Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Оршуулга

Розеттын шулуун
**Оршуулга** — ондоо хэлэндэ хүрбүүлэн буулгаһан зүйл юм.

Оршуулгые мүнөөһөө 2000 гаран жэлэй үмэнэ бии болоһон гэжэ зарим нэгэн эхэ һорболжодо тэмдэглэһэн байдаг. Мүнөөнэй олон уласай харилсаа холбоо мүн лэ оршуулгатай һалашагүй холбоотой байна. Оршуулга ута удаан хугасаанай түүхэтэй, хэрэглээ асар ехэ болобошье бидэнэй оршуулга тухай мэдэлгэ маани тон бага харамсалтай. XVIII зуунай һүүл үе хүрэтэр оршуулга онолой шудалга оршуулгын сэдьхэгдэлэй шудалга гэжэ үзэжэ болохо болон энэһээ хойшо оршуулгын онолой ажал бараг лэ зогсонги байдалда ороһон. Харин энэ үедэ амиды бэетын эрдэм ухаан эршэмтэй хүгжэжэ эхилһэн. Илангаяа ургамал шудалал, амитан шудалал болон биологиин эрдэм ухаанай хүгжэл. Энэтэй сасуулхада оршуулгын эрдэм ухаан мүнөө хүрэтэр хүгжэлэй дараа шатадаа ороогүй байдаг.

Удаан хугасаанай турша оршуулга байнга хүнүүдэй шудалгаанай гол сэдэб байһаар ерэһэншье оршуулга нуусалагдамал, ойлгоходо хүндэрэлтэй хэбээр лэ байна. Энэ оршуулгын мүн шанар болон арга барилые тайлбарилха юрэнхы онол байхагүй дээрэһээ шалтагаалжа байна. Ушар юуб гэхэдэ, энэ асуултын харюуе олон зүйлөөр тайлбарилжа болохо байха, гэбэшье эгээн шухала шалтагааниинь “оршуулга” гэһэн үгэ өөрөө олон удхатай, шудалаашанар ондоо ондоо үзэлые дахан ябасуу удхаар ойлгодогто оршодог.
# Грек үзэг

|  |
| --- |
|  |
| Грек үзэг |
| **Αα** | Альфа | **Νν** | Ню |
| **Ββ** | Бета | **Ξξ** | Кси |
| **Γγ** | Гамма | **Οο** | Омикрон |
| **Δδ** | Дельта | **Ππ** | Пи |
| **Εε** | Эпсилон | **Ρρ** | Ро |
| **Ζζ** | Дзета | **Σσς** | Сигма |
| **Ηη** | Эта | **Ττ** | Тау |
| **Θθ** | Тета | **Υυ** | Ипсилон |
| **Ιι** | Йота | **Φφ** | Фи |
| **Κκ** | Каппа | **Χχ** | Хи |
| **Λλ** | Лямбда | **Ψψ** | Пси |
| **Μμ** | Мю | **Ωω** | Омега |
| Түүхын үзэг |
| Эртын локальна вариант  **·····**  |
| Лигатуранууд (ϛ, ϗ, ȣ) |
| Цифрэнүүд:  (6) **·**  (90) **·**  (900) |
|

---

 **Commons** |

**Грек үзэг** хадаа грек хэлээр бэшэхэдэ хэрэглэдэг үзэг бэшэг юм. Алфавит гэһэн үгэ альфа ба бета гэжэ грек үзэглэлэй түрүүшын хоёр үзэгэй нэрэһээ гаралтай. Грек үзэг лата ба кирилл үзэгүүдэй эхи табигша гэжэ тоосогдодог. Грек үзэгүүдые математика гэхэ зэргын эрдэм ухаанай болон технологиин һалбаринуудта тэмдэглэл болгон хэрэглэдэг, жэшээнь пи (π). Грек үзэг арбан долоон хашалган үзэгһөө, долоон аялган үзэгһөө бүридэнэ. МЭҮ 1000–750 оной үедэ баруун хойто семит (финикин) үзэгһөө зохёогдоһон юм. Грек хэлэн соо үгы байһан финикин хашалгануудай үзэгые грек аялганай үзэг болгон хэрэглэһээр.

