# Швейцари

|
Холбооной Швейцари Улас
Бусад табан албан ёһоной хэлээр* Schweizerische Eidgenossenschaft (Германи) Confédération suisse (Франци) Confederazione Svizzera (Итали) Confederaziun svizra (Руманша) Confoederatio Helvetica (Латин)
 |
| --- |
|
Түрын туг

Түрын һүлдэ |
| **Уряа:**"Unus pro omnibus, omnes pro uno" "Нэгэниинь ниитын түлөө, ниитэнь нэгэнэй түлөө" |
| **Түрын дуулал:**"Швейцариин псалм"Продолжительность: 1 минута и 25 секунд.1:25 |
|  |
| Нийслэл | * Үгы (*де юре*)
* Берн (*де факто*)

﻿ / ﻿ |
| Албан хэлэн |
Германи Франци Итали Романша |
| Арад түмэн (2019) |
74.7% Швейцаршүүд 25.3% гадаада |
| Шажан (2018) |
65.5% Христосой 26.3% Шажангүй 5.3% Лалын 1.6% Бусад 1.3% мэдэгдээгүй |
| Түрэ засаг |
Холбооной парламентай бүгэдэ найрамдаха улас |
|  |
| • Холбооной Зүблэл  |
Ги Пармелен (Юрэнхылэгшэ) Иньяцио Кассис (Вице-Юрэнхылэгшэ) Ален Берсе Ули Маурер Симонетта Соммаруга Виола Амерд Карин Келлер-Зуттер |
| • Холбооной Канцлер |
Вальтер Турнһерр |
| Уласай хурал |
Холбооной Хурал |
| • Дээдэ танхим |
Уласуудай Зүблэл |
| • Доодо танхим |
Үндэһэнэй Зүблэл |
| Түүхэ |
|  |
| • Түрүү холбоо  |
1291 оной 8 һарын 1 |
| • Бүрин эрхэ  |
1648 оной 10 һарын 24 |
| • Сэргэһэн  |
1815 оной 8 һарын 7 |
| • Холбооной улас  |
1848 оной 9 һарын 12 |
| Дэбиcхэр газар |
| • Бүхэлидөө |
41,285 км2 (132) |
| • Уһанай хуби (%) |
4.34 |
| Хүн зон |
| • Тоосоо 2019 |  8 570 146 (99) |
| • Тоололго (2015) |
8,327,126 |
| • Нягтарал |
207 |
| ДНБ (ХАШТ) |
2020 оной тоосоо |
| • Бүгэдэ |  $584 тэрбум  (38) |
| • Нэгэ хүндэ |  $67,557 (9) |
| ДНБ (нэрлэһэн) |
2020 оной тоосоо |
| • Бүгэдэ |  $749 тэрбум  (20) |
| • Нэгэ хүндэ |  $86,673 (2) |
| ОТББЭ (2018) |  29.7 бага · 19 |
| ХХИ (2019) |  0.955 онсо һайн · 2 |
| Мүнгэн тэмдэгтэ |
Франк, WIR франк, WIR евро (CHF, CHW, CHE) |
| Сагай бүһэ | UTC+1 (CET) |
| • Зун (ЗС) | UTC+2 (CEST) |
| Телефоной код |
+41 |
| ISO 3166 код |
CH |
| Интернет домэйн |
.ch, .swiss |

**Швейцари** (герман: Schweiz, француз: Suisse, итальян: Svizzera, ромш. Svizra) — Түб Европын улас, албан ёһоор **Холбоотой Швейцари Улас** (лата: Confoederatio Helvetica ушар тус ороной ISO-гай уласай кодынь CH ба CHE) бол баруун Европодо байрлаха 7.5 сая хүн зонтой, 41,285 км² газар нютагтай, далайда гаралгагүй орон юм. Швейцаринь 26 уласһаа бүридэһэн холбооной бүгэдэ найрамдаха улас болон эдыгээр уласуудые өөрөөр баһа кантон гэжэ нэрлэдэг. Берн хото бол Холбооной уласай засагай газар байрлаха хото болон *де факто* ниислэл хотонь юм. Энэ ороной эдэй засагай түбүүдиинь Женева ба Цюрих хотууд болоно. Швейцари бол дэлхэйн хамагай баян оронуудай нэгэ мүн.

Швейцари улас Германи, Франци, Итали, Австри ба Лихтенштейн уласуудтай хилэлдэг. Швейцаринь олон хэлэтэй улас болон герман, франци, итали, руманш гэһэн дүрбэн хэлые үндэһэнэй хэлэн гэжэ үзэдэг. Хэрэглээнэй түбшэндэ англи хэлэн нэлээд түгээмэл тархаһан. Швейцари улас түбые сахиха эртэнэй уламжалалтай болон 1815 онһоо хойшо дайнда ороогүй. Эндэ Олон Уласай Улаан Загалмайн Ниигэмлэг, Дэлхэйн Худалдаанай Байгуулалга, НҮБ-ын Европо дахи хоёр түб офис байрладаг.

Швейцариин латин нэрэ гү, али *Confoederatio Helvetica* гэдэгиинь Альпуудай бүһэ нютагта амидаржа байһан эртэнэй кельт гаралтай хельвет аймагай нэрэһээ гаралтай юм. Швейцари уласай байгуулагдаһан огноог уламжалал ёһоор 1291 оной 8 һарын 1 гэжэ үзэдэг ушар энэ үдэрые үндэһэнэй баярын үдэр хэмээн тэмдэглэдэг.

