Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Laser

Laser
**LASER** (L**ight **A**mplification by **S**timulated **E**mission of **R**adiation*) je optički izvor koji emituje fotone u dosljednom mlazu. Laserska zraka je obično skoro jednobojna, tj. sadržava jednu valnu dužinu ili nijansu, te se emituje u uskim mlazovima.

1. Aktivni laserski medij
2. Pumpna energija lasera
3. Ogledalo
4. Djelomično ogledalo
5. Laserska zraka
Prvi upotrebljiv optički laser je napravio Theodore H. Maiman 1960 godine.

Koristi se u potrošačkoj elektronici i komunikacijama, astronomiji, nauci, medicini, industriji, vojsci i saobraćajnoj sigurnosti.

## Kategorizacija

Demonstracija rada lasera
### Po tipu

* Gasni laseri
* Hemijski laseri
* Eksimerski laseri
* Čvrsti laseri
* Poluprovodnički laseri
* Pigmentni laseri

### Po izlaznoj snazi

* 5 mW - laser u CD-ROM uređaju
* 5-10 mW - laser u DVD plejeru
* 100 mW - laser u CD-R uređaju
* 250 mW - izlazna snaga Sony SLD253VL crvene laser diode, korištene u 48-52 brzinskim CD-R pisačima
* 1 W - izlazna snaga zelenog lasera u HVD (Holographic Versatile Disc)
* 100 to 500 Watt (maks. 1.5 kW) - tipični zatvoreni CO2 laseri korišteni u industrijskim mašinama (rezački laseri).

## Također pogledajte

* Laserske skraćenice
* Laserska konstrukcija
* Laserska nauka
* Lasersko skeniranje
* Laserski označivač
* Spisak izvora svjetlosti
* Optičko pojačalo
* Holografija
* Nd:YAG laser

## Vanjski linkovi

* Često postavljena pitanja za laser, Samuel M. Goldwasser
* Enciklopedija laserske fizike od Dr. Rüdiger Paschotta
* Laserska aktivnost sa inverzijom, Phillip F. Schewe i Ben Stein
* Laserska aktivnost bez inverzije, Phillip F. Schewe i Ben Stein
* Uradi Sam laserska stranica Arhivirano 1. 6. 2009. na Wayback Machine od profesora Mark Cselea
* Osnove izvora svjetlosti i lasera Arhivirano 9. 9. 2006. na Wayback Machine
* Central Laser Facility, Velika Britanija
# Sistem

**Sistem** (od latinskog *systēma* i od grčkog *σύστημα* sustēma) je skup entiteta, stvarnih ili apstraktnih, koji čine jednu cjelinu, gdje svaka komponenta međudjeluje, ili je u odnosu s bar jednom od drugih komponenti. Bilo koji drugi objekat, koji nema nikakav odnos ni sa jednom komponentom sistema, nije dio tog sistema, nego spada u **okolinu sistema**. **Podsistem** je skup elemenata, koji je i sam sistem, a istovremeno je dio cijelog *sistema*.

## Osobine sistema

Većina sistema imaju zajedničke osobine, uključujući:

* Sistemi imaju strukturu, određenu dijelovima i njihovom kompozicijom:
* Sistemi imaju imaju svojstveno ponašanje, koje uključuje ulaze, procesiranje i izlaze materijala, energije ili informacija;
* Sistemi imaju međusobnu povezanost: različiti dijelovi sistema imaju funkcionalne, kao i strukturalne međusobne veze.

## Literatura na engleskom jeziku

* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: Kybernetes Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis. New York: State of New York Press.
* Bela H. Banathy (1997). "A Taste of Systemics", ISSS The Primer Project.
* Walter F. Buckley (1967). Sociology and Modern Systems Theory, New Jersey: Englewood Cliffs.
* Peter Checkland (1997). Systems Thinking, Systems Practice. Chichester: John Wiley & Sons, Ltd.
* Robert L. Flood (1999). Rethinking the Fifth Discipline: Learning within the unknowable. London: Routledge.
* George J. Klir (1969). Approach to General Systems Theory, 1969.
* Brian Wilson (1980). Systems: Concepts, methodologies and Applications, John Wiley
* Brian Wilson (2001). Soft Systems Methodology—Conceptual model building and its contribution, J.H.Wiley.
* Beynon-Davies P. (2009). Business Information + Systems. Palgrave, Basingstoke. ISBN 978-0-230-20368-6

