Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Арбай

| Арбай *(Hordeum vulgare)* |
| --- |
| *Hordeum vulgare* |
| Биологиин классификаци |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Аймаг: | Ургамал  |
| Хубаалга: | Сэсэгтэ ургамал  |
| Анги: | Liliopsida  |
| Баг: | Poales  |
| Обог: | Poaceae  |
| Түрэл: | *Hordeum*  |

 |

*Hordeum vulgare*
**Арбай** (ᠠᠷᠪᠠᠢ) — һүрэл түрүүтэ амуу таряа, үрээрээ гурил хэхэ, шара айраг эһэгэхэ, охм нэрэхэ, мал тэжээхэ зэргэ олон зүйлээр ашаглана, таримал арбайе зуһаха, үбэлжэхэ гэһэн хоёр янзаар таряална.
# Анда

| Анда |
| --- |
|
Кечуа: Anti(s/kuna) |
|  Аргентинэ ба Чили хажууда Анда |
|  |
| Эгээн үндэр сэг |
| Орьёл |
Аконкагуа  ( Аргентина) |
| Үндэршил |
6962 |
| Хэмжээ |
| Ута |
7000 м |
| Үргэн |
500 м |
| Газар зүй |
| Оронууд |

Жагсаалта
* Аргентина
* Боливи
* Чили
* Колумб
* Эквадор
* Перу
* Венесуэлэ
 |

**Андын шэлэ** (испан: *Andes; Cordillera de los Andes*) — Урда Америкэ түбиин баруун эрьеын дахуу байрлаха, тус тибиин хамагай ута уулын шэлэ нюруу юм. Ниитэ 7,000 км ута, 500 км үргэн, дундажаар 4,000 метр үндэртэй.

Андын шэлэнь ниитэ долоон орон - Аргентинэ, Боливи, Чили, Колумби, Эквадор, Перу болон Венесуэлые дамнан байрлана.

Андын шэлын ноён орьёлынь далайн түбшэнһөө дээшэ 6,962 метр үргэгдэһэн Аконкагуа юм.

## Зүүлтэ
# Француз хэлэн

| Француз |
| --- |
| Өөрын нэрэ |
Français, Langue française |
| Тараалга |
Франци, Бельги, Канада, Швейцари, Монако г.м-ээр олон орон |
| нарийвчлавал |
Африка, Европо, Америкууд, Номгон далай, Азиин Дэлхэйн зарим хэһэгүүд |
| Түрэлхи хэлэтнэй тоо |
Түрэлхи хэлэн: 65-с 130 сая ниитэ: 160-с 500 сая орчим

  |
| Хэлэнэй ангилал |
Энэдхэг-Европо* Италиин
	+ Роман
		- Итали-Баруунай
			* Баруун Роман
				+ Галл-Иберийн
					- Галл-Роман
						* Галл-Рето
							+ Ойли
								- **Француз**
 |
| Албан ёһоной хэрэглээ |
| Улас |
29 орон |
| Тохируулагша байгууллага |
Académie française (Франци), Office québécois de la langue française (Канада, Квебэк), Conseil pour le développement du français en Louisiane (Луизиана) |
| Томьёолбори |
| ISO 639-1 | fr |
| ISO 639-2 | fre (B) fra (T) |
| ISO 639-3 | fra |
|  |

**Француз хэлэн** (*français*, [fʁɑ̃sɛ] гэжэ дуудагдана) болбол дэлхэй дээрэ 54 ороной хүн зоной диилэнхи хэһэг гү, али ниитэ 350 оршом миллион хүн өөрынгөө түрэлхи болон хоёрдохи хэлэн гэжэ үзэдэг, томохон хэлэн юм. Энэ хэлээр хэлэгшэдэй олонхи — Франци, Канада, Бельги, Швейцари уласуудта амидардаг.

## Зүүлтэ
# Сократ

|  |
| --- |
| Сократ |
| Σωκράτης |
|  |
| Ажал үйлэ: |
гүн ухаанша
 |
| Түрэһэн үдэр: | ок. МЭҮ 470 оной |
| Түрэһэн газар: | Афина |
| Эрхэтэнэй харьяалал: | Древние Афины[d] |
| Наһа бараһан үдэр: | МЭҮ 399 оной 2 һарын 15 |
| Наһа бараһан газар: | Афина |
| Хэб маяг: |
гүн ухаан
 |

**Сократ** (грек: Σωκράτης, латиншалһан: *Sōkrátēs*; MЭҮ 470 — 399) болбол эртын Грециин гүн ухаантан юм. Сократ хадаа эртэ урдын Грециин гүн ухаантан, багша, сэдьхэгшэ байгаа. Тэрэ Афина хотодо түрэжэ, ажаһууһан, багшалһан намтартай. Сократ өөрынгөө үзэл бодолнуудые бэшээгүй ушар, бидэ тэрэнэй гүн ухаан тухай үсөөн мэдэнэ. Харин тэрэнэй шабинар Платон болон Ксенофонт гэгшэд Сокрадай гүн ухаан тухай баримта бэшэжэ үлдөөһэн.

