# Олимпиин наадан

Олимпиин табан сахаригай загбарые 1913 ондо гаргажа, дараагай жэлһээнь хэрэглэжэ эхилбэ. Олимпиин нааданай хэрэглээнэй хубида анха 1920 оной Антверпенай олимпиадаһаа хэрэглэбэ.
**Олимпиин наадан** (грек: Ολυμπιακοί Αγώνες; Olympiakoi Agones, француз: Jeux olympiques, англи: Olympic Games) — зун ба үбэлэй спортуудта зорюулж зохёон байгуулагдадаг олон уласай спортай ехэ наадан юм. Түүхэндэ хоёр түрэлэй олимпиада байга. Эхиниинь Грекын Олимпида хэгдэжэ байһан эртын олимпиин наадам. Хоёрдахинь 1896 ондо Афиныда анха зохёон байгуулагдаһан Оршон үеын олимпиада юм.

Олон Уласай Олимпиин Хороо (ОУОХ, *International Olympic Committee, IOC*) — Пьер де Кубертен гэгэжэ Франциин һурбалжата хүнэй һанаашлагаар байгуулагдаба. Тэрээр дэлхэй даяархи һонирхогшо тамиршадые суглуулжа олон түрэлэй спортоор үрһэлдүүлхэ мүрөөдэлтэй байһан ажа. Тэрэ Хороонь одоо «Олимпиин хүдэлөөн» гү, али нааданые зохёон байгуулхад оролсодог спорт тамирай холбоонуудай эрхэ бариха байгуулалга болобо. Олимпиин хүдэлөөн томрохо тусам Олимпиин наадамай һүр хүсэн ехэдһэн байна. Мүнөө үедэ корпорацинуудай эбээн тэтгэлэг, спортай «династи» үүдхэхэ зорилготой улас түрын дэглэмүүдай доорохи дарамтанда хүгжэһэн Кубертенэй «сэбэр һонирхогшо тамиршанай идеал» — алдагдаһан хэмээн үзэхэньшье бии.

Мүнөө үедэ олимпиадада оролсогһодиинь дэлхэйн бараг бүхы ороные түлөөлдэг хэмжээндэ хүрэбэ. Үүнэй үрэ дүндэ улас түрэй бойкот, допинг, шүүгдэдэ хахуули үгэхэ, алан хядаха ажалалгаа зэрэг олон сүрэг нүлөө гаража байна. Хэдыгээр Олимпиин хүдэлөөниинь Кубертенэй бодожошье үзээгүй асуудалуудтай тулгаржа байгаа хэдышье үүнтэй уялдуулжа хүгжэн өөршэлэгдэж байгаа. Эдэгээрһээ гадана 19-р зуунай һүүлшэ, 20-р зуунай эхиндэ хэрэглэгдэжэ байһан зан үйлэ, бэлэг тэмдэгүүдые олимпиадада оролсуулдаг. Эдэгээрэй ехэнхинь нээлтын ба хаалтын ёһолол, медаль гардуулха ёһололуудта хэрэглэгдэдэг. Мүнөөнэй оршон үеын олимпиадань хэдыгээр ехэд өөршэлэгдэжэ ерэһэншье гэһэн одоошье Citius Altius Fortius — Хурданһаа хурдан, Мүнөөдэрһээ үндэр, Хүсэтэйһээ хүсэтэй гү, али Олимпиин уряа дээрэ түблэржэ байна.

.