## Također pogledajte

* Teorija sistema
* Kompleksni sistemi
* Složenost i organizacija
* Računarski sistem
* Kibernetika
* Teorija haosa
* Eko-karta
* Generalna semantika
* Geopolitički sistem
* Holarhija
* Meta-sistemi
* Morfologička analiza
* Veza otvorenih sistema
* Servisni sistem
* Socio-tehnički sistemi
* Sociokibernetika
* Sunčev sistem
* Sistemska inteligencija
* Sistemska ekologija
* Sistem sistema
* Inženjerstvo sistema sistema
* Održivost
# Drač

Albanija iz zraka
Drač
**Drač** (albanski: *Durrës* ili *Durrësi*) jest drugi najveći grad u Albaniji i njena najveća luka na obali Jadranskog mora. Nalazi se na zapadu države, približno 33 km od glavnog grada Tirane. Jedan je od najstarijih gradova u Albaniji.

Njegov strategijski značaj uveliko je opredjeljivao sudbinu cijele zemlje. Nalazi se na ulazu u Jadransko more što mu je davalo veliki značaj u historiji. Bio je značajan u vrijeme stare Grčke i Rima. U njemu se nalazi velika arena iz 2. vijeka nove ere, kada je bio centar rimske provincije. U srednjem vijeku je pripadao Bizantiji. Kasnije su ga posjedovali Mlečani, a Turci su ga zauzeli 1501. godine. Vijekovima je bio najveća luka u evropskom dijelu Turske carevine. Kada je Albanija postala nezavisna 1912. godine, Drač je bio njen glavni grad. To je ostao do 1920. godine.

Drač je danas grad s 114.000 stanovnika, turistički centar i najveća luka u Albaniji. Ispod starog grada razvio se novi s raznim zgradama, bulevarima i šetalištima. Nekoliko feribota saobraća svaki dan sa Italijom. Na južnom dijelu, uz plažu, izgrađeno je mnogo hotela. Drač je poznat i po morskim specijalitetima. Sve ovo ga čini privlačnim za turiste iz čitavog svijeta. U blizini se nalazi aerodrom, a povezan je autoputem s Tiranom (33 km).

## Galerija

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Konzulati

* Bosna i Hercegovina (od 2011. za potrebe Bošnjaka porijeklom iz BiH a koji žive u gradovima Drač, Šijak i okolnim područjima)
* Turska
* Belgija
* Makedonija

## Također pogledajte

* Srednjovjekovni univerzitet u Draču

## Reference

## Vanjski linkovi

* Drač na Wikimedia Commonsu
# 2. septembar

|  |
| --- |
| * Aug
* **Septembar Okt
 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 |

**2. septembar / rujan (2. 9)** jest 245. dan godine po gregorijanskom kalendaru (246. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 120 dana.

## Događaji

* 1666 – Počeo Veliki požar u Londonu.
* 1807 – Britanska mornarica je bombardovala Kopenhagen kako bi spriječila Napoleona Bonapartu da protiv Britanaca upotrijebi dansku flotu.
* 1945 – Potpisivanjem kapitulacije Japana na američkom ratnom brodu "Missouri" zvanično okončan Drugi svjetski rat.
* 1996 – Održani prvi poslijeratni izbori u Bosni i Hercegovini.

