# Мексикэ

|  |
| --- |
| **Мексикын Нэгэдэһэн Улас**Estados Unidos Mexicanos **(испани)**  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Түрын туг | Түрын һүлдэ |

 |
| **Түрын дуулалай нэрэ:** испан: *"Himno Nacional Mexicano"* Мексикын түрын дуулал Продолжительность: 1 минута и 42 секунды.1:42 |
| Мексикын байгаа газар һуури байра Мексикын байгаа газар |
| Ниислэл |  Мехико |
| Албан хэлэн | Испани хэлэн (хуулида зааһангүйшье үнэндээ) |
| Түрэ засаг | Бүгэдэ найрамдаха засагтай арадшалал |
|  -  | Юрэнхылэгшэ | Энрике Пенья Ньето |
| Уласай хурал | Конгресс → «Ехэ Хурал» |
|  -  | Дээдэ танхим | Сенат → «Шуулган» |
|  -  | Доодо танхим | «Түлөөлэгшын танхим» |
| Байгуулха |
|  -  | Тусгаар тогтониһон | 1810 оной 9 һарын 16  |
|  -  | Маргаангүй болоһон | 1821 оной 9 һарын 27  |
| Дэбиcхэр газар |
|  -  | Бүхэлидөө | 1,972,550 км2  |
|  -  | Уһанай процент (%) | 2.5 % |
| **ДНБ** (ХАШТ) | 2011 оной тоосоо |
|  -  | Бүгэдэ | $1.629 их наяд (11) |
|  -  | Нэгэ хүндэ | $15,113 (58) |
| **ДНБ** (Нэрлэһэн) | 2011 оной тоосоо |
|  -  | Бүгэдэ | $1.041 их наяд ({{{ДНБ\_нэрлэһэн\_эрэмбэ}}}) |
|  -  | Нэгэ хүндэ | $9,489 (58) |
| **ОТББЭ** (2008) | 51.6 (их)  |
| **ХХИ** (2011) | 0.770 (сайн) (57) |
| Мүнгэн тэмдэгтэ | [[Мексикын песо]] (MXN)  |
| Сагай бүһэ | −8-һаа −6 хүрэтэр  |
| Интернет домэйн | .mx |
| Телефоной код | +52 |

**Мексикэ** (испан: *México*  (сонсохо)) — албан ёһоор **Мексикын Нэгэдэһэн Улас** (испан: *Estados Unidos Mexicanos*) — Хойто Америкэда оршодог улас. Хойто зүгтэ АНУ, зүүн урда зүгтэ Белиз, Гватемала гурбан уластай газараар хилэ залгажа, баруун зүгтэ Калифорниин булан, Номгон далай, зүүн зүгтэ Мексикын булан, Карибын тэнгистэй эрэг хүбөөлдэг.

Мексикэ 1 972 550 км² газар нютагтайгаараа дэлхэйн 14-р, Америкэ түби газарай 5-р томо орон болохоһоо гадна 112.3 сая хүн зонтой тула дэлхэйн 11 дэхи, Испани хэлэтэ оронуудһаа хамагай олон хүн зонтой улас гэгдэнэ. Хүн зоной үндэһэн хэлэн - Испани. Зонхилхо шажан - Христосой шажан. Ниислэл Сьюдад де Мехико дэлхэйн ехэ хотын тоондо багтадаг.

Мексикэ бол холбооной түрын байгууламжата, юрэнхылэгшын эрхэ мэдэл дабамгайлха бүгэдэ найрамдаха засагта, түлөөлэлэй арадшалһан улас түрын дэглэмтэй улас. Арад эргэдые засаглаха ушар холбооной гушан нэгэн можо улас, нэгэ дүүргэдэ нютаг дэбисхэр хубаагдадаг.

Мексикэнь тухайн бүһынхээ хүшэрхэг орон болоод 1994 онһоо ЭЗХАХБ-да элсһэн сорын ганса Латин Америкын орон болоһон. Мексикэнь дундаһаа дээгүүр орлоготой орондо тоосогдодог.

ҮНБ-ыень худалдан абаха шадабариин паритетаар тоособол Мексикын эдэй засагиинь дэлхэйдэ 12-т ороно. Эдэй засагиинь Хойто Америкын Сүлөөтэ Худалдаанай Хэрээнэй (NAFTA) гишүүн оронуудтай шухала уялдаа холбоотой. Мексикэнь дэлхэйн хүшэтэй орон боложо буйда тоосогдожо байгаа болобош ниигэмэй болон аюулгүй байдалай асуудалуудынь муугаар нүлөөлжэ байна.

2000 оны һунгуулида анха удаад сүрэг хүсэнэй нам, 1929 онһоо хойшо Юрэнхылэгшын албые барижа байһан Байгуулалай Хубисхалта намые ("Partido Revolucionario Institucional" : PRI) дэлжэ илалта байгуулба.

