# Vino

Vino|  |
| Vrsta | Alkoholno piće |
| Varijante | * Crveno vino
* Bijelo vino
* Rosé vino
* Narandžasto vino
* Pjenušavo vino
* Ojačano vino
* Ledeno vino
* Desertna vina
 |

**Vino** je alkoholno piće koje se pravi od fermentisanog voća. Kvasac troši šećer u voću i pretvara ga u etanol i ugljik-dioksid, oslobađajući toplotu u tom procesu. Vino se najčešće pravi od grožđa, a izraz "vino" općenito se odnosi na vino od grožđa kada se koristi bez ikakvih kvalifikacija. Ipak, vino se može napraviti od raznih voćnih kultura, uključujući šljivu, trešnju, šipak, borovnicu, ribizlu i zovu.

Različite sorte grožđa i sojevi kvasca glavni su faktori u različitim stilovima vina. Ove razlike su rezultat složenih interakcija između biohemijskog razvoja grožđa, reakcija uključenih u fermentaciju, okruženja za uzgoj grožđa (terroir) i procesa proizvodnje vina. Mnoge zemlje donose zakonske nazive namijenjene definiranju stilova i kvaliteta vina. Oni obično ograničavaju geografsko porijeklo i dozvoljene sorte grožđa, kao i druge aspekte proizvodnje vina.

Vino se proizvodi hiljadama godina. Najraniji dokazi o vinu potiču iz današnje Gruzije (6 000 p. n. e.), Perzije (5000 p. n. e.), Italije i Armenije (4000 p. n. e.). Vino Novog svijeta ima neke veze s alkoholnim pićima koje su proizvodili autohtoni narodi Amerike, ali je uglavnom povezano sa kasnijim španskim tradicijama u Novoj Španiji. Kasnije, kako je vino Starog svijeta dalje razvijalo tehnike vinogradarstva, Evropa će obuhvatiti tri najveće regije za proizvodnju vina. Na osnovu statistike koju je prikupila Međunarodna organizacija za vinovu lozu i vino 2022. godine, prvih pet zemalja proizvođača vina bile su Italija, Francuska, Španija, Sjedinjene Američke Države i Australija.

Vino je dugo igralo važnu ulogu u religiji. Crno vino su drevni Egipćani povezivali s krvlju, a koristili su ga i grčki Dionizov kult i Rimljani u svojim bakhanalijama; Judaizam ga također uključuje u Kiduš, a kršćanstvo u Euharistiju. Egipatska, grčka, rimska i izraelska vinska kultura još uvijek su povezane s ovim drevnim korijenima. Slično, najveće vinske regije u Italiji, Španiji i Francuskoj imaju naslijeđe u vezi sa sakramentalnim vinom, isto tako, tradicija vinogradarstva u jugozapadnim Sjedinjenim Državama započela je u Novoj Španjolskoj kada su katolički fratri i redovnici prvi proizvodili vina u Novom Meksiku i Kaliforniji.

## Vrste vina

vrste vina su:

* Crveno vino, napravljeno od plavog grožđa sa ljuskom.
* Bijelo vino, napravljeno od zelenog grožđa ili plavog grožđa bez peteljki.
* Rosé vino, proizvedeno od plavog grožđa, gdje se ljuske sortiraju od rane faze procesa fermentacije ili roze vino se također može napraviti od roze sorti grožđa.
* Narandžasto vino, napravljeno od bijelog grožđa gdje se ne uklanjaju kožice grožđa
* Pjenušavo vino, proizvedeno od zelenog i plavog grožđa. Šampanjac se pravi od pinot noir, pinot meunier i chardonnay u okolini Reimsa.
* Ojačano vino, vino sa većim sadržajem alkohola od ostalih vrsta.
* Ledeno vino, vino karakterističnog slatkog ukusa i niskog sadržaja alkohola.
* Desertna vina su slatka vina koja se obično poslužuju uz desert.

Ove vrste imaju toliko različita svojstva da se u praksi smatraju različitim pićima.