## Rođeni

### 19. vijek

* 1805 – Esteban Echeverría, argentinski književnik
* 1838 – Liliuokalani, posljednja kraljica Havaja
* 1853 – Wilhelm Ostwald, njemački hemičar

### 20. vijek

* 1910 – Skender Kulenović, bosanskohercegovački književnik i akademik
* 1922 – Arthur Ashkin, američki naučnik i nobelovac
* 1932 – Blagoje Adžić, jugoslavenski general
* 1945 – Rizo Džafić, bosanskohercegovački književnik, naučnik, književni kritičar i historičar književnosti
* 1960 – László Farkas, mađarski biatlonac
* 1961 – Nadežda Bjelova, sovjetska i ukrajinska biatlonka
* 1962.
	+ Keir Starmer, britanski političar
	+ Haris Škoro, bosanskohercegovački nogometaš
* 1964 – Keanu Reeves, američki glumac
* 1966.
	+ Salma Hayek, meksička glumica
	+ Jens Steinigen, istočnonjemački i njemački biatlonac
* 1969 – Mikael Löfgren, švedski biatlonac
* 1971 – Andreja Koblar, slovenska biatlonka
* 1977 – Frédéric Kanouté, malijski nogometaš
* 1980 – Tanja Pjevac, srbijanska glumica
* 1991 – Emma Lunder, kanadska biatlonka

## Umrli

### 20. vijek

* 1937 – Pierre de Coubertin, francuski pedagog, historičar i olimpijski funkcioner
* 1969 – Ho Ši Min, vijetnamski državnik
* 1978 – Juan Laurentino Ortiz, argentinski pjesnik
* 1997 – Viktor Frankl, austrijski neurolog, psiholog i filozof

### 21. vijek

* 2007 – Safet Isović, bosanskohercegovačkii interpretator sevdalinki
* 2016 – Islam Karimov, uzbekistanski političar i državnik
* 2022 – Alica Wertheimer-Baletić, hrvatska ekonomistica

## Praznici

## Vanjski linkovi

* Na današnji dan (2. septembar), *BBC.co.uk* (en)
* Na današnji dan (2. septembar), *nytimes.com* Arhivirano 6. 2. 2022. na Wayback Machine (en)
# 7. maj

|  |
| --- |
| * Apr
* **Maj Jun
 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

**7. maj / svibanj (7. 5)** jest 127. dan godine po gregorijanskom kalendaru (128. u prestupnoj godini). Do kraja godine još je 238 dana.

## Događaji

* 1946 – Osnovana kompanija Tokyo Telecommunications Engineering, koja je kasnije postala poznata pod novim nazivom Sony.
* 1993 – Srpski nacionalisti minirali Ferhad-pašinu džamiju u Banjoj Luci.

## Rođeni

### 18. vijek

* 1704 – Carl Heinrich Graun, njemački kompozitor i tenorski pjevač

### 19. vijek

* 1833 – Johannes Brahms, njemački kompozitor
* 1840 – Petar Iljič Čajkovski, ruski kompozitor
* 1861 – Rabindranath Tagore, bengalski pjesnik, slikar, filozof, pedagog i socijalni reformator
* 1892 – Josip Broz Tito, maršal, jugoslavenski predsjednik i državnik, suosnivač Pokreta nesvrstanih zemalja

### 20. vijek

* 1901 – Gary Cooper, američki glumac
* 1919 – Eva Perón (*Evita*), argentinska političarka
* 1933 – Nexmije Pagarusha, jugoslavenska i albanska pjevačica i glumica
* 1946 – Thelma Houston, američka pjevačica i glumica
* 1956 – Jan Peter Balkenende, nizozemski političar i državnik
* 1960 – Francis Mougel, francuski biatlonac
* 1964 – Pjer Žalica, bosanskohercegovački režiser
* 1968 – Traci Lords, američka porno-glumica
* 1980 – Nina Kadeva, bugarska biatlonka
* 1987 – Petra Starčević, hrvatska biatlonka.
* 1993 – Ajla Tomljanović, hrvatsko-australska teniserka
* 1998 – Dani Olmo, španski nogometaš

## Umrli

* 1915 – Elbert Hubbard, američki filozof i pisac
* 2023 – Jasmina Musabegović, bosanskohercegovačka spisateljica

## Praznici

* Dan džamija u Bosni i Hercegovini

## Vanjski linkovi

 7. maj na Wikimedia Commonsu

* Na današnji dan (7. maj), *BBC.co.uk* (en)
* Na današnji dan (7. maj), *nytimes.com* (en)
# Historija

**Historija** (grčki: ἱστορία, trans. *historia*, dos. 'istraga, saznanje') ili **povijest** jest društvena nauka koja proučava prošlost, posebno kako se ona odnosila na ljude. To je termin koji se odnosi na prošle događaje, do kojih se dolazi otkrićem, prikupljanjem, organiziranjem, prezentacijom i tumačenjem informacija o tim događajima. Naučnici koji pišu o historiji zovu se historičari. Događaji koji su se dogodili prije pisanog zapisa se smatraju prahistorijom.