Уласай ехэ хотонууд: Берн, Базель, Лозанна, Цюрих, Женева.

## Кантонууд

| Кантон | Томьёо1 | Хамагай ехэ хото | Талмай, мян. км² | Хүн зон, мян. хүн
  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Цюрих | ZH | Цюрих | 1,7 | 1 351
  |
|  Берн | BE | Берн | 5,9 | 974
  |
|  Люцерн | LU | Люцерн | 1,5 | 372,9
  |
|  Ури | UR | Альтдорф | 1,1 | 35
  |
|  Швиц | SZ | Швиц | 0,9 | 144,6
  |
|  Обвальден | OW | Зарнен | 0,5 | 35
  |
|  Нидвальден | NW | Штанс | 0,3 | 40,8
  |
|  Гларус | GL | Гларус | 0,7 | 38,4
  |
|  Цуг | ZG | Цуг | 0,2 | 110,8
  |
|  Фрибур | FR | Фрибур | 1,7 | 273
  |
|  Золотурн | SO | Золотурн | 0,8 | 252,7
  |
|  Базель-Штадт | BS | Базель | 0,04 | 187,8
  |
|  Базель-Ланд | BL | Листаль | 0,4 | 272,8
  |
|  Шаффхаузен | SH | Шаффхаузен | 0,3 | 75,6
  |
|  Аппенцелль-Ауссерроден | AR | Херизау | 0,2 | 53
  |
|  Аппенцелль-Иннерроден | AI | Аппенцелль | 0,2 | 15,6
  |
|  Санкт-Галлен | SG | Санкт-Галлен | 2,0 | 474,6
  |
|  Граубюнден | GR | Кур | 7,1 | 191,8
  |
|  Аргау | AG | Арау | 1,4 | 600
  |
|  Тургау | TG | Фрауэнфельд | 1,0 | 244,8
  |
|  Тичино | TI | Беллинцона | 2,8 | 335,7
  |
|  Во | VD | Лозанна | 3,2 | 701,5
  |
|  Вале | VS | Сьон | 5,2 | 307,4
  |
|  Невшатель | NE | Невшатель | 0,8 | 171,6
  |
|  Женева | GE | Женева | 0,3 | 453
  |
|  Юра2 | JU | Делемон | 0,8 | 70
  |

## Зурагай сомог

* Швейцариин газарай зураг
* Засагай газар
* Кантон Граубюнден
* Готтхард туннель
* Швейцариин сэрэг
* Швейцариин сэрэгүүд

## Ажаглалтууд

## Зүүлтэ

## Холбооһон

* *Энэ хуудаһан* **Швейцаригэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой.*

Засагай газар
* The Federal Authorities of the Swiss Confederation
* Chief of State and Cabinet Members Архивировалһан 14 нэгэ һара 2009 оной.
* Swissworld.org, Switzerland's information portal Архивировалһан 26 зургаа һара 2004 оной.
* Swiss Statistics, official website of the Swiss Federal Statistical Office

Зүүлтэ
* Switzerland entry at *Encyclopaedia Britannica*
* Switzerland at *UCB Libraries GovPubs*

Газар зүй
* Federal Office of Topography Архивировалһан 12 арба һара 2014 оной.
* Searchable interactive map (search.ch)

Туризм
* MySwitzerland.com, official website of Switzerland Tourism

Түүхэ
* Historical Dictionary of Switzerland
* History of Switzerland

Мэдээсэл
* Neue Zьrcher Zeitung, a Swiss daily newspaper
* Le Temps, a Swiss daily newspaper
* Corriere Del Ticino, a Swiss daily newspaper
* swissinfo.ch, Swiss News - Worldwide
* expatinch.com, Swiss media resources page Архивировалһан 17 юһэ һара 2012 оной.

Болбосорол
* The Swiss School System
* Swiss Universities Handbook Архивировалһан 23 дүрбэ һара 2013 оной.
* Universities in Switzerland
* sieps.ch Архивировалһан 21 дүрбэ һара 2021 оной. Information Services on Swiss Private Schools and Universities

Шэнжэлхэ ухаан, технологи
* The Swiss Portal for Research and Innovation
* State Secretariat for Education and Research, SER Архивировалһан 14 арбан нэгэ һара 2012 оной.
* The Swiss National Science Foundation Архивировалһан 29 долоо һара 2013 оной.
* CTI, Commission for Technology and Innovation Архивировалһан 22 арбан хоёр һара 2010 оной.

|  |
| --- |
| Европо |
|  | **Австри·**  Азербайджан **·**  Албани **·**  Андорра **·**  Беларусь **·**  Бельги **·**  Болгари **·**  Босни ба Герцеговина **·**  Ватикан **·**  Германи **·**  Греци **·**  Гүржи **·**  Дани **·**  Ирланд **·**  Исланд **·**  Испани **·**  Итали **·**  Казахстан **·**  Кипр **·**  Оросой холбоото улас **·**  Латви **·**  Литва **·**  Лихтенштейн **·**  Люксембург **·**  Мальта **·**  Молдави **·**  Монако **·**  Нидерланд **·**  Норвеги **·**  Нэгэдэһэн Хаанта Улас **·**  Польшо **·**  Португал **·**  Румыни **·**  Сан-Марино **·**  Серби **·**  Словак **·**  Словен **·**  Турк **·**  Унгар **·**  Украина **·**  Финланд **·**  Франци **·**  Хойто Македони **·**  Хорвати **·**  Черногори **·**  Чехи **·**  Швейцари **·**  Швеци **·**  Эстони |