## Klasifikacija

Vinsko grožđe na lozi
Propisi uređuju klasifikaciju i prodaju vina u mnogim regijama svijeta. Evropska vina se obično klasifikuju po regijama (npr. Bordeaux, Rioja i Chianti), dok se neevropska vina najčešće klasifikuju prema grožđu (npr. Pinot crni i Merlot). Tržišna prepoznatljivost pojedinih regija u posljednje vrijeme dovodi do njihove sve veće istaknutosti na neevropskim vinskim etiketama. Primjeri priznatih neevropskih lokaliteta uključuju dolinu Napa, dolinu Santa Clara, dolinu Sonoma, dolinu Anderson i okrug Mendocino u Kaliforniji; dolinu Willamette i dolinu Rogue u Oregonu; dolinu Columbia u Washingtonu; dolinu Barossa u Južnoj Australiji; dolinu Hunter u Novom Južnom Velsu; Luján de Cuyo u Argentini; Vale dos Vinhedos u Brazilu; Hawke's Bay i Marlborough na Novom Zelandu; Centralna dolina u Čileu; a u Kanadi, dolina Okanagan u Britanskoj Kolumbiji i poluostrvo Niagara i regioni okruga Essex u Ontariju su tri najveća proizvođača.

Neki nazivi miješanih vina su marketinški termini čija upotreba je regulisana zakonom o pečatima, a ne posebnim zakonima o vinu. Na primjer, Meritage je općenito mješavina Cabernet Sauvignona i Merlota u stilu Bordeauxa, ali može uključivati ​​i Cabernet Franc, Petit Verdot i Malbec. Komercijalna upotreba termina Meritage je dozvoljena samo putem ugovora o licenciranju sa Udruženjem Meritage.

### Evropske klasifikacije

Italijanski Moscato d'Asti, DOCG vino
Francuska ima različite sisteme naziva zasnovanih na konceptu terroir, sa klasifikacijama u rasponu od Vin de Table ("stono vino") na dnu, preko Vin de Pays i Appellation d'Origine Vin Délimité de Qualité Supérieure (AOVDQS), do Appellationa d'Origine Contrôlée (AOC) ili slično, ovisno o regiji. Portugal je razvio sistem koji liči na onaj u Francuskoj i, zapravo, uveo je ovaj koncept 1756. sa kraljevskom poveljom o stvaranju Demarkirane regije Douro i regulacijom proizvodnje i trgovine vinom. Njemačka je napravila sličnu šemu 2002, iako još uvijek nije postigla autoritet sistema klasifikacije drugih zemalja. Španija, Grčka i Italija imaju klasifikacije zasnovane na dualnom sistemu regiona porjekla i kvaliteta proizvoda.

### Izvan Evrope

Vina Novog svijeta—ona proizvedena izvan tradicionalnih vinskih regija Evrope—obično se klasificiraju prema grožđu, a ne prema terroaru ili regiji porijekla, iako je bilo nezvaničnih pokušaja da se klasifikuju po kvalitetu.

Prema kanadskim propisima o hrani i lijekovima, vino u Kanadi je alkoholno piće koje se proizvodi potpunom ili djelomičnom alkoholnom fermentacijom svježeg grožđa, mošta od grožđa, proizvoda dobivenih isključivo od svježeg grožđa ili bilo koje njihove kombinacije. Mnogi materijali se dodaju tokom proizvodnje, kao što su kvasac, koncentrirani sok od grožđa, dekstroza, fruktoza, glukoza ili krute tvari glukoze, invertni šećer, šećer ili vodene otopine. Kalcij-sulfat u takvoj količini da sadržaj rastvorljivih sulfata u gotovom vinu ne smije da prelazi 0,2 procenta po zapremini računato kao kalij-sulfat. Kalcij karbonat u takvoj količini da sadržaj vinske kiseline u gotovom vinu ne smije biti manji od 0,15 težinskih postotaka. Također, sumporna kiselina, uključujući njene soli, u tolikoj količini da njen sadržaj u gotovom vinu ne prelazi 70 dijelova na milion u slobodnom stanju, odnosno 350 dijelova na milion u kombinovanom stanju, računato kao sumpor-dioksid. Karamela, amilaza i pektinaza na maksimalnom nivou upotrebe u skladu sa dobrom proizvodnom praksom. Prije završne filtracije može se tretirati sa jako kiselom smolom za kationsku izmjenu u obliku natrijum jona, ili slabo baznom smolom za izmjenjivanje anjona u obliku hidroksilnog jona.