Historija se može odnositi i na akademsku disciplinu koja koristi narativ da ispita i analizira redoslijed događaja iz prošlosti i objektivno utvrdi uzroke i posljedice koje ih određuju. Priče o određenoj kulturi, koje ne podržavaju vanjski izvori (kao što je priča o kralju Arturu) obično se klasifikuju kao kulturno dobro ili legenda. Herodot, grčki historičar iz 5. stoljeća p. n. e., se smatra "ocem historije", i zajedno sa svojim savremenikom Tukididom, postavio je temelje za moderno proučavanje ljudske historije. Njihov rad se i danas čita, a jaz između Herodotove kulture i Tukididove vojne kulture i dalje je kamen spoticaja ili pristupa u modernom historijskom pisanom obliku.

Drevni uticaji su pomogli tumačenje prirode historije koja se razvila tokom stoljeća i nastavlja se mijenjati i danas. Moderno proučavanje historije je široko, te uključuje proučavanje pojedinih regija i proučavanje određenih aktuelni ili tematskih elemenata historijskim istraživanjima. Historija se uči u okviru osnovnog i srednjeg obrazovanja, a akademske studije historije su jedna od glavnih disciplina na univerzitetima.

## Opis

Historičari pišu u kontekstu svog vremena, vodeći računa o trenutnim dominantnim idejama o načinu kako interpretirati prošlost, a ponekad napišu i lekcije za sopstveno društvo. Prema riječima Benedetta Croce: "*Sva je historija savremena historija*". Historija olakšano formira "pravi diskurs prošlosti" kroz proizvodnju i narativnu analizu prošlih događaja koji se odnose na ljudsku rasu. Moderna disciplina historije posvećena je institucionalnoj proizvodnji ovog diskursa.

Svi događaji koji se pamte i čuvaju u nekom autentičnom obliku predstavljaju historijski zapis. Zadatak historijskih diskursa jest identifikovati izvore koji mogu najkorisnije doprinijeti proučavanju tačne historije. Historija je ponekad klasificirana kao dio humanističkih i drugih društvenih nauka. Ona se može vidjeti kao most između ta dva široka područja, uključujući i metodologiju. U 20. stoljeću francuski historičar Fernand Braudel koristi historijske discipline kao što su ekonomija, antropologija i geografija u proučavanju svjetske historije.

## Reference
# Slog

**Slog** je jedinica organizacije za sekvencu zvukova nekog govora. Naprimjer, riječ *voda* sastoji se od dva sloga: *vo* i *da*. Slog se obično sastoji iz jezgra sloga (uglavnom nekog samoglasnika) i nekog početnog ili krajnjeg dodatka (uglavnom suglasnika).

Slogovi se često smatraju fonološkim "građevinskim blokovima" riječi. Oni mogu utjecati na ritam jezika, njegovu prozaičnost, pjesnički metar i njegovu akcentualizaciju.

Pisanje u slogovima počelo je nekoliko stotina godina prije pojave prvih slova. Najstariji sačuvani slogovi zapisani su na pločama iz perioda oko 2800 p. n. e. u sumerskom gradu Uru. Ovaj prijelaz sa piktograma na slogove u nekim naučnim krugovima smatra se *najvećim napretkom u historiji pisma*.

Riječ koja se sastoji od jednog sloga (poput bosanske riječi *pas*) zove se jednosložna riječ. Sličan pojam opisuje i dvosložnu (riječ od dva sloga), trosložnu (riječ od tri sloga) ili višesložnu riječ, koja se može sastojati od više slogova, ali može označavati i riječ koja ima više od nekoliko slogova.