**Bandar tuan rumah Sukan Olimpik**| **Sukan Olimpik Musim Panas** | **Sukan Olimpik Musim Sejuk** |
| --- | --- |
| *Tahun* | *Olimpiad ke-* | *Bandar Tuan Rumah* | *Negara* | *№* | *Bandar Tuan Rumah* | *Negara* |
| 1896 | I | Athens (1) | Yunani (1) |  |  |  |
| 1900 | II | Paris (1) | Perancis (1) |  |  |  |
| 1904 | III | St. Louis, Missouri(**1**) (1) | Amerika Syarikat (1) |  |  |  |
| 1906 | Intercalated | Athens | Yunani |  |  |  |
| 1908 | IV | London (1) | United Kingdom (1) |  |  |  |
| 1912 | V | Stockholm (1) | Sweden (1) |  |  |  |
| *1916* | *VI* (**2**) | *Berlin* | *Empayar Jerman* |  |  |  |
| 1920 | VII | Antwerp (1) | Belgium (1) |  |  |  |
| 1924 | VIII | Paris (2) | Perancis (2) | I | Chamonix (1) |  Perancis (1) |
| 1928 | IX | Amsterdam (1) | Belanda (1) | II | St Moritz (1) |  Switzerland (1) |
| 1932 | X | Los Angeles, California(1) | Amerika Syarikat (2) | III | Lake Placid, New York (1) |  Amerika Syarikat (1) |
| 1936 | XI | Berlin (1) | Jerman (1) | IV | Garmisch-Partenkirchen (1) |  Jerman (1) |
| *1940* | *XII* (**3**) | *Tokyo→Helsinki* | *Jepun*→
*Finland* | *V* (**2**) | *Sapporo→St Moritz→Garmisch-Partenkirchen* | *Jepun*→
*Switzerland*→
*Jerman* |
| *1944* | *XIII* (**3**) | *London* | *United Kingdom* | *V* (**3**) | *Cortina d'Ampezzo* | *Itali* |
| 1948 | XIV | London (2) | United Kingdom (2) | V | St Moritz (2) |  Switzerland (2) |
| 1952 | XV | Helsinki (1) | Finland (1) | VI | Oslo (1) |  Norway (1) |
| 1956 | XVI | Melbourne (1) +
Stockholm (2)(**4**) | Australia (1) +
Sweden (2) | VII | Cortina d'Ampezzo (1) |  Itali (1) |
| 1960 | XVII | Rome (1) | Itali (1) | VIII | Squaw Valley, California (1) |  Amerika Syarikat (2) |
| 1964 | XVIII | Tokyo (1) | Jepun (1) | IX | Innsbruck (1) |  Austria (1) |
| 1968 | XIX | Mexico City (1) | Mexico (1) | X | Grenoble (1) |  Perancis (2) |
| 1972 | XX | Munich (1) | Jerman Barat (2) | XI | Sapporo (1) |  Jepun (1) |
| 1976 | XXI | Montreal, Quebec (1) | Kanada (1) | XII | Innsbruck (2) |  Austria (2) |
| 1980 | XXII | Moscow (1) | Kesatuan Soviet (1) | XIII | Lake Placid, New York (2) |  Amerika Syarikat (3) |
| 1984 | XXIII | Los Angeles, California (2) | Amerika Syarikat (3) | XIV | Sarajevo (1) |  Yugoslavia (1) |
| 1988 | XXIV | Seoul (1) | Korea Selatan (1) | XV | Calgary, Alberta (1) |  Kanada (1) |
| 1992 | XXV | Barcelona (1) | Sepanyol (1) | XVI | Albertville (1) |  Perancis (3) |
| 1994 |  |  |  | XVII | Lillehammer (1) |  Norway (2) |
| 1996 | XXVI | Atlanta, Georgia (1) | Amerika Syarikat (4) |  |  |  |
| 1998 |  |  |  | XVIII | Nagano (1) |  Jepun (2) |
| 2000 | XXVII | Sydney (1) | Australia (2) |  |  |  |
| 2002 |  |  |  | XIX | Salt Lake City, Utah (1) |  Amerika Syarikat (4) |
| 2004 | XXVIII | Athens (2) | Yunani (2) |  |  |  |
| 2006 |  |  |  | XX | Turin (Torino) (1) |  Itali (2) |
| 2008 | XXIX | Beijing (1) (**5**) | China (1) |  |  |  |
| 2010 |  |  |  | XXI | Vancouver, British Columbia (1) |  Kanada (2) |
| 2012 | XXX | London (3) | United Kingdom (3) |  |  |  |
| 2014 |  |  |  | XXII | Sochi (1) | Rusia (1) |
| 2016 | XXXI | Rio de Janeiro (1) | Brazil (1) |  |  |  |
| 2018 |  |  |  | XXIII | Pyeongchang (1) | Korea Selatan (1) |
| 2021(**6**) | XXXII | Tokyo (2) | Jepun (2) |  |  |  |
| 2022 |  |  |  | XXIV | Beijing (2) | China (2) |

## Олимпиадын шэнэ эрэ

Барон Пьер де Кубертен
эртын олимпиадын үзэл һанаае һэргээжэ, уламжалан хүгжүүлһэн габьяата хүнэй нэгэниинь Франциин нэрэтэ һурган хүмүүжүүлэгшэ, соён гэгээрүүлэгшэ ниигэмэй зүтгэлтэн Пьер де Кубертен юм.

П. Кубертенэй һанаашалгаар 1894 ондо Париста олон уласай тамиршадай ехэ хурал хуралдажа, «Олимпиадын тоглолтын һэргэлтэ» һэдэб хэлэлсэн олимпиин хартын үндэһэн заршамые болбосоруулжа, 6 һарын 23-нда ОУОХ байгуулан оршон үеын анханай олимпиин нааданые 1896 ондо Афины хотодо (Грек) зохёон байгуулхаар шэдэбэрлэбэ.

П. Кубертен өөрын һанаашалай байгуулһан ОУОХ-ые 1896—1925 ондо 29 жэл толгойлоходоо Швейцариин Лозанна хотодо 1915 ондо нүүлгэн түблэрүүлһэн болоод 1937 ондо 74 наһандаа Женева хотодо таалал түгэсхэһэн юм.

## Олимпиин хүдэлөөн

Нэгэдүгээр Олимпиин нааданай плакат
П.Кубертен эртын олимпиин энэрэнгүй үзэл һанаае баяжуулан хүгжүүлжэ «Олимпиин хүдэлөөниинь хүн түрэлхэтэнэй эрхэ сүлөөнэй үзэл һанаа, найрамдалта тэмсээн, бэеын бүхы талын хүгжэлые олгожо арад түмэнэй найрамдал, соёл хамтын ажалалгаанда тусална» гэһэн үзэл бодолые ударидалга болгожо байба.