## Газарзүй

| Мексикын можо уласууд |
| --- |
|  |
|

| №
  | Холбоотой субъект
  | Түб
  | Талбай, км²
  | Хүн зон, (2010) адам.
  | Хүн зоной нягтарал, хүн/км² |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 0 | Холбооной дүүргэ (Distrito Federal) | Сьюдад де Мехико (México) | 1499 | 8 851 080 | 5904,66 |
| 1 | Агуаскальентес (Aguascalientes) | Агуаскальентес (Aguascalientes) | 5589 | 1 184 996 | 212,02 |
| 2 | Веракрус (Veracruz) | Халапа-Энрикес (Xalapa-Enríquez) | 72 815 | 7 643 194 | 104,97 |
| 3 | Герреро (Guerrero) | Чильпансинго (Chilpancingo de los Bravo) | 63 749 | 3 388 768 | 53,16 |
| 4 | Гуанахуато (Guanajuato) | Гуанахуато (Guanajuato) | 30 589 | 5 486 372 | 179,36 |
| 5 | Дуранго (Durango) | Виктория-де-Дуранго (Durango) | 119 648 | 1 632 934 | 13,65 |
| 6 | Идальго (Hidalgo) | Пачука (Pachuca) | 20 987 | 2 665 018 | 126,98 |
| 7 | Кампече (Campeche) | Сан-Франсиско-де-Кампече (San Francisco de Campeche) | 51 833 | 822 441 | 15,87 |
| 8 | Керетаро (Querétaro) | Керетаро (Querétaro) | 11 769 | 1 827 937 | 155,32 |
| 9 | Кинтана-Роо (Quintana Roo) | Четумаль (Chetumal) | 50 350 | 1 325 578 | 26,33 |
| 10 | Коауила (Coahuila) | Сальтильо (Saltillo) | 151 571 | 2 748 391 | 18,13 |
| 11 | Колима (Colima) | Колима (Colima) | 5455 | 650 555 | 119,26 |
| 12 | Мехико (штат) (México) | Толука-де-Лердо (Toluca) | 21 461 | 15 175 862 | 707,14 |
| 13 | Мичоакан (Michoacán) | Морелия (Morelia) | 59 864 | 4 351 037 | 72,68 |
| 14 | Морелос (Morelos) | Куэрнавака (Cuernavaca) | 4941 | 1 777 227 | 359,69 |
| 15 | Наярит (Nayarit) | Тепик (Tepic) | 27 621 | 1 084 979 | 39,28 |
| 16 | Доодо Калифорни (Baja California) | Мехикали (Mexicali) | 70 113 | 3 155 070 | 45,00 |
| 17 | Урда Доодо Калифорни (Baja California Sur) | Ла-Пас (La Paz) | 73 677 | 637 026 | 8,65 |
| 18 | Нуэво-Леон (Nuevo León) | Монтеррей (Monterrey) | 64 555 | 4 653 458 | 72,09 |
| 19 | Оахака (Oaxaca) | Оахака (Oaxaca) | 95 364 | 3 801 962 | 39,87 |
| 20 | Пуэбла (Puebla) | Пуэбла-де-Сарагоса (Puebla) | 33 919 | 5 779 829 | 170,40 |
| 21 | Сакатекас (Zacatecas) | Сакатекас (Zacatecas) | 75 040 | 1 490 668 | 19,86 |
| 22 | Сан-Луис-Потоси (San Luis Potosí) | Сан-Луис-Потоси (San Luis Potosí) | 62 848 | 2 585 518 | 41,14 |
| 23 | Синалоа (Sinaloa) | Кульякан (Culiacán) | 58 092 | 2 767 761 | 47,64 |
| 24 | Соноро (Sonora) | Эрмосильо (Hermosillo) | 184 934 | 2 662 480 | 14,40 |
| 25 | Табаско (Tabasco) | Вильяэрмоса (Villahermosa) | 24 661 | 2 238 603 | 90,78 |
| 26 | Тамаулипас (Tamaulipas) | Сьюдад-Виктория (Ciudad Victoria) | 79 829 | 3 268 554 | 40,94 |
| 27 | Тласкала (Tlaxcala) | Тласкала (Tlaxcala) | 3914 | 1 169 936 | 298,91 |
| 28 | Халиско (Jalisco) | Гвадалахара (Guadalajara) | 80 137 | 7 350 680 | 91,73 |
| 29 | Чиуауа (Chihuahua) | Чиуауа (Chihuahua) | 247 087 | 3 406 465 | 13,79 |
| 30 | Чьяпас (Chiapas) | Тустла-Гутьеррес (Tuxtla Gutiérrez) | 73 887 | 4 796 580 | 64,92 |
| 31 | Юкатан (Yucatán) | Мерида (Mérida) | 39 340 | 1 955 577 | 49,71 |
| **Ниитэ** | **1 967 138** | **112 336 538** | **57,11** |

 |

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* *Энэ хуудаһан* **Мексикэгэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой.*
* Мексикын эртэнэй түүхэ (мифологи, домогууд, гэхэ мэтэ) «Эртэнэй Мезоамерика» сахим газарда
* Зураг сомог
* Ород хэлээр Мексикын һонин. Интернет-издание Мексикэ-24

|  |
| --- |
| Хойто Америкэ |
|  | **Америкын Нэгэдэһэн Улас·**  Антигуа ба Барбуда  **·**  Баһаамын аралууд  **·**  Барбадос  **·**  Белиз  **·**  Гаити  **·**  Гватемала  **·**  Гренада  **·**  Ямайка  **·**  Доминика  **·**  Бүгэдэ Найрамдаха Доминикана Улас  **·**  Канада  **·**  Коста-Рика  **·**  Куба  **·**  Мексикэ  **·**  Никарагуа  **·**  Панама  **·**  Сальвадор  **·**  Сент-Винсент ба Гренадин  **·**  Сент-Китс ба Невис  **·**  Сент-Люси  **·**  Тринидад ба Тобаго  **·**  Һондурас |