Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 4 һарын 4

**Дүрбэдүгээр һарын 4** — Григориин литын жэлэй 94-дэхи үдэр (үндэр жэлдэ 95-дахи үдэр). Жэлэй эсэс болотор 271 үдэрнүүд үлэжэ байна.

## Энэ үдэр тохёоһон үйлэ ябадалай жагсаалта

## Энэ үдэр түрэһэниинь

### 1600 оной урда

### 1601-1900

### 1900-мүнөө үе

## Энэ үдэр наһа бараһаниинь

## Энэ үдэрэй тэмдэглэлтэ баяр

---

| **Жэлэй үдэрнүүд** |
| --- |
| 1 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 2 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 |
| 3 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 4 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| 5 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 6 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| 7 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 8 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 9 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| 10 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
| 11 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 |
| 12 һара | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 |
# Дубай

| Дубай хото |
| --- |
| —  **хото**  — |
| Skyline of Дубай хото |
|

|  |
| --- |
|  **Һүлдэ туг** |

 |
| Улас орон |  Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Улас |
| Газар нютаг | 1114 км² |
| Газарай байса | д.т.д. 5 м |
| Хүн зон  | 2011 ондо 2 106 177 хүн |
| Нютагай олон | Дубайнхид |
| Сахим газар | dm.gov.ae (англяар) |

**Дубай** (Араб: دبيّ‎‎), Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Уласай хото болон Дубай эмиртэ уласай засаг захиргаанай түб. 2 106 мянган ажаһуугшадтай (2013). Арабай Нэгэдэһэн Эмиртэ Уласай эгээн шухала наймаанай, санхүүгэй ба банкын түб.
Персиин буланда байрладаг Дубайн томо гүнзэгы уһанай боомтые «Персиин буланай Хонконг» гү, али «Персиин буланай Венеци» гэдэг. Улас хоорондын ниидэхэ онгосын буудал. Бага гаалиин ашаар Дубайн боомто импортын (энэ тоодо дахин экспортын худалдаан) бүһэ нютагай түб. Газар тоһоной олдобориин түб. Хүнгэн сагаанай үйлэдбэри ба хуурай док.
# Сэдьхэл шудалал

| Хадамал |
| --- |
| Монгол үзэгээр |  |
| буряад кирилл. |
сэдьхэл шудалал |
| монгол кирилл. |
сэтгэл судлал |

**Сэдьхэл шудалал**, өөрөөр **психологи** (эрт. грек. ψυχή — сэдьхэл һанаа; λόγος — мэдэлгэ ухаан) гэдэгынь хүн ба амитанай оюун ухаан, зан үйлые шудалдаг шэнжэлхэ ухаанай нэгэн һалбари юм. Сэдьхэл шудалаашад шэнжэлхэ ухаанай аргые хэрэглэхэдээ шүүмжэлэлтэ хандалга, тогтоһон онол дээрэ тулгуурлаха болобошье бусад ниигэмэй шэнжэлхэ ухаанай һалбари, тухайлбал социологитой харисуулхад үлүү бага хэмжээндэ ашагладаг байна. Сэдьхэл шудалалай шэглэлээр мэргэшэһэн онолжо, эрдэмтэнэй сэдьхэл шудалааша гэдэг. Сэдьхэл шудалаашань сэдьхэл хүдэлэл, анхаарал, зан үйлэ, хүртэхы, сэдьхэсын эмгэг, сэдьхэл заһал, харилсаа зэргые шудалдаг шэнжэлхэ ухаан юм. Мүн зарим сэдьхэл шудалаашад ухамсаргүй зан үйлые шудалдаг. Сэдьхэл шудалаашад сэдьхэл зүйн үйлэ ябасые шудалжа уламаар хуби хүн болон ниигэмэй хүрээндэ оюун һанаа хэрэхэн нүлөөлдэг болохые оложо тогтоохые эрмэлзэдэг. Сэдьхэл шудалалай мэдэлгэнь болбосорол, ажал эрхэлэлтэ, гэр бүлын амидаралай үйлэ ябаса түүншэлэн сэдьхэсын үбшэные эмшэлхэ зэрэг хүнэй олон үйлэ ажалалгаанда хэрэглэгдэдэг юм. Түүншэлэн сэдьхэл шудалалынь хүнэй хүгжэл, спорт, эрүүл мэндэ, ажа үйлэдбэри, хэблэл мэдээсэл, эрхэ зүйн һалбариие шудалха зорилгоор дэдэ һалбаринуудые бии болгобо. Мүн байгаалиин шэнжэлхэ ухаан, ниигэмэй шэнжэлхэ ухаан, хүмүүнлигэй ухаанай шудалгаае абажа ашагладаг.