Олимпиин хүдэлөөнэй уугуул, удха ушар, зорилгонь арадшалал, найрамдал хамтын ажалалгаанай үрэ дүн юм. Олимпиин үзэл һанаае хамгаалан дэлгэрүүлхэнь эсэсэй эсэстэ хүн түрэлхэтэнэй хүгжэл дэбжэлтэ, хүнлиг энэрэнгүй заршам, хүнэй эрхые амидаралда хэрэгжүүлхын түлөө тэмсэл юм.

Олимпиин хүдэлөөниинь олон уласай спортын хамтын ажалалгаанай үзэл һанаае тайбан амгалан нүхэсэлдэ улас түрэ, зохёон байгуулалта, ёһо һуртахуунай бүхы лэ хүсэн шармайлтые, найрамдал хамтын ажалалгаанай ашаг һонирхолдо ниисүүлэн, түүниин уламжалалые хадгалжа үргэжэн хүгжүүлһэнээр мүнөөнэй түбшэндэ хүрэбэ.

Олимпиин хүдэлөөндэ баяжаха, хубиа хэшээхэ, үндэһэрхэхэ, арьһан үнгэ, шажан шүтэлгээр ялгабарилха халдабарм абаагүй, бэеын болон ёһо һуртахуунай үндэр соёлтой залууһан нэгэдэхэ эрхэтэй бэлэй. Олимпиин хүдэлөөнэй үүргые зүбхэн түүндэ оролсогһодой сар хүрээ, спортын үндэр амжалта түдыхэнөөр бус, үзэл һанаа, ёһо һуртахуунай дабуу талаарынь үнэлхэ ёһотой.

## Олимпиин спортой янза

Олон Уласай Олимпиин Хороо зүбшөөһэн Олимпиин спортой янзууд:

### Зунай Олимпиин спорт янзууд

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Академик һэлдюурдэлгэ
* Бадминтон
* Сагсан бүмбэгэ
* Бокс
* Барилдаан
	+ Грек-ромын барилдаан
	+ Сүлөөтэ барилдаан
* Велоспорт
	+ Велоспорт-шоссе
	+ Велоспорт-трек
	+ Велоспорт-BMX
	+ Маунтинбайк
 | * Уһанай спорт янзууд
	+ Тамаралга
	+ Синхрон тамаралга
	+ Уһанда харайлга
	+ Уһанай поло
* Волейбол
	+ Волейбол
	+ Пляжай волейбол
* Гар бүмбэгэ
* Гольф
* Байдарка гү, али каноэдэ һэлдюурдэлгэ
	+ Байдарха ба каноэдэ һэлдюурдэлгэ
	+ Һэлдюурдэлгын слалом
 | * Гимнастика
	+ Спортой гимнастика
	+ Уран гимнастика
	+ Батут дээрэ харайлга
* Дзюдо
* Морито спорт
	+ Выездка
	+ Конкур
	+ Морито триатлон
* Хүнгэн атлетикэ
* Ширээ теннис
* Онгосын спорт
 | * Регби
* Мүнөөнэй пентатлон
* Буудалган
* Һүр харбаан
* Теннис
* Триатлон
* Тайквондо
* Хүндэ атлетика
* Фехтовалга
* Хүлбүмбэгэ
* Талада хоккей
 |

### Үбэлэй Олимпиин спорт янзууд

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * Биатлон
* Бобслей
	+ Бобслей
	+ Скелетон
* Кёрлинг
 | * Тэшүүртэй спорт
	+ Тэшүүртэй тэмсээн
	+ Хээ угалзатай тэшүүр
	+ Шорт-трек
 | * Санын спорт
	+ Санын тэмсээн
	+ Хада уулада санаар ябаха спорт
	+ Санын биатлон
	+ Трамплинһаа харайлга
	+ Сноубординг
	+ Фристайл
 | * Шаргын спорт
* Мүльһэнэй хоккей
 |

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* *Энэ хуудаһан* **Олимпиин наадангэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой.*
* Олимпиин албан ёһоной сахим газар
* Монгол Үндэһэнэй Олимпиин Хорооной албан ёһоной сахим газар
* Ородой Үндэһэнэй Олимпиин Хорооной албан ёһоной сахим газар
* New York Times Interactive of all the medals in the Modern Olympics
* insidethegames — the latest and most up to date news and interviews from the world of Olympic, Commonwealth and Paralympic Games
* ATR — Around the Rings — the Business Surrounding the Olympics
* GamesBids.com — An Authoritative Review of Olympic Bid Business (home of the BidIndex™)
* Database Olympics
* History of Olympics to the Present Day Архивировалһан 13 гурба һара 2013 оной.
* Dicolympic Архивировалһан 29 юһэ һара 2008 оной. — Dictionary about the Games from Olympia to Sochi 2014
* Reference book about all Olympic Medalists of all times
* Days left until the next Olympic Games | The Olympic Games Countdown | 2012 | Sochi 2014 | Rio 2016 | PyeongChang 2018 | Istanbul, Tokyo or Madrid 2020?
* Olympic and Asian games records

[[Категори:]]