# Түрэг Улас

|  |
| --- |
| **Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг УласTürkiye Cumhuriyeti**  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Түрын туг | Түрын һүлдэ |

 |
| **Түрын дуулалай нэрэ:** İstiklâl Marşı → «Тусгаар тогтонолой марш»  |
| Түрэг Улас һуури байра  |
| Ниислэл | Анкара |
| Албан хэлэн | Түрэг хэлэн |
| Арад түмэн  | 70–75% - Түрк үндэһэтэн 18% - Курд үндэстэн 7–12% - бусад арад түмэн |
| Түрэ засаг | Бүгэдэ найрамдаха улас |
|  -  | Юрэнхылэгшэ | Режеп Тайип Эрдоан (2014–) |
| Уласай хурал | түрк. Türkiye Büyük Millet Meclisi → «Түрк уласай ехэ хурал» |
| Түүхэ |
|  -  | 1918-10-30 | Османай улас дайнда ялагдаһан  |
|  -  | 1919—1923 | Сүлөөлэхэ дайн дэгдэһэн  |
|  -  | 1923-10-29 | БНТУ тунхаглагдаһан  |
| Дэбиcхэр газар |
|  -  | Бүхэлидөө | 783,562 км2  |
|  -  | Уһанай процент (%) | 1.3 % |
| Хүн зон |
|  -  | Тоосоо (2010) | 73,722,988 (18) |
| **ДНБ** (ХАШТ) | 2011 оной тоосоо |
|  -  | Бүгэдэ | $1.073 их наяд (16) |
|  -  | Нэгэ хүндэ | $14,517 (64) |
| **ДНБ** (Нэрлэһэн) | 2011 оной тоосоо |
|  -  | Бүгэдэ | $778.089 их наяд ({{{ДНБ\_нэрлэһэн\_эрэмбэ}}}) |
|  -  | Нэгэ хүндэ | $10,522 (62) |
| **ОТББЭ** (2010) | 40.0 (58) |
| **ХХИ** (2013) |  0.722 (сайн) (90) |
| Мүнгэн тэмдэгтэ | [[Түрэгэй лирэ]] (TRY)  |
| Сагай бүһэ | Зүүн Европын зунай саг  |
| Интернет домэйн | .tr |
| Телефоной код | +31 +599 |

**Түрэг** (түрэгөөр *Türkiye*), албан ёһоор **Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас** болбол зүүн Европо болон баруун Азиин түби хоорондо оршодог улас юм. Баруунһаа нара зүб тойруулбал Греци, Болгари, Гүржи, Армени, Азербайджан, Иран, Ирак, Сири гэхэ 8 уластай хилэлдэг. Мүн урда, баруун, хойто талануудаараа Газарай дундада тэнгис, Эгейн тэнгис, Хара тэнгисээр хүбөөлэгдэнэ. Гантиг тэнгис, Босфорой, Дарданеллын хоолойнуудаар түбинүүдые заагладаг. Ниислэл — Анкара, хамагай томо хото — Истанбул. Ниитээрээ шахуу лалын шажан шүтэлгэтэй, албан ёһоной хэлэниинь түрэг, баһа Иран гарбалтай өөһэдын хэлээр дугаардаг курд, зазанар бии.

## Түүхэ

* Османай эзэнтэ гүрэн (1299-1922): Түрэгүүдэй байгуулһан эзэнтэ гүрэн, 600 жэл оршом оршожо байһан.
* Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн: 1919-1923 онуудта Османай эзэнтэ гүрэнэй задарһанай һүүлдэ тусгаар тогтолой дайн боложо, Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас байгуулагдаһан.
* Мустафа Кемаль Ататюрк: Түрэгэй тусгаар тогтолой дайн дараа Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Уласые үндэһэлэгшэ.
* Бүгэдэ Найрамдаха Түрэг Улас: 1923 ондо тунхаглагдаһан, секулярна (шажангүй) улас болоһон.

## Газар зүй

* Хоёр тибтэ оршодог: Европо (Зүүн Түрэг) ба Ази (Анатоли).
* Уулархаг газар, тэнгисэй эрьеын бүһэнүүдтэй.
* Уур амһаар: Газарай дундада тэнгисэй эрьеын бүһэдэ дулаан зун, хүйтэн үбэлтэй.

## Улас түрэ

* Парламентын бүгэдэ найрамдаха улас.
* Юрэнхылэгшэ уласые ударидадаг.
* Парламент хуулинуудые баталдаг.

## Эдэй засаг

* Хүгжэжэ байгаа эдэй засаг.
* Аялал туризм, хүдөө ажахый, үйлэдбэри гол салбарууд юм.
* Европын Холбоондо орохо хүсэлтэй.

## Соёл

* Түрэг соёл олон янзын уласуудай нүлөөлэлгэтэй.
* Лалын шажан гол нүлөө үзүүлдэг.
* Түрэг хоол, хөгжэм, уран зураг дэлхэй даяар алдартай.

## Хүн зон

* Хүн зоной олонхинь түрэгүүд.
* Курд, араб, черкес зэргэ үндэһэтэнүүд бии.
* Албан ёһоной хэлэн түрэг хэлэн.

## Холбооһон

* Албан ёһоной сахим хуудаһан

## Зүүлтэ

## Зурагай сомог

* Немрут Уула
* Эфес
* Султан Мехмед II
* Османай оркестр
* Түрэгын кофе
* Византиин мозаика
* Босфор далайн хоолой
* Истанбул хото
* Истанбул
* Чызджы мæсыг, Стамбул
* Трамвай Стамбулай транспорт
* Измир
* Селимие Лалын шажанай сүмэ, Эдирне
* Антали
* Аланья
* Памуккале

## Зүүлтэ

|  |
| --- |
| Европо |
|  | **Австри·**  Азербайджан **·**  Албани **·**  Андорра **·**  Беларусь **·**  Бельги **·**  Болгари **·**  Босни ба Герцеговина **·**  Ватикан **·**  Германи **·**  Греци **·**  Гүржи **·**  Дани **·**  Ирланд **·**  Исланд **·**  Испани **·**  Итали **·**  Казахстан **·**  Кипр **·**  Оросой холбоото улас **·**  Латви **·**  Литва **·**  Лихтенштейн **·**  Люксембург **·**  Мальта **·**  Молдави **·**  Монако **·**  Нидерланд **·**  Норвеги **·**  Нэгэдэһэн Хаанта Улас **·**  Польшо **·**  Португал **·**  Румыни **·**  Сан-Марино **·**  Серби **·**  Словак **·**  Словен **·**  Турк **·**  Унгар **·**  Украина **·**  Финланд **·**  Франци **·**  Хойто Македони **·**  Хорвати **·**  Черногори **·**  Чехи **·**  Швейцари **·**  Швеци **·**  Эстони |