## Berba

Berba francuskog Šampanjca
U Sjedinjenim Državama, da bi vino dobilo datum berbe i označilo zemlju porijekla ili američko vinogradarsko područje (AVA; na primjer, dolina Sonoma), 95% njegove zapremine mora biti od grožđa ubranog u toj godini. Ako vino nije označeno zemljom porijekla ili AVA, procentualni zahtjev se spušta na 85%.

Berbe vina se uglavnom flaširaju u jednoj seriji tako da svaka boca ima sličan ukus. Utjecaj klime na karakter vina može biti dovoljno značajan da prouzrokuje da različite berbe iz istog vinograda dramatično variraju u okusu i kvaliteti. Dakle, vina berbe se proizvode da budu individualno karakteristična za određenu berbu i da služe kao vodeća vina proizvođača. Vrhunske berbe renomiranih proizvođača i regiona često će imati mnogo veće cijene od njihovih prosječnih. Neke berbe vina (npr. Brunello) prave se samo u godinama boljim od prosjeka.

Radi konzistentnosti, vina koja nisu iz berba mogu se mešati iz više od jedne berbe, što pomaže proizvođačima vina da održe pouzdan imidž na tržištu i održavaju prodaju čak iu lošim godinama. Jedna nedavna studija sugeriše da za prosječnog vinara, godina berbe možda nije toliko značajna za percipirani kvalitet kao što se mislilo, iako poznavaoci vina i dalje tome pridaju veliku važnost.

## Degustacija

Procjena boje vina prvi je korak u kušanju vina.
Degustacija vina je senzorno ispitivanje i ocjenjivanje vina. Vina sadrže mnoge hemijske spojeve slične ili identične onima u voću, povrću i začinima. Slatkoća vina određena je količinom zaostalog šećera u vinu nakon fermentacije, u odnosu na kiselost prisutnu u vinu. Suho vino, na primjer, ima samo malu količinu zaostalog šećera. Neke etikete vina predlažu otvaranje boce i puštanje vina da "diše" nekoliko sati prije serviranja, dok druge preporučuju da se pije odmah. Dekantiranje (čin prelivanja vina u posebnu posudu samo za disanje) je kontroverzna tema među ljubiteljima vina. Osim aeracije, dekantiranje pomoću filtera omogućava uklanjanje gorkih taloga koji su se mogli formirati u vinu. Talog je češći u starijim bocama, ali dekantiranje može koristiti mlađim vinima.

Tokom dekantiranja, izlaganje mlađeg vina zraku često "opušta" piće, čineći ga glatkijim i bolje integrisanim u aromu, teksturu i okus. Starija vina uglavnom izblijede (gube svoj karakter i intenzitet okusa) s produženim dekantiranjem. Uprkos ovim općim pravilima, dekantiranje ne mora nužno koristiti svim vinima. Vino se može degustirati čim se boca otvori kako bi se odredilo koliko dugo treba gazirati, ako uopšte treba. Prilikom degustacije vina mogu se otkriti i pojedinačni ukusi, zbog složene mješavine organskih sastojaka, molekule (npr. esteri i terpeni) koje sok od grožđa i vino mogu sadržavati. Iskusni kušači mogu razlikovati okuse karakteristične za određeno grožđe i okuse koji su rezultat drugih faktora u proizvodnji vina. Tipični namjerni elementi okusa u vinu – čokolada, vanilija ili kafa – su oni koji se daju starenjem u hrastovim bačvama, a ne samom grožđu.

Vertikalna i horizontalna degustacija uključuje niz berbi unutar istog grožđa i vinograda, ili potonjeg u kojem postoji jedna berba iz više vinograda. Arome "banana" (izoamil acetat) su produkt metabolizma kvasca, kao i arome koje izazivaju kvarenje kao što su "ljekovite" ili "pomoći" (4-etilfenol), "začinjene" ili "dimne" (4-etilgvajakol), i pokvareno jaje (vodonik sulfid). Neke sorte također mogu ispoljiti mineralnu aromu zbog prisustva soli rastvorljivih u vodi kao rezultat prisustva krečnjaka u tlu vinograda. Aroma vina dolazi od isparljivih spojeva koji se ispuštaju u zrak. Isparavanje ovih jedinjenja može se ubrzati okretanjem vinske čaše ili serviranjem na sobnoj temperaturi. Mnogi ljudi koji piju radije hlade crvena vina koja su već jako aromatična, kao što su Chinon i Beaujolais.