Slogovno pisanje počelo je nekoliko stotina godina prije prvih slova. Najraniji zabilježeni slogovi nalaze se na pločama napisanim oko 2800. godine prije nove ere u sumerskom gradu Uru. Ovaj pomak sa piktograma na slogove nazvan je "najvažnijim napretkom u historiji pisanja".

U nekim teorijama fonologije, strukture slogova su prikazane kao dijagrami stabla (slično drveću koje se nalazi u nekim tipovima sintakse). Ne slažu se svi fonolozi da slogovi imaju unutrašnju strukturu; zapravo, neki fonolozi sumnjaju u postojanje sloga kao teorijskog entiteta.

**Rima** sloga sastoji se od jezgre i neobaveznog koda. To je dio sloga koji se koristi u većini poetskih rima, i dio koji se produžava ili naglašava kada osoba produži ili naglasi riječ u govoru.

Baš kao što se rima grana u nukleus i kod, nukleus i koda se mogu granati na više fonema. Ograničenje broja fonema koji mogu biti sadržani u svakoj varira ovisno o jeziku. Na primjer, japanski i većina kinesko-tibetanskih jezika nemaju klastere suglasnika na početku ili kraju sloga, dok mnogi istočnoevropski jezici mogu imati više od dva suglasnika na početku ili kraju sloga. U engleskom, početak može imati do tri suglasnika, a kod četiri.

## Reference

## Vanjski linkovi
# Pećina

Pećina u Maleziji
Milodon pećina u Čileu
Pećina
**Pećina** je prirodna šupljina u Zemljinoj kori. Pećine su oblikovane u naslagama gipsa, soli, magmatskih stijena, konglomerata, breča pa čak i leda.

Pećine su prostrani horizontalni kanali i hodnici i spadaju u podzemne kraške oblike. U njima često protiče neka rijeka, a prokapavanjem vode i izlučivanjem CaCO3 u pećinama se stvara pećinski nakit: stalaktit i *stalagmit*. Pećine koje se sastoje iz jednog kanala se nazivaju proste pećine, a one sa više kanala koji se pružaju jedan pored drugog nazivaju se razgranate pećine, dok pećine sa više kanala u različitim nivoima sa čestim bočnim vezama čine pećinski sistem. Dijele se na suhe i riječne pećine.

Osnovni dijelovi pećina su ulaz, kanal i dvorana. Pećinski kanal je izdužena pećinska šupljina, a dvorana je prostranija šupljina najčešće nastala širenjem pećinskih kanala. Pećine koje nemaju vezu sa površinom nazivaju se kaverne.

## Speleologija

Speleologija (grčki: spelaion *pećina* + logos *riječ*, *govor*) je nauka koja istražuje nastanak i razvoj jama i pećina, te proučava fizičke i hemijske procese pod zemljom te analizira i prati podzemne vode i puteve.

## Također pogledajte

* Crvena stijena (Crna Gora)
* Gradac (pećina)
* Odmut (Crna Gora)
* Potočka zijalka

## Reference

# Vanjski linkovi
# 2. vijek p. n. e.

|  |
| --- |
| **mileniji:**
◄ |
2. milenij p. n. e. |
**1. milenij p. n. e.** | 1. milenij |
► |
| **Vijekovi:**
◄ |
4. vijek p. n. e. |
3. vijek p. n. e. |
**2. vijek p. n. e.** |
1. vijek p. n. e. |
1. vijek |
► |
| **Decenije:**
190te p. n. e. |
180te p. n. e. |
170te p. n. e. |
160te p. n. e. |
150te p. n. e. |
140te p. n. e. |
130te p. n. e. |
120te p. n. e. |
110te p. n. e. |
100te p. n. e. |

Istočna hemisfera pred kraj 2. vijeka p. n. e.
**2. vijek p. n. e.** počeo je na prvi dan godine 200. p. n. e. a završio na prvi dan godine 101. p. n. e.. Tradicionalno se smatra dijelom Starog vijeka, odnosno Klasične antike, iako to zavisi o različitom području, pa se tako na području Istočnog Mediterana ovaj period naziva helenističkim).