Сократ «Би юушье мэдэхэгүй гэдэгээл мэдээжэ байна» гэжэ хэлэһэн оньһон үгөөрөө алдартай. Тэрэ болбол хүнэй өөрыгөө ойлгохо, сэдьхэлгээнэй зүб байхада гол анхаарал хандуулһан байгаа. Сократ «майевтикэ» гэжэ нэрлэгдэдэг багшалалай арга барилые хэрэглэжэ байһан, энэнь асуултануудые табижа, хүнэй өөрыгөө ойлгоходо туһалха арга юм.

Сократ Афина хотодо залуушуулые буруу замда оруулаа гэжэ буруушаагдажа, саазаар абахуулаа. Гэбэшье, тэрэнэй гүн ухаанай үзэл бодолнууд мүнөөшье хүрэтэр хүнүүдтэ ехээр нүлөөлжэ туһалдаг гэлтэй.

Сократ хадаа уран барималшан Софрониск һамгадые түрүүлэгшэ Фенарета хоёрой бүлэдэ мүндэлһэн юм. Сократ хадаа Афинын эрхэтэн байгаа һэн. Агуу ухаантан багадаа хүгжэм, гимнастика, грамматика шудалжа, наһаа гүйсэһэндээ эсэгэ мэтэ уран барималшан болоһон байна. Уламжалалта намтарай ёһоор, Сократ болбол Афина хото соо Акрополиин хадада байһан Граци дангинуудай хүшөө зохёоһон байгаа. Пелопонессэй дайнай Потидеягай байлдаанай үедэ Сократ хадаа шархатаһан Алкивиад жанжаниие зэбсэгтэеэ тулалдаанһаа абаашажа ами наһые абарһан намтартай. Сократ 50 наһатай байхадаа Ксантиппа гэгшэ изагууртан эхэнэртэй гэрлэжэ гурбан хүбүүдтэй болоо һэн. Сасуу үетэн Ксенофонтын бэшэһээр, Сократынхи эдэ хүбүүд абатаяа адли бэшэ, маша тэнэг бэлэй гэжэ эли. Дельфын лүндэншэ Херефон гэгшэ Сократын найза нүхэртээ Сократ Афинын эгээл ухаатай хүн гээшэ гэжэ хэлэһэн һүүлдэ, Дельфын лүндэншые буруу гэжэ лаблан гэршэлхэеэ оролдобо. МЭҮ 399 ондо шүлэгшэ Мелет, арhашан Анит, үгэ хэлэгшэ Ликон гурбан Сократые бурхан тэнгэридэ шүтэдэггүй hүзэггүй хүн гэжэ гэмнэн зэмэлээд Сокрадые тоолгойн саазаар абахые эриһэн байгаа. Сокрадые гэмтэн мэтэ сүүдлэн шүүһэнэй үрэ дүндэ үхэлэй саазада хүртөө һэн.

## Холбооһон

* *Энэ хуудаһан* **Сократгэһэн Викимедиа сангай ангилал холбооһотой.*
# Холерэ

| **Үбшэнүүдэй уласхоорондын бүлэглэһэн xубаарилга** (МКБ-10; ICD-10) |
| --- |
| A00.0 | Холерын вибрион 01 ушарһан холерэ, биовар cholerae |
| A00.1 | Холерын вибрион 01 ушарһан холерэ, биовар eltor |
| A00.0 | Холерэ, тодорхойлһонгүй |
| ICD-10 онлайн (2019 оной ДБЭЭЗ-ын хубилбари) |

**Холерэ үбшэн** (< грек: χολή «һэлһэн» ба грек: ῥέω «урдана») — *Vibrio cholerae* нянгаар дамжан халдабарилдаг гэдэһэнэй хурса сапронозой халдабари.
# Футбол

Футбол
**Хүлбүмбэгэ** (англи: football, монгол: хөлбөмбөг) — тус бүри арбан нэгэн тоглогшотой хоёр багай хоорондо ябагдадаг, бөөрынхы бүмбэгэ хэрэглэдэг дэлхэйдэ хамагай үргэн тархаһан багай спорт юм. Тус спортиинь дэлхэйн хамагай түгээмэл спорт юм.

## Зүүлтэ