Idealna temperatura za posluživanje određenog vina predmet je debate vinskih entuzijasta i somelijera, ali su se pojavile neke široke smjernice koje će općenito poboljšati iskustvo kušanja određenih uobičajenih vina. Bijelo vino treba da podstiče osjećaj hladnoće, koji se postiže serviranjem na "podrumskoj temperaturi" (13 °C). Na ovoj temperaturi na stolu treba staviti i laka crvena vina koja se piju mlada, gde će brzo porasti za nekoliko stepeni. Crvena vina se općenito najbolje percipiraju kada se služe chambré ("na sobnoj temperaturi"). Međutim, to ne znači temperaturu u trpezariji – često oko 21 °C – već radije o najhladnijoj prostoriji u kući i uvek malo hladnijoj od same trpezarije. Pinot crni treba staviti na sto za serviranje na 16 °C i dostići će svoj puni buket na 18 °C. Cabernet Sauvignon, Zinfandel i Rhone sorte treba poslužiti na 18 °C i ostaviti da se zagriju na stolu na 21 °C za najbolju aromu.

## Proizvodnja

*Vinho do Porto*
Grožđe za vino raste gotovo isključivo između 30 i 50 stepeni geografske širine sjeverno i južno od ekvatora. Najjužniji vinogradi na svijetu nalaze se u regiji Central Otago na južnom ostrvu Novog Zelanda blizu 45. paralele juga, a najsjeverniji su u Flenu, Švedska, sjeverno od 59. paralele sjevera.

Svjetska proizvodnja vina procjenjuje se godišnje na 25 milijardi litara. Iako u posljednje vrijeme proizvodnja vina u SAD-u i Južnoj Americi raste, glavni centri proizvodnje vina ostaju u Evropi (Francuska, Italija). Prema podacima iz 2005, 13 najvećih izvoznika su: Italija, Francuska, Španija, Australija, Čile, SAD, Njemačka, Južnoafrička Republika, Portugal, Moldavija, Mađarska, Hrvatska i Argentina.

## Potrošnja

Potrošnja vina po osobi, 2014
Udio vina u ukupnoj potrošnji alkohola, 2010
Podaci o potrošnji vina sa liste zemalja prema konzumaciji alkohola mjereni u litrima čistog etilnog alkohola koji se konzumira po glavi stanovnika u datoj godini, prema najnovijim podacima Svjetske zdravstvene organizacije. Metodologija uključuje osobe starije od 15 godina.[116] Oko 40% osoba iznad zakonske dobi za piće sebe smatra "vinopijama", što je više od svih ostalih alkoholnih pića zajedno (34%) i onih koji uopće ne piju (26%).[117]

Potrošnja vina| Država | Litara po glavi stanovnika |
| --- | --- |
|  Francuska | 8.14 |
|  Portugal | 6.65 |
|  Italija | 6.38 |
|  Hrvatska | 5.80 |
|  Andora | 5.69 |
|  Švicarska | 5.10 |
|  Slovenija | 5.10 |
|  Mađarska | 4.94 |
|  Moldavija | 4.67 |
|  Argentina | 4.62 |

Potrošnja vina u odnosu na potrošnju piva po glavi stanovnika| Država | Vino (l) | Pivo (l) | Odnos vino/pivo |
| --- | --- | --- | --- |
|  Ekvatorska Gvineja | 4.18 | 0.45 | 9.29 |
|  Italija | 6.38 | 1.73 | 3.69 |
|  Francuska | 8.14 | 2.31 | 3.52 |
|  Gvatemala | 3.92 | 1.12 | 3.50 |
|  Sveti Toma i Princip | 3.40 | 1.12 | 3.04 |
|  Urugvaj | 3.95 | 1.33 | 2.97 |
|  Tonga | 2.29 | 0.89 | 2.57 |
|  Grčka | 4.51 | 2.20 | 2.05 |
|  Argentina | 4.62 | 2.49 | 1.86 |
|  Portugal | 6.65 | 3.75 | 1.77 |

## Reference

## Vanjski linkovi

* Vinska cesta Hercegovine
* Vina sa Balkana
* Francusko vino (en&fr)
* Vodič za vino (en&fr)