй оюун ухаан, ёһо һуртахуунай эб нэгэдэлые элирүүлхэ «энхэ тайбангай соёлые тариха» шэнэ байгуулгатай болохые зориһон.

## Зүүлтэ
# Тэнгэриин зүйдэл

Тэнгэриин зүйдэл
**Тэнгэриин зүйдэл** (ᠲᠩᠷᠢ ᠶᠢᠨ ᠵᠦᠢᠳᠡᠯ) гэдэгынь Наранай аймагые агуулдаг огторгойдо одоогоор ажаглагдадаг 100 тэрбум (миллиард) оршом галактикануудай нэгэ юм. Мүнөөнэй Тэнгэриин зүйдэл галактикада 100—400 тэрбум (миллиард) оршом одон байна гэжэ үзэдэг. Тэнгэриин зүйдэл галактикын диаметр 100 000—120 000 гэрэлэй жэлэй хэмжээтэй, огторгойдо 600км/сек хурдатай шэлжэдэг, 13,6 тэрбум (миллиард) жэлэй наһатай болоно. Манай дэлхэй гү, али наранай аймаг Тэнгэриин зүйдэлэй түбһөө 27000 гэрэлэй жэлэй зайтай оршодог ба дэлхэйһээ ажаглахада тэнгэриие хубааһан маягай зурам мэтэ ажаглагдадаг. Тэнгэриин зүйдэл галактикада 10 хэтэ абарга одонуудые одоогоор элриүүлээд байгаа болоод эгээн һүүлдэ 2014 оной 3 һарада астрономнар HR5171 A абарга шара одониие элирүүлээ.

## Зурагууд

АНУ-ай Калифорни можын Үхэлэй нугада абаһан панорама зураг, 2005 он.

Чилиин Параналь обсерваториин оршомдо абаһан урда тэнгэриин панорама зураг, 2009 он.

## Зүүлтэ

* *Засов А. В., Постнов К. А.* Общая Астрофизика. — Фрязино: Век 2, 2006. — 496 с. — ISBN 5-85099-169-7
* Ефремов Ю. Млечный Путь - Фрязино: Век 2, 2006. - 64 с. - ISBN 5-85099-156-5

## Холбооһон

* Галактика. Сучков Л. А. Астронет (1984).
* GLIMPSE панорама телескопа Спитцер
* Интерактивная панорама Млечного пути
* Млечный Путь — фотографии Архивировалһан 20 найма һара 2007 оной.
* Млечный Путь на небе
* Карта магнитного поля Млечного Пути в мельчайших деталях
* Загбар:Apod

Видео хэшээл
* Лекция «Наша Галактика: взгляд изнутри» 14.11.2012 Засов А. В. (**видео**, лекция в Московском планетарии)
# Сэнгэ мүрэн

| Сэнгэ мүрэн |
| --- |
|  Пакистанай Скарду хото дундаар урдаха Сэнгэ мүрэнэй хэһэг |
|  Сэнгэ мүрэнэй һаба |
| Шудхан юумэн |
Кама гол, Ока гол |
| Эхин |
Түбэд |
| Урдан гаралга |
Арабын тэнгис (Энэдхэгэй далай) |
| Сүнхэрэгэй һаба |
960 800 км² |
| Һабын оронууд |  Хитад,  Пакистан,  Энэдхэг |
|  |
| Эгээн утань |
3180 км |
| Гадаргуугай үндэрынь |
5300 м (Түбэд); 0 м (адаг) |
| Урьһаса |
6,600 м³/с (Арабын тэнгисэй ама оршом) |

**Сэнгэ мүрэн** (түбэдөөр སེང་གེ།་གཙང་པོ - *Сэнгэ цангпо*) гү, али **Инд мүрэн** (самгардяар सिन्धु नदी *Sindhu*) үнэхөөрөө Пакистанай нютагаар урдажа, Арабын тэнгистэ шудхадаг томохон мүрэн юм. Ниитэ 1,165,000 км² талбай бүхы һаба газартай, жэлэй урьһасаараа дэлхэйн 21 дэхи томо мүрэн юм.

## Зүүлтэ
# Ажаүйлэдбэри

Гагнуурша (сварщик) уһан онгосые барилхада
**Ажаүйлэдбэри** (ᠠᠵᠤ ᠦᠢᠯᠡᠳᠪᠦᠷᠢ) — үйлэдбэрилэлэй хэрэгсэл, хэрэглээнэй зүйл үйлэдбэрилхэ, байгаалиин баялигые олдоборилон болбосоруулха, түүхэй эд болбосоруулжа гаргаха үйлэ ажаллалгые эрхэлһэн арадай ажахын һалбари.

Ажаүйлэдбэриин һалбари материаллиг үйлэдбэриин голлохо һалбари, олдоборилхо болон болбосоруулха гэһэн 2 үйлэдбэриһээ тогтоно:

* **Олдоборилхо ажаүйлэдбэри** — байгаалиин баялигые үйлэдбэриин аргаар олохо, ашагта малтамалай үйлэдбэри;
* **Болбосоруулха ажаүйлэдбэри** — нэхэмэл, арһан шэрэ, саарһан, хими гэхэ зэргэ үйлэдбэриин газар;

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* Промзоны Архивировалһан 23 арбан нэгэ һара 2012 оной. (какие страны и в каком объеме производят промышленные товары)
* Новости Российской и зарубежной промышленности Архивировалһан 6 арбан хоёр һара 2010 оной.