## Pregled

Ovaj vijek je u istočnoj hemisferi karakterističan po nastavku uspona dvaju svjetskih carstava. Na zapadu je Rimska Republika, nedugo nakon pobjede nad Kartaginom i uspostave hegemonije nad Zapadnim Mediteranom - dodatno potvrđene brutalnim uništenjem Kartagine u trećem punskom ratu - pažnju usmjerila prema istoku te osvojila Grčku. U tom procesu je anektirano nekadašnje Antičko makedonsko kraljevstvo, a nekada moćno Seleukidsko Carstvo je bitno oslabljeno, isto kao i Ptolomejski Egipat zbog stalnih dinastičkih sukoba. Jedina helenistička država koja je izbjegla oakav razvoj događaja je bilo udaljeno Grčko-Baktrijsko Kraljevstvo koje je uspjelo osvojiti veliki dio današnje Indije. Samom Rimu je novostečena hegemonija, ali i nagli priliv bogatstva, stvaralo teške unutrašnjopolitičke probleme, vezane uz stalni sukob oligarhije i plebejaca. Te će se slabosti pred kraj vijeka početi odražavati i na dotle besprijekornu građansku vojsku koju je nakon niza poraza Gaj Marije počeo profesionalizirati.

U isto doba je Kinesko carstvo pod dinastijom Han uživalo dug period prosperiteta, ali i teritorijalne ekspanzije, tako da se kineska država prostirala od Koreje na istoku, Vijetnama na jugu pa sve do granica današnjeg Kazahstana na zapadu.

Kina je osim vojne nastojala ostvariti i trgovačku ekspanziju, u čemu se ističe misija Zhan Qiana koja je dovela do prvih kontakata Kine sa zapadnim antičkim državama, odnosno postepenog uspostavljanja Puta svile.

## Reference

## Vanjski linkovi
# Fujian

Položaj provincije Fuđen
**Fujian** (*Fuđen*) je primorska kineska provincija na jugoistoku zemlje. Fuđen zauzima površinu od 121.400 km2, a u provinciji je 2009. živjelo 44.096.500 stanovnika. Glavni grad je Fudžou.

Fuđen je jedna od bogatijih kineskih provincija, ali najsiromašnija od onih koje su uz obalu mora. BNP je 2008. iznosio 155 milijarde dolara, što daje 4.320 dolara po glavi stanovnika.

Zbog planinske prirode i valova migracija iz centralne Kine te asimilacije brojnih stranih etničkih grupa, poput pomorskih trgovaca tokom historije, Fujian je jedno od kulturno i jezički najraznolikijih mjesta u Kini. Lokalni dijalekti mogu postati nerazumljivi unutar 10 kilometara, a regionalne kulture i etnički sastav mogu se također potpuno razlikovati jedni od drugih.

## Reference

## Vanjski linkovi

*  Arhivirano 12. 6. 2015. na Wayback Machine
# Ujguri

Ujguri|  |
| Ukupno stanovništva |
| **oko 13,5 miliona** |
| Regije sa značajnim stanovništvom |
|  Kina (Xinjiang) | 11,8 miliona |
|  Kazahstan | 223.100 (2009) |
|  Uzbekistan | 48.500 |
|  Kirgistan | 60.210 |
|  Pakistan | 200.000 |
|  Turska | 100.000-300.000 |
|  Saudijska Arabija | 8.730 |
| Jezici |
| Ujgurski |
| Religija |
| Islam |

"Kokbayrak" zastava koju je preuzeo Pokret za nezavisnost istočnog Turkestana, zabranjena u NR Kini.
**Ujguri** su turkijski narod, koji pretežno živi u Kini, u autonomnoj pokrajini Xinjiang, u kojoj čine relativnu etničku većinu od 45%. Ujguri su većinom islamske vjere, a govore ujgurskim jezikom, koji spada u tursku grupu altajske porodice jezika.