|  |
| --- |
| дэлгээхэШэнжэлхэ Ухаан |
|

|  |
| --- |
|
Хүмүүнлигэй | Ниигэмэй | Байгаалиин | Техникгэй | Хэрэглээнэй |
|

---

Тооной ухаан | Бодос зүй | Хими | Газар зүй | Одон орон шудалал | Биологи | Түүхэ | Хэлэн шудалал | Филологи | Гүн ухаан | Сэдьхэл шудалал | Ниигэм шудалал | Антропологи | Эдэй засаг | Информатика |

 |
# Мекка

| Мекка хото |
| --- |
| —  **Хото**  — |
| مكة |
| Skyline of Мекка хото |
| Улас орон |  Саудай Арави |
| Можо | Хиджаз |
| Газар нютаг | 400 км² |
| Хүн зон  |  1 700 000 хүн (2007) |
| Нягтарал | 4200 хүн/км² |
| Түрүүшын дурадхалга | 2 зуун |
| Хотын дарга | Халид аль-Файсал ибн Абдул-Азиз Аль Сауд  |
| Сахим газар | holymakkah.gov.sa/ (арабаар) |

**Мекка** (Араб: مكة), Саудай Араб, Хиджаз можын засаг захиргаанай түб. 1,700 мянган хүн зонтой (1986). Лалын шажанай эгээн шухала шүтэлгын түб. Шүтэлгын юумэнэй үйлэдбэри ба наймаан ба мүргэл ябагшадай үйлэшэлгэ. Лалын шажанай дээдэ һургуули.

Түрүүшынхиеэ II зуунда Птолемейн Макораба нэрээр дурдагдаба. Аравиин хахад аралай бөө мүргэлтэй арад түмэнүүдэй шүтэлгын түб байгаа. Меккада лалын шажанай үндэһэлэгшэ Мухаммед түрөө. VII зуунһаа Мекка лалын шажантадай нангин хото болон мүргэл аянай (хадж) зориһон сэг. Харам мечеть сүмэ (Бейт-Уллах; мүнөөгэй барилга XVI—XVII зуунда баригдаһан; Кааба гэһэн эртын мүргэлэй газар тойрон баригдаһан).

Лалын уламжалалаар Мекка хадаа Измаилай үрэ удамуудаар байгуулагдаба. VII зуунда лалын зүншэ Мухаммед тухайн үедээ томо худалдаанай түб байһан Меккада лалын шажаниие тунхаглаһан болон тус шажанай эртын түүхэдэ ехэ шухала үүргэ дүүргэжэ байгаа. 966 оной һүүлдэ Мекка орон нютагай шарифуудаар захирагдажа байһан болон 1924 ондо Саудшуудай эрхэ мэдэл доро оробо. Оршон үедэ Меккагай хэмжээ, дэд бүтэсэ ехээр хүгжэжэ үргэжэжэ байна.
# Эрдэм

Түбэдөөр бэшэһэн ригбэ (эрдэм) үгэ
**Эрдэм** (ᠡᠷᠳᠡᠮ) — һургууляар һуража болбосорон, дадалга хэшээлээр мэргэжэн һураһан мэдэлгын согсо; мэдэхэ үйлэ ажаллалгын үрэ дүндэ тодорхой мэргэжэлээр һуража болбосорол эзэмшэһэн түбшэн, мэдэсэ юм.

Мэдэлгэ бол болбосорол дадалга туршалгаар ур шадабариин оложо абаха тодорхой мэдээсэлые һайн мэдэжэ байхыг хэлэнэ. Практикада һэдэбэй хубида ойлгомжотой онолтойгоо нягта холбоотой байха ёһотой. Энэнь далда удхаараа практикада мэргэжэлэй ур шадабар албан ёһоной байна. Философнар мэдэлгые эльгээлтэ гэжэ нэрлэхэ ба алдарта философнар Платон мэдэлгые «этигэлтэйгээр зүб бурууе шүүн тунгааха гэһэн тодорхойлһон». Хэды тиимэ болобошье этэ сагта мэдэлгые маша олон онолоор тайлбарилан тодорхойлһон болобош тэрэ гансаар зүбшөөрөөгүй. Мэдэлгые эзэмшэжэ оложо абаха үйлэ ябасые танин мэдэхэ согсолборинуудынь ухамһарлаха һураха харилсан холбоо нэгэдэл болон ухаан бодолтойнь холбоотой. Мэдэлгые бол хүн түрэлхитэнэй оюун ухаанай багтаамжатай холбоотой гэжэ хэлэжэ болоно. Мэдэлгэ байрашуулха мэдэлгэ байрашуулха гэдэгынь мэдэлгын онсолиг тодорхой байрашал юм. Мэдэлгэеэ хэд хэдэн аргаар үүсхэжэ болоно.