## Түүхэ

Эртын грекүүд үзэг бэшэг бурханай хэшэг гэжэ этигэдэг байгаа.
Грек эртын домогой ёһоор, Тира аралһаа хүбэжэ ерэһэн Финикиин хаанай хүбүүн Кадмһаа грекүүд бэшэг үзэг һураһан юм. Эртын грекүүд финикиин үзэг бэшэгые МЭҮ VIII зуун жэлһээ үбэлэн абажа хэрэглэһэн, тиигээд семитүүдтэй адли зүүнһээ баруун тээхи бэшэдэг байгаа. Хожомынь үзэг бэшэгэй хубисалай забһарай үедэ бэшэхэ шэглэлынь эхин мүрые зүүнһээ баруун тиишэ бэшэһэн бол, удаахи мүрыень баруунһаа зүүн тиишэ, гурбадахииень зүүнһээ баруун тиишэ гэхэ мэтээр һольбожо бэшэдэг онсо өөрэ барилтай ба энэ бэшэлгые «бустрофедон» (βουστροφηδόν) эрьелдэхэ гэжэ нэрлэдэг байба. Энэ аргань удаан хэрэглэгдээгүй, МЭҮ IV зуун жэлдэ грек үзэг баруунһаа зүүн тээшээ болоһон юм.

Гортин хуули — бустрофедон хэрэглэжэ бэшэһэн текст
Грек үзэг хадаа тэрэ үеынгээ орон нютагай тархасаһаа хамааржа баруун зүүн хэһэгтэ хубаагдан һалаалжа хүгжөө. Зүүн грек үзэгүүдһээ копт, гот, кирилл, армян гүржи үзэг бэшэг һалаалан хүгжэнхэй. Баруун грек үзэг хадаа этруск ба лата үзэгүүдэй үндэһэн болоһон байна.

Элдэһэн арһан дээрэ, муутуу саарһан дээрэ бэшэһэн бэшэг хадаа шулуун дээрэ һиилэжэ бэшэһэнһээ үлүү үзэмжэтэй, хүнгэн болодог байна.

## Зүүлтэ
# Саппоро

| Саппоро хото |
| --- |
| —  **Засагай газарай захиралтаар тэмдэглэһэн хото**  — |
| японоор 札幌市 |
| Хоккайдогой ехэ һургуулиХоккайдогой ехэ һургуули |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  **Һүлдэ туг** |  **Һүлдэ тэмдэг** |

 |
| Улас орон |  Япон |
| Можо | Хоккайдо |
| Аймаг | Исикари |
| Газар нютаг | 1121,12 км² |
| Хүн зон  | 1 933 787 хүн |
| Нягтарал | 1724,87 хүн/км² |
| Сахим газар | city.sapporo.jp (япон) |

**Саппоро хото**(яп. 札幌市 *Саппоро-си*) — четвёртый по величине город Япон Уласай дүрбэдэхи томо хото, Хоккайдо можын шухала эдэй засагай, ажаүйлэдбэриин, болбосоролой ба соелой түб, засагай газарай захиралтаар тэмдэглэһэн хото, Хоккайдо можын засаг захиргаанай түб. Хотын талмайнь 1121,12 км² Тус хотодо Хоккайдогой ехэ һургуули байрлана.

Саппоро — 1972 оной Үбэлэй Олимпин нааданай болон гурбан 1986, 1990 ба 2017 оной Үбэлэй Азиин нааданай ниислэл. Саппоро хадаа — амаралтын газар, хотын оршон тойрондо халуун аршаанууд олон.

## Зүүлтэ