Ujguri su priznati kao titularna nacionalnost autonomne regije Xinjiang Uyghur u sjeverozapadnoj Kini. Oni su jedna od 55 kineskih zvanično priznatih etničkih manjina. Kineska vlada priznaje Ujgure kao regionalnu manjinu i titularni narod Xinjianga.

Tradicionalno su naseljavali niz oaza raštrkanih po pustinji Takla Makan unutar Tarimskog bazena. Ove oaze su historijski postojale kao nezavisne države ili su bile pod kontrolom mnogih civilizacija, uključujući Kinu, Mongole, Tibetance i razne turske države. Ujguri su postepeno počeli da se islamiziraju u 10. vijeku, a većina Ujgura se identificirala kao muslimani do 16. stoljeća. Islam je od tada igrao važnu ulogu u ujgurskoj kulturi i identitetu.

Procjenjuje se da 80% Ujgura u Xinjiangu još uvijek živi u Tarimskom bazenu. Ostali Ujguri u Xinjiangu uglavnom žive u Ürümqiju, glavnom gradu Xinjianga, koji se nalazi u historijskoj regiji Dzungaria. Najveća zajednica Ujgura koja živi izvan Xinjianga su Ujguri Taoyuan iz okruga Taoyuan u sjevernom dijelu Hunana. Značajne dijasporske zajednice Ujgura postoje u drugim turskim zemljama kao što su Kazahstan, Kirgistan, Uzbekistan i Turska. Manje zajednice žive u Saudijskoj Arabiji, Jordanu, Australiji, Rusiji i Švedskoj.

Od 2014, kineska vlada je podvrgla Ujgure koji žive u Xinjiangu kršenjima ljudskih prava, uključujući prisilnu sterilizaciju i prisilni rad, u onome što je do sada opisano kao genocid. Naučnici procjenjuju da je najmanje milion Ujgura bilo proizvoljno zatočeno u logorima za interniranje u Xinjiangu od 2017.; Zvaničnici kineske vlade tvrde da ovi logori, stvoreni pod administracijom generalnog sekretara KPK Xi Jinpinga, osiguravanje pridržavanja ideologije Komunističke partije Kine (KPK), sprječavanje separatizma, borbu protiv terorizma i pružanje stručne obuke Ujgurima. Razni naučnici, organizacije za ljudska prava i vlade smatraju da su zlostavljanja počinjena nad Ujgurima jednaka zločinima protiv čovječnosti, pa čak i genocidu.

Ujgura ukupno ima oko 13,5 miliona, od toga u Kini 11,8 miliona.

## Reference

## Vanjski linkovi

*
*
# Oktobar

* Januar
* Februar
* Mart
* April
* Maj
* Juni
* Juli
* August
* Septembar
* Oktobar
* Novembar
* Decembar

|  |
| --- |
| * Sep
* **Oktobar Nov
 |
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 |
| 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 |
| 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |
| 29 | 30 | 31 |

**Oktobar** je deseti mjesec godine po julijanskom i gregorijanskom kalendaru i šesti od sedam mjeseci koji traje 31 dan.

Osmi mjesec u starom Romulovom kalendaru c. 750. p. n. e, oktobar je zadržao svoje ime (od latinskog i grčkog ôctō što znači "osam") nakon što su januar i februar ubačeni u kalendar koji su prvobitno stvorili Rimljani. U Starom Rimu, jedan od tri *Mundus pateta* bi se održao 5. oktobra, *Meditrinalia* 11. oktobra, *Augustalia* 12. oktobra, *October Horse* 15. oktobra i *Armilustrium* 19. oktobra. Ovi datumi ne odgovaraju modernom gregorijanskom kalendaru. Među Anglosaksoncima je bio poznat kao *Winterfylleth* (Ƿinterfylleþ), jer je u ovom mjesecu zima trebala početi.

Oktobar se obično povezuje sa sezonom proljeća u dijelovima južne hemisfere i jeseni u dijelovima sjeverne hemisfere, gdje je sezonski ekvivalent aprilu na južnoj hemisferi i obrnuto.

**Listopad** je slavenski naziv u bosanskom jeziku nazvan po lišću koje opada u tom mjesecu.

## Reference